ABŞ Prezidenti Donald Trampın İrana qarşı müəyyən etdiyi müddətin başa çatmasına saatlar qalmış, Vaşinqtonun hədəf seçə biləcəyi strateji infrastruktur obyektlərinin xəritəsi məlum olub. ABŞ-ın hədəf siyahısında ənənəvi hərbi obyektlərlə yanaşı, ölkənin enerji və nəqliyyat sisteminin onurğa sütununu təşkil edən mülki infrastrukturun da yer alacağı gözlənilir. Bu hədəflər arasında elektrik stansiyaları və strateji körpülər xüsusi çəkiyə malikdir. Bu obyektlərin sıradan çıxarılması milyonlarla iranlının gündəlik həyatını iflic etmək və dövlətin iqtisadi dayaqlarını sarsıtmaq məqsədi daşıyır.

ABŞ administrasiyasında İranla bağlı hərbi strategiyanın gələcəyi ətrafında ciddi fikir ayrılıqları yaranıb. Donald Trump İranın Hörmüz boğazını yenidən açması üçün müəyyən etdiyi müddətin başa çatmasına az qalmış Vaşinqtonda mümkün qərarın hansı istiqamətdə olacağı diqqətlə izlənilir.

Enerji təhlükəsizliyi məsələsinin yenidən qlobal gündəmin mərkəzinə çevrildiyi bir vaxtda, mütəxəssislər nüvə füzyonunu (sintezini) Avropanın idxal yanacaqdan asılılığına son qoya biləcək strateji çıxış yolu kimi dəyərləndirirlər. Cari ilin 28 fevralında İranda başlayan müharibə və Tehranın Hörmüz boğazı vasitəsilə neft daşımalarını kəskin məhdudlaşdırması dünya bazarında tarixin ən böyük tədarük kəsintisinə səbəb olub. Bu böhran fonunda Avropa ölkələri yerli enerji alternativlərinə, xüsusilə də ənənəvi nüvə parçalanmasından daha təhlükəsiz və səmərəli hesab edilən füzyon enerjisinə diqqəti artırıblar. Almaniyanın "Proxima Fusion" startapı bu sahədə "stellarator" texnologiyası üzərində çalışaraq 2030-cu illərin sonuna qədər ilk kommersiya füzyon stansiyasını işə salmağı hədəfləyir.

Bosniya Müharibəsi, Yuqoslaviyanın dağılmasından sonra etnik gərginliklərin alovlanması ilə baş verən, xüsusilə müsəlman əhalisinin sistemli şəkildə hədəf alındığı qanlı bir vətəndaş müharibəsidir.

28 fevral 2026-cı il səhəri ABŞ və İsrailin İranın strateji obyektlərinə, o cümlədən Ali Rəhbər Əli Xameneinin iqamətgahına endirdiyi birgə zərbələr müharibənin başlanğıcı oldu. Lakin bu müharibənin ən gizli və həlledici cəbhəsi yerin onlarla metr dərinliyində — İranın "raket şəhərlərində" yaşanır. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) bəyan edib ki, hücumun ikinci dalğasında Missuri ştatındakı bazasından qalxan "B-2 Spirit" strateji bombardmançıları iştirak edib. 11 min kilometr məsafə qət edən bu təyyarələr yerin 60 metr dərinliyinə nüfuz edə bilən "GBU-57" (Bunker Buster) bombaları ilə İranın yeraltı raket anbarlarını hədəf alıb.

İran dövlət televiziyasının kameraları rejimin geniş şəkildə yaydığı bir mənzərəni qeydə alıb: Məhkəmə Hakimiyyətinin rəhbəri Qulam Hüseyn Möhsüni-Ejei, Tehranda Ramazan ayının son cümə günü keçirilən illik "Qüds günü" yürüşündə (bu il 13 mart 2026-cı ilə təsadüf edib) iştirak edirdi.

Bir aydan artıqdır davam edən müharibə dövründə ABŞ və İsrailin hava hücumlarına cavab olaraq atılan İran raketləri Körfəz ölkələrinin limanlarını, hava limanlarını, elektrik stansiyalarını, iqtisadi obyektlərini və mülki turizm mərkəzlərini hədəf alıb. Maraqlıdır ki, İranın öz "ideoloji düşməni" elan etdiyi İsrailə qarşı zərbələri daha məhdud və ehtiyatlı xarakter daşıyır.

2014-cü ildə Yəməndə hakimiyyətə gəldikdən sonra Husilərin "Ənsarullah" qruplaşması təhsil strukturunda möhkəmlənməyə, tədris proqramlarını, məktəb adlarını dəyişdirməyə və xüsusi təhsil sistemləri yaratmağa başlayıb. Bu yolla təhsil müəssisələri şəxsiyyət və şüur formalaşdıran mübarizə meydanına, eləcə də gənclərin hərbi xidmətə cəlb edilməsi üçün stansiyaya çevrilib.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı apardığı müharibənin nəticələri regionda yeni bir nizamın doğulmasına yol açacaq, yoxsa Şimali Afrika və Yaxın Şərqi daha dərin sabitliksizlik burulğanına sürükləyəcək? Bu sual hazırda qlobal siyasi dairələrin mərkəzindədir. Donald Trampın müharibədən əvvəl arzuladığı "sülh və yenidənqurma" vədi, İranın regional proksiləri vasitəsilə müqavimət göstərdiyi bir şəraitdə sınağa çəkilir.

Fevral ayından bəri İranda alovlanan müharibə regional arenada, xüsusilə də Fələstin müqavimət hərəkatlarının, ən başda isə "HƏMAS"ın müttəfiqlik xəritəsində hiss olunan dəyişikliklərə səbəb olub. Tehrandakı münaqişənin təsiri yalnız İran ərazisi və ya Qərb maraqları ilə məhdudlaşmayıb, regional müttəfiqlərə də sirayət edib. Belə ki, İranın nüfuzu tədricən azalmağa başladığı bir vaxtda, regional xaosdan və müharibənin diktə etdiyi dəyişikliklərdən yararlanan "HƏMAS" daxilindəki "Müsəlman Qardaşlar" (İxvan) qanadı yeni siyasi güc qazanmağa başlayıb.

Müasir dünyada güc artıq təkcə tanklar, qırıcı təyyarələr və ya bombalarla ölçülmür. Bu gün qlobal nizamı müəyyən edən ən mühüm amil pulun hansı ölkəyə girəcəyinə və haradan çıxacağına qərar verən nəhəng maliyyə strukturlarıdır. Bu strukturların başında isə 10 trilyon dollardan çox aktivi idarə edən, dünyanın ən böyük varlıq idarəetmə şirkəti olan "BlackRock" dayanır.

ABŞ, İsrail və İran arasında müharibə alovlanan kimi Tehranın Körfəz ölkələrinə hücumlar təşkil etməsi mühüm bir sualı gündəmə gətirdi: Müharibə tərəfləri arasında razılaşma və eskalasiya tərəddüdləri davam etdiyi bir vaxtda, bu aramsız hücumlar qarşısında bitərəf qalmaq mümkündürmü?