BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi
Qəzza zolağının mərkəzində yerləşən Deyr əl-Bələh şəhəri təxminən iyirmi ildən sonra bütün zolaq səviyyəsində ilk bələdiyyə seçkilərinin şahidi olur; şənbə günü İordan çayının qərb sahili ilə eyni vaxtda seçki prosesinə start veriləcək.
Fələstin Milli Administrasiyasının rəhbəri Mahmud Abbasın (Əbu Mazen) bələdiyyə seçkiləri ilə bağlı çıxardığı ümumi çağırış qərarına əsasən, Deyr əl-Bələh şəhəri Qəzza səviyyəsində seçkilərin keçiriləcəyi yeganə bölgə kimi seçilib. Buna səbəb İsrail müharibəsindən sonra şəhərin ən az zərər görən bölgə hesab edilməsidir; belə ki, bəzi infrastruktur obyektləri zolağın digər əraziləri ilə müqayisədə hələ də daha yaxşı vəziyyətdədir.
Zolaqda sonuncu bələdiyyə seçkiləri 2005-ci ildə keçirilmiş və "HƏMAS" hərəkatı yerli səviyyədə çoxluq qazanmışdı. Növbəti il isə hərəkat qanunvericilik seçkilərində qalib gəlmiş, 2007-ci ildə "Fəth" hərəkatı ilə baş verən qanlı münaqişədən sonra zolağa nəzarəti tamamilə ələ keçirmişdi. 2005-ci ildən 2023-cü ilə qədər "HƏMAS" Qəzzadakı yerli komitələrin və bələdiyyələrin üzvlərini özü təyin edir və təsdiqləyirdi.
Lakin gözlənilən bu seçki dövrü, iki il davam edən müharibənin zolağın simasını tamamilə dəyişdirdiyi, habelə siyasi və sahə mürəkkəbliklərinin artdığı bir vaxtda baş tutur.
"Kim səs verə bilər... və necə?"
Mərkəzi Seçki Komissiyasının məlumatına görə, mülki qeydiyyat reyestrinə əsasən Deyr əl-Bələhdə səsvermə hüququ olanların sayı "təxminən 70 449 seçicidir (kişi və qadın) və onlar 12 seçki məntəqəsində səs verəcəklər". Bu məntəqələrə məktəblərin fərqli bölgələrdən Deyr əl-Bələhə gələn qaçqınlar tərəfindən sığınacaq kimi istifadə edilməsi səbəbindən çadırlarla təchiz edilmiş boş ərazilər də daxildir.
Seçki hüququ olanların sayı qaçqınlarla dolub-daşan Deyr əl-Bələh əhalisinin sayından az görünür; çünki səsverməyə yalnız şəhərin yerli sakinlərinə icazə verilib.
Komissiya bildirib ki, seçki prosesini işıqlandırmaq üçün zolaq daxilindəki 10 monitorinq təşkilatından 292 müşahidəçi və 45 jurnalist akkreditasiya olunub. Seçki prosesinin qanuni və peşəkar normalara uyğun keçməsini təmin etmək üçün 675 əməkdaş səsvermə heyəti tərkibində fəaliyyət göstərəcək.
Mərkəzi Seçki Komissiyasının Qəzza zolağı üzrə regional direktoru Cəmil əl-Xalidi "Asharq Al-Awsat" qəzetinə bildirib ki, "seçki sistemi qapalı siyahılara əsaslanır; belə ki, seçici bir siyahı seçir və oradakı namizədlərdən beşinə səs verir. Bələdiyyə şurası isə ən çox səs toplayan 15 üzvdən formalaşır və burada qadın təmsilçiliyinin ən azı 4 nəfər olması təmin edilir".
Əl-Xalidi şənbə günü başlayacaq proses üçün seçki qutularının və bülletenlərin hazırlandığını qeyd edərək bildirdi ki, "12 seçki mərkəzi (9-u çadırlarda, 3-ü isə vətəndaş cəmiyyəti institutlarında yerləşir) hazırlanıb və onların hər birində bütün seçiciləri qəbul etmək üçün 8 səsvermə məntəqəsi var".
