Mərvan Bişara ABŞ Prezidenti Donald Tramp ilə İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu arasında münasibətlərdə müəyyən gərginliyin yarandığını iddia edib. Onun fikrincə, müharibənin gedişi Vaşinqtonun gözləntilərinə cavab vermədiyi üçün ABŞ rəhbərliyi gələcəkdə məsuliyyət məsələsini gündəmə gətirə bilər. Bişara hesab edir ki, Tramp zaman keçdikcə müharibənin nəticələrinə görə Netanyahunu daha çox məsul hesab etməyə başlaya bilər. Təhlilçi həmçinin qeyd edib ki, ABŞ administrasiyası bir tərəfdən genişmiqyaslı qarşıdurmadan yayınmağa çalışır, digər tərəfdən isə qarşıya qoyulan strateji məqsədlərin tam həyata keçmədiyini görür. Onun fikrincə, bu vəziyyət həm Vaşinqton, həm də Təl-Əviv üçün yeni siyasi və diplomatik seçimlər zərurəti yaradır.

ABŞ-ın Livandakı səfiri Mişel İssa Vaşinqton və Təl-Əviv arasında Livan məsələsi ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqlarının mövcud olduğuna dair diqqətçəkən açıqlama verib. Onun sözlərinə görə, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Livandakı hadisələri yaxından izləyir və bölgədə qarşıdurmanın genişlənməsinin qarşısını almağa çalışır. Səfir bildirib ki, Tramp ilə Benyamin Netanyahu arasında Livanla bağlı mövzularda gərgin müzakirələr yaşanıb və fikir ayrılığı kifayət qədər ciddi olub. Mişel İssa həmçinin Beyrutun cənubuna endirilən zərbələri və İranın raket hücumlarını siyasi mesaj kimi dəyərləndirib. Açıqlama ABŞ və İsrail arasında regiondakı son hadisələrə münasibətdə fərqli yanaşmaların ola biləcəyi ilə bağlı ehtimalları daha da gücləndirib.

İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi hücumları dayandırdığı barədə yayılan məlumatlar Yaxın Şərqdə vəziyyətin gələcəyi ilə bağlı diqqəti yenidən diplomatik proseslərə yönəldib. İsrail mediasının məlumatına görə, qərar ABŞ Prezidenti Donald Trampın müraciətindən sonra qəbul olunub. Məlumatlarda bildirilir ki, Tramp ilə Benyamin Netanyahu arasında telefon danışığından sonra gərginliyin daha da artmasının qarşısını almaq məqsədilə hücumların dayandırılması qərarı verilib. Bununla yanaşı, İsrail tərəfi Hizbullah tərəfindən mümkün yeni hücumlar olacağı halda Livanda hərbi əməliyyatların yenidən başlaya biləcəyinə işarə edib. Hələlik məlumatlar rəsmi şəkildə təsdiqlənməsə də, bölgədə son günlər aparılan diplomatik səylər və atəşkəs çağırışları fonunda bu xəbərlər xüsusi diqqətlə izlənilir.

İran və İsrail arasında yenidən başlayan qarşılıqlı hücumlar bölgədə gərginliyi kəskin şəkildə artırıb. İsrailin İranın bir neçə şəhərinə endirdiyi zərbələr və İranın buna cavab olaraq həyata keçirdiyi raket hücumları aprel ayında əldə olunmuş atəşkəsin taleyi ilə bağlı ciddi suallar yaradıb. Tehran İsraili atəşkəsi pozmaqda ittiham edir, İsrail isə Livanda davam edən əməliyyatların təhlükəsizlik məqsədi daşıdığını bildirir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəfləri dərhal hücumları dayandırmağa çağırsa da, bölgədə vəziyyət qeyri-müəyyən olaraq qalır. Analitiklər hesab edirlər ki, son hadisələr Yaxın Şərqdə yeni qarşıdurma riskini artırmaqla yanaşı, diplomatik səylərin gələcəyini də sual altında qoyur. Mövcud vəziyyət atəşkəsin formal olaraq qüvvədə qalıb-qalmaması ilə bağlı müzakirələri daha da gücləndirib.

