Digər Dövlətlər

İsrail ordusu Qəzza zolağında HƏMAS-a aid olduğunu bildirdiyi silah anbarlarını hədəfə alıb. Əməliyyat barədə İsrail ordusu və Şin Bet birgə açıqlama yayıb. Hücumlar Şati qaçqın düşərgəsi və Deyr əl-Bələh bölgəsində həyata keçirilib. İsrail iki silah anbarının məhv edildiyini iddia edir. Bu obyektlərin HƏMAS-a məxsus olduğuna dair əlavə sübut təqdim edilməyib. Qəzzanın müxtəlif ərazilərində İsrail hava hücumları bazar ertəsi də davam edib. Səhiyyə rəsmilərinin məlumatına görə, indiyədək azı səkkiz fələstinli həlak olub. Ölənlər arasında azı iki uşaq var.

ABŞ İrana qarşı yeni genişmiqyaslı sanksiyalar paketini elan edib. Tədbirləri maliyyə naziri Skott Bessent mətbuat konfransında açıqlayıb. Vaşinqton İranın dünya üzrə maliyyə əlaqələrini məhdudlaşdırmağı qarşısına məqsəd qoyub. Yeni tədbirlər rəqəmsal aktivlər, texnologiya, qızıl, aviasiya və gəmiçilik sahələrini əhatə edir. ABŞ Maliyyə Nazirliyi 60-a yaxın qurum, şəxs və gəmini sanksiya siyahısına daxil edib. Bessent İranla iqtisadi əməkdaşlığı davam etdirən xarici tərəflərə də xəbərdarlıq edib. O, İranla istənilən iqtisadi əlaqənin ABŞ-nin sərt tədbirləri ilə nəticələnə biləcəyini bildirib. Yeni paket Tehranın beynəlxalq iqtisadi və maliyyə əlaqələrinin daha geniş şəkildə məhdudlaşdırılmasına yönəlib.

ABŞ İranla əlaqəli maliyyə əməliyyatlarına qarşı yeni tədbirlər görəcəyini açıqlayıb. Maliyyə naziri Skott Bessent İran üçün çirkli pulların yuyulmasına yardım edən qurumları xəbərdar edib. Belə qurumların ABŞ dolları sistemindən çıxarılacağı bildirilib. Tədbirlər xarici bank və şirkətləri də əhatə edə bilər. Vaşinqton bununla İranın beynəlxalq maliyyə imkanlarını məhdudlaşdırmağa çalışır. Dollar sisteminə çıxışın itirilməsi hədəfə alınan qurumlar üçün ciddi maliyyə nəticələri yarada bilər. Bessent daha əvvəl İranın xarici iqtisadi əlaqələrinin kəsilməsinin ABŞ-nin əsas məqsədlərindən olduğunu bildirib. Məhdudiyyətlərin tətbiq ediləcəyi qurumların tam siyahısı hələlik açıqlanmayıb.

Məhəmməd Bağır Qalibaf ABŞ-nin İranın xarici ticarət əlaqələrini məhdudlaşdırmaq imkanlarının zəiflədiyini iddia edib. İran parlamentinin sədri açıqlamasını “X” hesabında yayıb. O, ABŞ-nin İranın digər ölkələrlə münasibətlərinə yeni məhdudiyyətlər tətbiq etmək üçün əlverişli iqtisadi vəziyyətdə olmadığını bildirib. Qalibafın sözlərinə görə, İranın ticarət tərəfdaşları Vaşinqtonun bəyanatlarını nəzərə almadıqlarını göstəriblər. Açıqlama ABŞ-nin İrana qarşı yeni sanksiyalar elan etməsi ərəfəsində verilib. Vaşinqton Tehranla iqtisadi əməkdaşlığı davam etdirən xarici tərəfləri də məhdudiyyətlərlə hədələyir. İran isə ABŞ-nin bu təzyiq siyasətinin təsir imkanlarını itirdiyini iddia edir. Yeni sanksiyaların İranın əsas ticarət tərəfdaşlarının mövqeyinə necə təsir edəcəyi əsas məsələlərdən biri olaraq qalır.

