İran siyasi gündəmi son günlərdə ziddiyyətli məlumatlarla diqqət çəkir.

ABŞ-da səfir səviyyəsində keçirilən iki raund görüşdə İsrail və Livanın Vaşinqtondakı səfirləri, eləcə də amerikalı siyasətçilər iştirak edib. Görüşlərin məqsədi gələcəkdə birbaşa danışıqlara zəmin yaratmaq kimi qiymətləndirilir.

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu cümə günü Hizbullahı Livanla sülh razılaşmasının əldə olunması istiqamətindəki səyləri "sabotaj etməyə" çalışmaqda günahlandırıb. Livanla atəşkəs müqaviləsinin müddəti uzadıldıqdan sonra verdiyi ilk açıqlamada Netanyahu bildirib: "Biz İsrail və Livan arasında tarixi sülhə nail olmaq üçün bir proses başlatmışıq və Hizbullahın bunu sabotaj etməyə çalışdığı bizə aydındır".

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ölkəsinin hərbi qüdrəti həmçinin İran daxilində həyata keçirilən gizli əməliyyatlar və Livan sərhədindəki son vəziyyət barədə strateji açıqlamalar verib. Baş nazir çıxışı zamanı İsrailin hazırda hər zamankindən daha güclü mövqedə olduğunu və Amerika Birləşmiş Ştatları ilə müttəfiqlik şəraitində dünyadakı şər qüvvələrinə qarşı mübarizə apardıqlarını qeyd edib.

Fransa Prezidenti Emmanuel Makron bu gün Parisdə Livanın Baş naziri Nəvaf Salam ilə görüşəcək. Yelisey sarayından verilən məlumata görə Fransa lideri görüş zamanı Livandakı atəşkəs rejiminə tam sadiqliyini və ölkənin ərazi bütövlüyünə dəstəyini bir daha təsdiqləyəcək. Pakistan isə ABŞ və İran arasında atəşkəs müddətinin çərşənbə günü başa çatması ərəfəsində yeni danışıqlar raunduna ev sahibliyi etməyə hazırlaşır.

Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası aralarındakı müharibə fonunda İraq üzərindəki təzyiq rıçaqlarını işə salmaqda davam edirlər. Vaşinqton Bağdad hökuməti ilə əlaqəli bəzi tərəfləri "İran milislərinə maliyyə və əməliyyat dəstəyi verməkdə" ittiham edir, Tehran isə "İraq xalqının müqavimətini və mətanətini" alqışladığını bəyan edir.

Livan və İsrail arasında danışıqların aparılması ilk dəfə baş verən hadisə deyil. Lakin hər dəfə bu mövzu gündəmə gələndə fərqli daxili və regional balansları əks etdirir. 2026-cı il danışıqlarının konteksti 1982 və 1983-cü illərdən köklü şəkildə fərqlənir.Hazırkı danışıqlarla 42 il əvvəlki danışıqlar arasında hansı fərq var? 1982-ci ildə İsrail ordusu Livanı Beyruta qədər işğal etmişdi. Fələstin Azadlıq Təşkilatı (FAT) ölkədən çıxarılmış, lakin 1976-cı ildə daxil olan Suriya ordusu orada qalmışdı. Tehranın qərarı və Dəməşqin yardımı ilə 1982-ci ilin iyununda əsası qoyulan "Hizbullah"ın o zaman böyük bir rolu yox idi. Bəzi qüvvələrə elə gəlirdi ki, güc balansı yeni bir siyasi kursa imkan verir. İsrail rəhbərliyi, Menahem Begin və Ariel Şaron 1982-ci ildə seçilmiş prezident Bəşir Cəmayıl ilə sülh sazişinin imzalanması üçün gizli əlaqə kanalları açmışdılar.

Hizbullah İsrail ordusuna qarşı həyata keçirdiyi hücum nəticəsində 4 “Merkava” tankını məhv etdiyini iddia edib. Qeyd olunub ki, Taybe istiqamətindən Deyr Siryan bölgəsinə doğru irəliləyən 8 zirehli texnikadan ibarət konvoy əvvəlcədən yerləşdirilmiş partlayıcı ilə vurulub.

Amerika Birləşmiş Ştatları 15 və 16 aprel (çərşənbə və cümə axşamı) tarixlərində Suriyadakı sonuncu hərbi bazası olan, ölkənin şimal-şərqindəki Haseke əyalətində yerləşən "Qəsrik" bazasını boşaltdı. Bununla da Vaşinqton bir vaxtlar sayca otuza çatan hərbi bazaları ilə Suriyada on ildən artıq davam edən mövcudluğuna son qoydu. "Qəsrik" bazasının təxliyə edilməsi həm Vaşinqton, həm də Dəməşq tərəfindən iki dövlət arasındakı münasibətlərdə yaxın gələcəkdə cizgiləri daha aydın görünəcək yeni bir mərhələyə keçidin elanıdır.

