BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
ABŞ Prezidenti Donald Tramp ölkənin kəşfiyyat sistemində gözlənilməz dəyişiklik edərək iş adamı və mənzil maliyyələşdirilməsi sahəsinin tənzimləyicisi Uilyam Pulteni Milli Kəşfiyyat Direktoru vəzifəsini müvəqqəti icra edən şəxs təyin edib.
Təyinat ABŞ siyasi dairələrində geniş müzakirələrə səbəb olub. Pultenin milli təhlükəsizlik və kəşfiyyat sahəsində təcrübəsinin olmaması həm hakimiyyət, həm də müxalifət nümayəndələri arasında suallar doğurub.
38 yaşlı Uilyam Pulte 2025-ci ilin mart ayından Federal Mənzil Maliyyələşdirilməsi Agentliyinin rəhbəri vəzifəsində çalışır. O, ABŞ-ın ən böyük yaşayış tikintisi şirkətlərindən birinin varislərindən hesab olunur. Şirkət ötən əsrin 50-ci illərində onun babası tərəfindən yaradılıb və ölkənin mənzil bazarında mühüm mövqeyə malikdir.
Pulte biznes fəaliyyətindən əlavə investisiya sahəsində də çalışıb. O, özəl sərmayə şirkəti yaradıb və müxtəlif xeyriyyə layihələrində iştirak edib.
Son illərdə Pulte daha çox Donald Trampa yaxınlığı ilə diqqət çəkib. O, prezidentin siyasi rəqiblərinə qarşı sərt mövqe nümayiş etdirərək bir sıra yüksək vəzifəli demokrat siyasətçiləri ipoteka saxtakarlığında ittiham edib.
Bu ittihamlar sırasında Nyu-Yorkun baş prokuroru Letisiya Ceyms, Kaliforniya ştatını təmsil edən senator Adam Şiff və ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin idarəçilərindən biri Liza Kuk da yer alıb. Lakin aparılan araşdırmalar nəticəsində həmin şəxslərə qarşı rəsmi ittihamlar irəli sürülməyib və onlar bütün ittihamları rədd ediblər.
Pultenin təşəbbüsü ilə başlanılan bəzi hüquqi proseslər məhkəmələr tərəfindən dəstəklənməyib. Federal böyük münsiflər heyəti Letisiya Ceymsə qarşı cinayət işi açılmasına razılıq verməyib. Liza Kukun vəzifədən uzaqlaşdırılması cəhdləri də məhkəmələr tərəfindən dayandırılıb.
ABŞ siyasi sistemində Milli Kəşfiyyat Direktoru vəzifəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu qurum ölkənin 18 müxtəlif kəşfiyyat və təhlükəsizlik təşkilatının fəaliyyətini əlaqələndirir. Onların sırasında Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi və Milli Təhlükəsizlik Agentliyi kimi əsas qurumlar da mövcuddur.
Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi xarici ölkələrlə bağlı məlumatların toplanması və təhlili ilə məşğul olur. Milli Təhlükəsizlik Agentliyi isə xarici rabitə məlumatlarının izlənməsi, kiberhücumların qarşısının alınması və ölkənin rəqəmsal təhlükəsizliyinin qorunmasında mühüm rol oynayır.
Yeni təyinata əsasən, Pulte Federal Mənzil Maliyyələşdirilməsi Agentliyinin rəhbəri və hökumətin dəstəklədiyi ipoteka maliyyə qurumlarının idarə heyəti sədri vəzifələrini də qoruyacaq.
Donald Tramp sosial şəbəkədə yaydığı açıqlamada Pultenin həssas maliyyə sistemlərinin idarə edilməsində böyük təcrübəyə malik olduğunu bildirib. Prezident onun dövlət tərəfindən dəstəklənən ipoteka qurumlarında trilyonlarla dollar həcmində aktivlərin idarə olunmasına rəhbərlik etdiyini vurğulayıb.
ABŞ qanunvericiliyinə görə, Pulte Senatın təsdiqi olmadan 210 gün ərzində bu vəzifəni müvəqqəti olaraq icra edə bilər. Bu müddət ona noyabr ayında keçiriləcək aralıq seçkilərə qədər postunda qalmağa imkan verir.
Lakin onun gələcəkdə daimi rəhbər kimi təsdiqlənməsi məsələsi mürəkkəb görünür. Senatda qüvvələr nisbətinin çox yaxın olması və bəzi respublikaçı senatorların da təyinatla bağlı tərəddüdləri Pultenin qarşısında ciddi siyasi maneələr yarada bilər.
Təyinata münasibət bildirən bir sıra senatorlar onun milli təhlükəsizlik sahəsində zəruri təcrübəyə malik olmadığını qeyd ediblər. Hətta Respublikaçılar Partiyasını təmsil edən bəzi senatorlar da bu vəzifə üçün onun kifayət qədər hazırlıqlı görünmədiyini açıqlayıblar.
Senatın Kəşfiyyat Komitəsinin rəhbərliyində təmsil olunan siyasətçilər bildirirlər ki, Milli Kəşfiyyat Direktoru vəzifəsi ABŞ tarixində baş vermiş ciddi təhlükəsizlik uğursuzluqlarından sonra yaradılıb və bu post yüksək peşəkarlıq tələb edir.
Demokrat siyasətçilər isə hesab edirlər ki, Pultenin seçilməsi peşəkar kəşfiyyat idarəçiliyindən daha çox siyasi loyallıq amili ilə bağlıdır. Onların fikrincə, Ağ Ev bu vəzifədə müstəqil təhlil təqdim edən şəxs deyil, administrasiyanın mövqeyini dəstəkləyəcək rəhbər görmək istəyir.
Beləliklə, Uilyam Pultenin təyinatı ABŞ-da həm milli təhlükəsizlik, həm də siyasi neytrallıq məsələləri ətrafında yeni müzakirələrin başlanmasına səbəb olub. Qarşıdakı aylarda onun fəaliyyətinin Senatda necə qiymətləndiriləcəyi və daimi təyinat üçün dəstək qazanıb-qazanmayacağı Vaşinqtonun əsas siyasi gündəmlərindən biri olacaq.