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ilə ABŞ Prezidenti Donald Tramp arasında keçirilən telefon danışığı bölgədə davam edən gərginlik fonunda diqqət mərkəzinə çevrilib. Məlumata görə, danışıq Trampın İsrail və İran arasında atəşkəsə dair ümidverici açıqlamasından dərhal əvvəl baş tutub. Tərəflər arasında müzakirə olunan məsələlər açıqlanmasa da, son günlər Vaşinqtonun bölgədə vəziyyətin daha da gərginləşməsinin qarşısını almaq üçün fəal diplomatik təmaslar apardığı bildirilir. Tramp daha sonra etdiyi paylaşımda İsrail və İranın atəşkəs istiqamətində hərəkət etdiyini və yekun danışıqların davam etdiyini qeyd edib. Telefon danışığının detalları açıqlanmasa da, görüşün bölgədəki son proseslərlə əlaqəli olduğu ehtimal edilir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İsrail və İran arasında davam edən gərginliklə bağlı yeni açıqlamasında tərəflərin atəşkəsə yaxınlaşdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, hazırda yekun danışıqlar aparılır və tərəflər hərbi qarşıdurmanın dayandırılması üçün çıxış yolu axtarırlar. Tramp qeyd edib ki, sülh prosesinin qarşısında ciddi maneələr yaranmadığı halda, yaxın vaxtlarda mühüm irəliləyiş əldə oluna bilər. ABŞ lideri həmçinin yekun razılaşma əldə olunana qədər mövcud blokadanın qüvvədə qalacağını vurğulayıb. Açıqlama İsrail və İran arasında son günlər yenidən şiddətlənən qarşıdurma və beynəlxalq vasitəçilik səylərinin artdığı bir dövrdə verilib. Bu bəyanat bölgədə vəziyyətin diplomatik yollarla həll olunacağına dair gözləntiləri artırıb.

İsrail və İran arasında yenidən başlayan qarşılıqlı hücumlar beynəlxalq ictimaiyyətin diqqət mərkəzində qalmaqda davam edir. Bölgədə hərbi gərginliyin artdığı bir vaxtda ABŞ Prezidenti Donald Tramp tərəflərə açıq çağırış edərək atəşin dərhal dayandırılmasını istəyib. Trampın bəyanatı aprel ayında əldə olunmuş atəşkəsdən sonra ilk dəfə baş verən qarşılıqlı raket və hava hücumları fonunda səslənib. Son hadisələr Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik vəziyyətinin yenidən pisləşə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları artırıb. ABŞ Prezidenti tərəfləri hərbi əməliyyatları dayandırmağa, gərginliyin genişmiqyaslı qarşıdurmaya çevrilməsinin qarşısını almağa və problemlərin diplomatik yollarla həllinə üstünlük verməyə çağırıb.

İran və İsrail arasında aylardır davam edən gərginlik yeni və daha təhlükəli mərhələyə daxil olub. ABŞ vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş kövrək atəşkəsin gələcəyi sual altında qalarkən, tərəflər arasında qarşılıqlı raket və hava zərbələri regionu yenidən genişmiqyaslı müharibə təhlükəsi ilə üz-üzə qoyub. Son hadisələr göstərir ki, münaqişə artıq yalnız İran və İsrail arasındakı qarşıdurma deyil, eyni zamanda Livan, Yəmən, Körfəz ölkələri, ABŞ və digər regional aktorları da əhatə edən çoxşaxəli geosiyasi böhrana çevrilməkdədir.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başlamasından 100 gün keçməsinə baxmayaraq, tərəflər arasında davamlı sülh razılaşması əldə olunmayıb. Bu müddət ərzində Vaşinqton və Tehran bir neçə dəfə razılığa yaxınlaşsa da, əsas fikir ayrılıqları danışıqların nəticəsiz qalmasına səbəb olub. Münaqişə fevralın sonunda ABŞ və İsrailin İrana qarşı birgə həyata keçirdiyi “Epik Qəzəb” əməliyyatı ilə başlayıb. Tehran buna cavab olaraq İsrail ərazisinə və Körfəz regionundakı ABŞ hərbi obyektlərinə zərbələr endirib.