Səudiyyə Ərəbistanı zorakılığın bütün formalarını qəti şəkildə rədd edir. Bu bəyanatla Krallığın Xarici İşlər Nazirliyi çıxış edib. Rəsmi Riyad Livanın cənubunda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Livandakı Müvəqqəti Qüvvələrinin (UNIFIL) tərkibindəki Fransa kontingentinə qarşı törədilən və bir əsgərin ölümü, bir neçəsinin yaralanması ilə nəticələnən hücumu kəskin şəkildə pisləyib.

İsrail artıq Livanı bombalamayacaq. ABŞ tərəfindən bunu etmələri qadağan edildi. Bu sözləri Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Donald Tramp bildirib. O, məsələ ilə bağlı mövqeyini "Artıq kifayətdir" ifadəsi ilə qəti şəkildə ortaya qoyub. ABŞ lideri bu diqqətçəkən bəyanatla özünə məxsus "Truth Social" sosial media platformasındakı paylaşımında çıxış edib.

İsrailin "Haaretz" qəzetinin yaydığı məlumata görə İsrail ordusu son dövrlərdə Livanın cənubunda və sərhəd xətti boyunca əlavə hərbi məntəqələr yaradıb. Ötən ay quru işğalına yenidən başlayan İsrail ordusu 2024-cü ildəki atəşkəsdən sonra Livan ərazisində qalan 5 strateji nöqtəni nəzarətdə saxlamağa davam edir. Şahidlərin ifadələrinə istinadən hazırlanan xəbərdə İsrailin Livan torpaqlarında qurduğu hərbi postların sayının iki qat artacağı gözlənilir.

Livan parlamentində "Hizbullah" fraksiyasının sədri Məhəmməd Raad, Livan hakimiyyətinin İsrail apardığı birbaşa danışıqları kəskin şəkildə pisləyib. O, bu addımı ölkə rəhbərliyi üçün "bağışlanılmaz bir səhv və mənəvi tənəzzül" kimi qiymətləndirib. Məhəmməd Raad bəyan edib ki, birbaşa danışıqlar formatı "rədd edilən və lənətlənən" bir yanaşmadır.

Baş nazir Benyamin Netanyahu özünün hərbi katibi, general Roman Qofmanı "Mossad"ın yeni rəhbəri təyin edib. Lakin bu təyinat İsrailin hərbi və siyasi elitasında ciddi narazılıq və müzakirələrə səbəb olub. Belə ki, vəzifəsini təhvil verən hazırkı rəhbər David Barnea və ölkənin baş prokuroru Qali Baharav-Miara Qofmanın təcrübəsizliyini əsas gətirərək bu qərara qarşı çıxırlar.

Qüds İvrit Universitetinin keçirdiyi son rəy sorğusu İsrail cəmiyyətində İranla münasibətlər və mövcud müharibə fonunda ciddi parçalanmanın olduğunu üzə çıxarıb. Sorğu nəticələrinə görə, İsrail əhalisinin təxminən üçdə ikisi İranla atəşkəs əldə olunmasına qəti şəkildə qarşı çıxır. Keçən həftə ABŞ və İran arasında Pakistanın vasitəçiliyi ilə əldə olunmuş iki həftəlik müvəqqəti barışıq sazişi İsrail daxilində birmənalı qarşılanmayıb. Xalqın bir hissəsi bu fasilədən hücumları bərpa etmək üçün istifadə olunmasını, digər hissəsi isə razılaşmaya əməl edilməsini dəstəkləyir.

Suriyada hakimiyyət orqanlarının Dəməşqdə dini şəxsiyyəti hədəf almaq üçün hazırlanmış partlayıcı qurğunun zərərsizləşdirilməsi və xarici tərəflə əlaqəli hüceyrənin həbs edilməsi barədə bəyanatı heç də təəccüblü olmadı. Çünki bu xarici tərəf Livan-İran mənşəli "Hizbullah"dan başqa heç kim deyil. Bu, qarşısına qoyulan vəzifəni yerinə yetirməzdən əvvəl ifşa edilən ilk hüceyrə deyil.

İsrail hökuməti bazar ertəsi günü İtaliyanın ölkədəki səfirini Xarici İşlər Nazirliyinə çağıraraq rəsmi etirazını bildirib. Diplomatik gərginliyə səbəb İtaliyanın Xarici İşlər naziri Antonio Tayaninin Beyruta səfəri zamanı İsrailin hərbi fəaliyyətlərini sərt dildə tənqid etməsidir. Nazir Tayani Livan rəsmiləri ilə görüşü zamanı İsrailin mülki əhaliyə yönəlmiş hücumlarını "qəbulolunmaz" adlandırıb və İtaliyanın Livan xalqı ilə həmrəy olduğunu vurğulayıb. O, sosial şəbəkə hesabında paylaşım edərək Qəzzada baş verən humanitar fəlakətin Livanda təkrarlanmaması üçün tərəfləri dialoqa və dərhal atəşkəsə çağırıb.

