BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
The Wall Street Journal nəşrinin təhlilinə görə, ABŞ-ın Hörmüz boğazında vəziyyəti dəyişmək cəhdləri ciddi məhdudiyyətlərlə üzləşir və bu strateji keçid üzərində tam nəzarətin əldə olunması gözlənildiyi qədər asan deyil.
Məlumata əsasən, ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfindən irəli sürülən “Azadlıq layihəsi” təşəbbüsü Vaşinqtonun Hörmüz boğazında yeni reallıq formalaşdırmaq imkanlarının məhdud olduğunu ortaya qoyub. Təşəbbüsün məqsədi İranın boğaz üzərində faktiki nəzarətini zəiflətmək və gəmiçilik azadlığını bərpa etmək idi.
Hərbi üstünlük yetərli deyil
Təhlildə qeyd olunur ki, ABŞ-ın hərbi gücü yüksək olsa da, bu, strateji nəticə əldə etmək üçün kifayət etmir. İranın cavab olaraq hərbi gəmilərə qarşı raketlərdən, pilotsuz uçuş aparatlarından və sürətli qayıqlardan istifadə etməsi vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirib.
Bu qarşıdurma yalnız hərbi qüvvələr üçün deyil, həm də beynəlxalq ticarət üçün ciddi risklər yaradır. Xüsusilə yük daşımaları sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlər təhlükəsizlik zəmanətləri olmadan boğaza qayıtmaqda tərəddüd edir.
Enerji bazarlarına təsir
Məqalədə vurğulanır ki, müharibədən əvvəl hər gün təxminən 130 gəmi boğazdan keçdiyi halda, hazırda bu rəqəm kəskin şəkildə azalıb. Bu isə qlobal enerji bazarlarında ciddi sarsıntıya səbəb olub.
Hörmüz boğazının bağlanması neft və mayeləşdirilmiş qaz təchizatında böyük fasilələr yaradaraq dünya iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərib.
ABŞ-ın məhdud seçimləri
Təhlilə görə, Vaşinqtonun əlində olan variantlar məhduddur. ABŞ donanması gəmiləri daha təhlükəsiz marşrutlara yönləndirməyə və minaların aşkarlanması üçün pilotsuz sistemlərdən istifadə etməyə çalışır.
Bununla yanaşı, İranın gəmilərin keçidi üçün əvvəlcədən icazə tələbi kimi şərtlər irəli sürməsi vəziyyəti daha da çətinləşdirir.
Əsas problem: etimad çatışmazlığı
Nəşr qeyd edir ki, vəziyyətin normallaşması təkcə hərbi gücdən asılı deyil. Əsas faktor bazarların, sığorta şirkətlərinin və yükdaşıma sektorunun etimadıdır.
Bu etimad bərpa olunmadıqca, hətta dünyanın ən güclü donanmasına malik ölkə belə boğazda əvvəlki vəziyyəti bərpa etməkdə çətinlik çəkəcək.
Təhlil göstərir ki, ABŞ-ın qlobal hərbi gücü böyük olsa da, Hörmüz boğazı kimi həssas geosiyasi nöqtələrdə təkbaşına həlledici rol oynamaq üçün kifayət etmir. Mövcud vəziyyət uzunmüddətli və mürəkkəb qarşıdurmanın davam edəcəyini göstərir.