Hərbi müdafiə məsələləri üzrə analitik Aleksandru Hudisteanu hesab edir ki, ABŞ Hörmüz boğazı üzərində İranın irəli sürdüyü nəzarət iddialarını zəiflətmək üçün müxtəlif addımlar atır. Onun sözlərinə görə, gəmiçilik azadlığı əməliyyatları strateji su yollarında sərbəst hərəkətin qorunmasına yönəlib və İranın bu bölgədəki təsir imkanlarını məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyır. Analitik eyni zamanda qeyd edib ki, Vaşinqton və Tehran arasında fikir ayrılıqları davam etsə də, hər iki tərəf gələcəkdə razılıq əldə olunmasında maraqlıdır. Mübahisənin əsas mövzusu isə mümkün razılaşmanın hansı şərtlərlə və hansı ardıcıllıqla həyata keçirilməsidir.

ABŞ Müdafiə Nazirliyi İsraillə bağlı əks-kəşfiyyat təhdidi qiymətləndirməsini mümkün olan ən yüksək səviyyəyə yüksəldib. Qərarın İsrail kəşfiyyat fəaliyyətinin ABŞ rəsmilərinə qarşı getdikcə daha aqressiv xarakter alması ilə bağlı narahatlıqlardan qaynaqlandığı bildirilir.

İranın Rusiyadakı səfiri Kazım Cəlali strateji əhəmiyyətli Hörmüz boğazının gələcəyinin Tehran və Muskat tərəfindən müəyyən ediləcəyini bildirib. Boğaz açılacaq, lakin “yeni şərtlər” altında fəaliyyət göstərəcək. İran boğaz üzərində nəzarəti davam etdirəcəyini, ABŞ isə tranzit haqqını rədd edərək keçidin sərbəst və ödənişsiz olmasını tələb edib. Keçən həftə ABŞ Prezidenti Tramp Omanı bu məsələdə iştirak etməsi halında hədələyib, Oman isə yalnız beynəlxalq hüquqa uyğun danışıqlar apardığını açıqlayıb. Müzakirələr boğazın gələcək statusu və idarə mexanizmlərini əhatə edir və regional təhlükəsizlik baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

İranın Ali Rəhbərinə hərbi məsləhət verən Möhsün Rezai bildirib ki, ABŞ ilə sülh sazişi üzrə danışıqlar tıxac vəziyyətindədir və ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu tıxacın aradan qaldırılmasında qərarlı olmalıdır. Rəzai həmçinin xəbərdarlıq edib ki, münaqişə davam edərsə, savaş Hind okeanı, Qırmızı dəniz, Bab əl-Mandeb boğazı və Aralıq dənizinə də yayıla bilər. Yəməndəki Husi qrupları isə hələ gəmilərə hücum etməyib. Bab əl-Mandeb və Hörmüz boğazlarının bağlanması qlobal enerji bazarına ciddi təsir göstərə, dünyada neft və qaz tədarükünün təxminən dörddə birini kəsə bilər. Bu vəziyyət qlobal iqtisadiyyat və regional təhlükəsizlik üçün ciddi risklər yaradır.

İran azarkeşləri FIFA Dünya Kubokunda komandalarını dəstəkləmək istəyərkən ABŞ vizalarının rədd edilməsi və ABŞ-İran gərginliyi səbəbindən yarışdan kənarda qalıblar. Prezident Donald Trampın icra fərmanı və ABŞ-ın İranla qarşıdurması iştirakın çətinləşməsinə səbəb olub.

5 iyun tarixi dünya tarixində bir sıra önəmli hadisələrlə yadda qalıb. Aşağıda bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik:

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Nümayəndələr Palatasının İrana qarşı hərbi əməliyyatlar üzərində onun səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmaq üçün qəbul etdiyi qətnaməni tənqid edib və bunu “vətəndaşlıq əleyhinə” hərəkət adlandırıb. Tramp həmkarlarını şəxsi qərəzlə hərəkət etməkdə ittiham edib və Demokratları ölkənin uğursuzluğunu istəməkdə suçlayıb. Qətnaməyə görə, yalnız Konqres müharibə elan edərsə və ya hərbi güc istifadəsini təsdiqləsə Tramp bu əməliyyatları davam etdirə bilər.