Çoxları dramatik və aydın bir mənzərə gözləyirdi: "Ali Rəhbər" Əli Xameneinin ölümündən dərhal sonra İran rejiminin süqutu, yaxud Bəşər Əsədin qaçışından sonra olduğu kimi strukturun qəfil dağılması, yaxud Nikolas Maduronun həbsindən sonra Delsi Rodriqezin etdiyi kimi "yaxın çevrədən" birinin çevriliş edərək Vaşinqtonla sövdələşməyə getməsi.

İnqilabdan əvvəlki Suriyada müxalifətin böyük əksəriyyətinin Bəşər Əsəd və ondan əvvəl Hafiz Əsədlə ixtilafı təkcə məzhəb mənsubiyyətinə söykənmirdi. Baxmayaraq ki, məzhəb amili bir çox hadisələrdə mühüm faktor kimi önə çıxsa da, bu, yeganə və əsas amil deyildi. İxtilaf ilk növbədə siyasi xarakter daşıyırdı: idarəetmə forması, korrupsiya, azadlıqların boğulması və Suriya dövlətinin bir ailənin maraqlarına, habelə Suriyanı dövlətdən "meydana" çevirən xarici oxların ittifaqına girov edilməsi əsas səbəblər idi.

İsrail ordusu Livanın cənubunda "Hizbullah" qruplaşmasına qarşı başlatdığı hərbi əməliyyatların miqyasını kəskin şəkildə genişləndirib. Son 24 saat ərzində bölgədə 200-dən çox hədəfə intensiv hava zərbələri endirilib. İsrail hərbi komandanlığının yaydığı məlumata görə, bu hücumlar əsasən quru qoşunlarının irəliləməsinə şərait yaratmaq məqsədilə həyata keçirilir. Hədəflər arasında raket qurğuları, silah anbarları və strateji infrastruktur obyektlərinin olduğu bildirilir.

11 aprel 2026-cı il tarixində ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vens (JD Vance) və yüksək səviyyəli nümayəndə heyəti İran rəsmiləri ilə kritik sülh danışıqları aparmaq üçün Pakistanın paytaxtı İslamabada gəlib. Vens və heyəti daşıyan təyyarələr İslamabad yaxınlığındakı Nur Xan hərbi hava bazasına eniş edib. ABŞ heyətində mühüm fiqurlar yer alır:

ABŞ və İran gözlənilmədən iki həftəlik atəşkəs elan etdilər, lakin bundan sonra nələrin baş verəcəyi ilə bağlı saysız-hesabsız suallar açıq qalır. İsrail də hesabatlara görə, könülsüz olsa da, atəşkəsə razılıq verib. Vaşinqton və Tehran "qələbə" elan etsələr də, bu müharibənin bitdiyini söyləmək hələ çox tezdir. Bir çox əsas məsələ həll olunmamış qalır, raketlər və pilotsuz uçuş aparatları (dronlar) atəşkəs elanından sonra belə bölgədə uçmağa davam edir. Belə ki, bir neçə Körfəz ölkəsi çərşənbə günü İranın hücumlarına məruz qaldığını bildirib, İsrail isə Livanda böyük zərbələr endirib.

Birləşmiş Ştatlar və İran arasında 38 günlük birbaşa hərbi qarşıdurmadan sonra elan edilən atəşkəs zahirən diplomatiyanın qələbəsi kimi görünsə də, mahiyyət etibarilə itkilər və ziddiyyətlərlə yüklənmiş bir "döyüşçü fasiləsi"nə daha yaxındır. "Tarixi qələbə" elan etməyə tələsən İran rəsmiləri yaxşı bilirlər ki, bu bəyanat strateji reallıqdan daha çox daxili istehlaka yönəlib; belə ki, Tehran bu raunddan tükənmiş hərbi imkanlar, darmadağın edilmiş donanma, sıradan çıxmış müdafiə sistemləri, zədələnmiş infrastruktur və sanksiyaların, ardıcıl zərbələrin ağırlığı altında sarsılan iqtisadiyyatla çıxıb. Qarşı tərəfdə isə Vaşinqton özünü bəndlərinin yozulmasında əsaslı fərqlərlə dolu bir atəşkəs qarşısında görür ki, bu da sazişin nə dərəcədə davamlı olacağı sualını təcili və qanunauyğun edir.

İsrail hökuməti gələn həftə Vaşinqtonda Livan hökuməti ilə keçirilməsi planlaşdırılan birbaşa danışıqlar ərəfəsində öz qəti mövqeyini açıqlayıb.