Əl-Xalidi bələdiyyə seçkilərinin ilkin nəticələrinin bazar günü səhər saatlarında açıqlanacağını gözlədiyini bildirərək qeyd etdi ki, "rəqabət aparan bütün siyahılar müstəqil və tayfa əsaslıdır, onlarda daha çox regional və ailə rəqabəti üstünlük təşkil edir".
Seçkilərin təhlükəsizliyini kim təmin edir?
"Asharq Al-Awsat" müxbirinin Deyr əl-Bələhdəki seçki məntəqələrində təhlükəsizliyə kimin məsuliyyət daşıyacağı barədə sualına cavab olaraq əl-Xalidi deyib: "Fələstin mülki polisi (faktiki olaraq bu, 'HƏMAS'A bağlı hökumət polis qüvvələridir) seçki prosesinin təhlükəsizliyini tam şəkildə təmin edəcək".
Lakin əl-Xalidi diqqətə çatdırdı ki, "mövcud təhlükəsizlik şəraitində və İsrail işğalı tərəfindən mütəmadi olaraq hədəf alındıqları üçün polis əməkdaşları seçki məntəqələrindən uzaq duracaq və silahsız şəkildə yerləşəcəklər. Hər hansı bir problem yaranarsa, müdaxilə edib onu həll edəcək, sonra yenidən seçki məntəqələrindən kənara çəkiləcəklər".
Əslində seçki məntəqələrinin mühafizəsini özəl təhlükəsizlik şirkətinin boynuna götürməsi nəzərdə tutulurdu. Əl-Xalidi bu təklifin mövcudluğunu etiraf etdi: "Lakin Qəzzadakı mülki polis bu vəzifənin məhz onlara aid olmasında israr etdi və sonradan bütün tərəflərin razılığı ilə bu plan üzərində razılıq əldə olundu".
"Fələstin Azadlıq Təşkilatının (FAT) proqramına sadiqlik"
Seçkilərdə 4 siyahı rəqabət aparır və buradakı namizədlər Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən seçki ilə bağlı təlimlər keçiblər. Həmin siyahılar bunlardır: "Sülh və Quruculuq", "Deyr əl-Bələh Bizi Birləşdirir", "Deyr əl-Bələhin Gələcəyi" və "Deyr əl-Bələhin Dirçəlişi". Hər bir siyahıda 15 namizəd (onlardan ən azı 4-ü qadın) var və bələdiyyə sədri qalib gələn üzvlər arasından seçiləcək.
Son günlərdə Deyr əl-Bələhdə sosial şəbəkələr vasitəsilə güclü rəqabətli seçki təbliğatı aparılıb, sahədə isə bu proses özünü məhdud sayda plakatlarla göstərib; belə ki, "rəqabət aparan siyahılar heç bir qruplaşma dəstəyi olmadan özlərini maliyyələşdirirlər".
Namizədliklərini irəli sürərkən iştirakçılar "Fələstin Azadlıq Təşkilatının" (FAT) proqramına sadiq qalacaqları və onu qanuni təmsilçi kimi tanıyacaqları barədə öhdəlik imzalamalı olublar. FAT-ın proqramının tanınması "HƏMAS" hərəkatı üçün problemli bir məsələdir, çünki bu, İsrailin tanınması da daxil olmaqla təşkilatın mövqelərinə sadiqliyi tələb edir. Fələstin Administrasiyası qarşıdakı seçkilərdə bütün namizədlər üçün bu prinsipi tətbiq etməyə çalışır və bu, administrasiyanın beynəlxalq səviyyədə "iki dövlətli həll" yoluna olan bağlılığının bir hissəsidir.
Yerli mənbənin verdiyi məlumata görə, namizədliklərini irəli sürən bəzi şəxslər keçmişdə "Fəth" və "HƏMAS" hərəkatlarında fəal olublar, lakin onlar özlərini təşkilati deyil, şəxsi namizəd kimi təqdim edirlər. Qəzzadakı heç bir qruplaşma və ya təşkilat hər hansı siyahıya rəsmi və ya açıq dəstək verdiyini elan etməyib.