Livan Prezidenti atəşkəs çərçivəsini jurnalistlərə təqdim edib. Danışıqlar Livan üçün üstünlüklər yaradıb və yekun, hərtərəfli atəşkəs üçün son fürsət hesab olunur. ABŞ atəşkəsin vaxtını və mexanizmini müəyyən edəcək, keçmiş prezident Donald Tramp birbaşa zəmanətçi kimi çıxış edəcək. Pilot zonalar üzrə ordunun yerləşdirilməsi və digər tədbirlər Livan tərəfindən beynəlxalq və daxili tərəflərlə koordinasiya olunub.

ABŞ Nümayəndələr Palatası Prezident Donald Trumpın İrana qarşı hərbi əməliyyatlarının dayandırılmasını nəzərdə tutan qətnaməni qəbul edib. Qərar münaqişənin dördüncü ayına daxil olduğu və Vaşinqtonla Tehran arasında sülh danışıqlarının dalana dirəndiyi bir vaxtda qəbul olunub.

ABŞ-ın nüfuzlu "Axios" xəbər portalı iki yüksək rütbəli amerikalı rəsmiyə istinadən xəbər verir ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Livandakı müharibəni tamamilə bitirmək niyyətində olduğu halda, İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu hərbi əməliyyatları yenidən bərpa etmək istəyir.

ABŞ aprel ortasında İran limanlarına qarşı başladılan dəniz blokadası çərçivəsində 125 ticarət gəmisinin istiqamətini dəyişdiyini açıqlayıb. Blokadaya əməl etməyən altı gəmi neytrallaşdırılıb. Donald Trampın başlatdığı bu əməliyyat İranın neft ixracını məhdudlaşdırmaq və ölkəni danışıqlar üçün təzyiq altında saxlamaq məqsədini daşıyır. Bu addım regionda ticarət və enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı gərginliyi artırır.

İsrail baş naziri Benyamin Netanyahu ABŞ-İsrail müharibəsinin İrana qarşı “hələ bitmədiyini” açıqlayıb və Tehran qüvvələrinin zəiflədiyini bildirib. Netanyahu Donald Tramp ilə hər iki gündə bir dəfə danışdığını qeyd edərək taktiki məsələlərdə bəzən fikir ayrılıqları yaşansa da, həll yollarına gəldiklərini bildirib. Bu açıqlamalar Trampın diplomatik zəng zamanı Netanyahuya Beyrutla bağlı hədələrinə dair xəbərlərdən sonra verilib və regionda gərginliyin davam etdiyini göstərir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp ölkənin kəşfiyyat sistemində gözlənilməz dəyişiklik edərək iş adamı və mənzil maliyyələşdirilməsi sahəsinin tənzimləyicisi Uilyam Pulteni Milli Kəşfiyyat Direktoru vəzifəsini müvəqqəti icra edən şəxs təyin edib. Təyinat ABŞ siyasi dairələrində geniş müzakirələrə səbəb olub. Pultenin milli təhlükəsizlik və kəşfiyyat sahəsində təcrübəsinin olmaması həm hakimiyyət, həm də müxalifət nümayəndələri arasında suallar doğurub.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Donald Tramp İranın ali lideri Müctəba Xamenei ilə görüşmək istədiyini açıqlayıb, lakin ekspertlər bu açıqlamanı “realist deyil” kimi qiymətləndirir. Abas Aslani qeyd edir ki, Trampın bir gün müsbət, digər gün hədələyici açıqlamalar verməsi diplomatik yola ABŞ-ın ciddi yanaşmadığını İrana göstərir. Trampın açıqlamasının qlobal enerji bazarlarına təsir məqsədilə vəziyyəti şişirdə biləcəyi vurğulanır.

Donald Tramp İrana qarşı mövcud vəziyyətdə yerüstü qoşunların yerləşdirilməsinə ehtiyac olmadığını bildirib. Keçmiş prezident qeyd edib ki, sadəcə hava zərbələri ilə İranın hərbi qüvvələrinin böyük hissəsi məhv edilib. Tramp həmçinin danışıqlar yolu ilə humanitar həllin üstünlük təşkil etdiyini vurğulayıb və mediada yayılan xəbərlərin real vəziyyəti əks etdirmədiyini bildirib.