BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi, Orxan Qədirzadə
Macarıstanın siyasi səhnəsində baş verən son dəyişikliklər, Viktor Orbanın 16 illik fasiləsiz hakimiyyətinə son qoyan Peter Maqyarın qələbəsi ilə ölkəni yeni bir dövrün astanasına gətirib. Uşaqlıq illərində Orbanın pərəstişkarı olan, sonradan isə onun komandasında yüksək vəzifələr tutan Maqyarın bu "insayder inqilabı", Macarıstanın həm daxili idarəetmə modelini, həm də beynəlxalq münasibətlər sistemindəki yerini kökündən sarsıdır. "Tisza" partiyasının parlamentdəki üçdə iki səs çoxluğu ilə əldə etdiyi mütləq üstünlük, təkcə bir liderin gedişi deyil, həm də Avropanın mərkəzindəki "illiberal demokratiya" modelinin iflası kimi qiymətləndirilir.
Maqyarın qələbəsinin əsas açarı mübarizəni ideoloji müstəvidən sosial-iqtisadi müstəviyə keçirməsi oldu. Orban illər boyu "mühafizəkar dəyərlər" və "ailənin qorunması" kartından istifadə edərək rəqiblərini sıradan çıxarsa da, eyni sosial bazadan gələn Maqyara qarşı bu taktika işləmədi. O, diqqəti ölkənin Avropa İttifaqında ən yüksək inflyasiya dərəcəsinə malik olmasına, səhiyyə sisteminin çöküşünə və "mafiya dövləti" kimi xarakterizə edilən korrupsiya şəbəkəsinə yönəltdi. Xüsusilə Avropa İttifaqının dondurduğu 17 milyard avroluq vəsaitin bərpası vədi, iqtisadi durğunluqdan yorulmuş Macar seçicisi üçün həlledici stimula çevrildi.
Daxili islahatlar müstəvisində Maqyarın planları Orbanın qurduğu sistemi tamamilə sökülməsini hədəfləyir. Bura məhkəmə müstəqilliyinin bərpası, mətbuat üzərindəki dövlət nəzarətinin ləğvi və ən əsası, bir şəxsin iki müddətdən artıq baş nazir ola bilməməsi ilə bağlı konstitusiya dəyişikliyi daxildir. Bu dəyişikliklərin retrospektiv (geriyə qüvvəsi olan) tətbiqi planı Orbanın yenidən hakimiyyətə qayıtmaq ehtimalını hüquqi cəhətdən bloklamaq məqsədi daşıyır. Maqyarın pro-Avropa xətti Macarıstanın Brüssel və NATO ilə münasibətlərindəki gərginliyi aradan qaldırmağa, eyni zamanda Rusiyanın regiondakı ən güclü rıçaqlarından birini zəiflətməyə xidmət edəcək.
Beynəlxalq reaksiyalar bu qələbənin miqyasını daha aydın göstərir. Avropa İttifaqı liderləri və NATO rəhbərliyi qələbəni "Avropa dəyərlərinin zəfəri" kimi qeyd etdiyi halda, Donald Tramp və Benjamin Netanyahunun səssizliyi diqqət çəkir. Orbanın gedişi ilə İsrail Avropadakı ən sadiq və "kor-koranə" dəstəkçisini, Rusiya isə sanksiyalara qarşı veto hüququndan istifadə edən strateji müttəfiqini itirmiş oldu. Maqyarın rəhbərliyi altında Macarıstanın Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinə qayıtmaq və Ukraynaya hərbi-maliyyə yardımını blokdan çıxarmaq vədləri, qlobal güc balansında Qərbin mövqeyini gücləndirən mühüm amildir.