ABŞ İrana qarşı yeni və genişmiqyaslı iqtisadi sanksiyalar tətbiq etməyə başlayıb. Maliyyə naziri Skott Bessent tədbirləri “misilsiz” adlandırıb. Vaşinqtonun məqsədi İranın xarici iqtisadi əlaqələrini maksimum dərəcədə məhdudlaşdırmaqdır. Bessent İranı dəstəkləyən bütün “iqtisadi həyat xətlərinin” kəsiləcəyini bildirib. Xarici ölkələrə İranla müəyyən maliyyə fəaliyyətlərini dayandırmaq üçün məhdud müddət veriləcək. İran banklarının xaricdəki şöbələrinin bağlanması da tələb olunan tədbirlər sırasındadır. Bessent İranla iqtisadi əməkdaşlığı davam etdirən tərəfləri ABŞ-nin sərt tədbirləri ilə üzləşəcəkləri barədə xəbərdar edib. Yeni siyasət İranla əməkdaşlıq edən üçüncü ölkələr, şirkətlər və maliyyə qurumları üçün də ciddi nəticələr yarada bilər.

Donald Tramp ABŞ-nin İran da daxil olmaqla rəqiblərinə qarşı üstünlük qazandığını iddia edib. ABŞ Prezidenti bu barədə “Truth Social” hesabında paylaşım edib. Tramp demokratları “saxta sorğular” yaymaqda ittiham edib. Onun fikrincə, belə sorğular respublikaçı seçiciləri ruhdan salmağa yönəlib. Tramp ölkədə əhvali-ruhiyyənin yüksək olduğunu bildirib. O, ABŞ-nin “hamıya, o cümlədən İrana qarşı qalib gəldiyini” bəyan edib. Tramp İranı iqtisadi və hərbi baxımdan ciddi tənəzzül içərisində olan ölkə kimi xarakterizə edib. ABŞ Prezidentinin İranla bağlı iddialarını təsdiqləyən konkret göstəricilər paylaşımda təqdim edilməyib.

Məhəmməd Bağır Qalibaf Tehranda feldmarşal Asim Munirlə görüşüb. Görüşdə ABŞ–İran münasibətləri və iyunda imzalanmış anlaşma memorandumu müzakirə olunub. Qalibaf ABŞ-ni memorandum üzrə öhdəliklərini pozmaqda ittiham edib. O, Vaşinqtonun bu addımının regionda sabitliyin yaranmasına mane olduğunu bildirib. Asim Munir sabitliyin bərpası istiqamətində səylərini davam etdirəcəyini deyib. Pakistan ABŞ və İran arasında vasitəçilik edən ölkələrdən biridir. Məlumata görə, Donald Tramp ötən həftə Asim Munirlə telefonla danışıb. Trampın Munirdən İranla danışıqların bərpasına kömək etməsini istədiyi bildirilir.

İsrail qüvvələri Cəninin bir sıra yolayrıclarında beton maneələr yerləşdirib. Həmin ərazilərdə müşahidə kameraları da quraşdırılıb. Tədbirlər Həddad dairəsi, Ümm ət-Tut və əs-Süveytat yolayrıclarını əhatə edir. Məlumatı Fələstinin WAFA xəbər agentliyi yayıb. İsrail hərbçilərinin Cəninin müxtəlif hissələrində yerləşdirildiyi də bildirilir. Şəhərin ətrafında müvəqqəti hərbi nəzarət-buraxılış məntəqələri yaradılıb. Bununla Cəninə giriş və çıxış yollarında nəzarət gücləndirilib. İsrail tərəfinin bu tədbirlərlə bağlı izahı barədə məlumat verilməyib.

SEPAH sözçüsü Hüseyn Mohebbi İrana mümkün hücumla bağlı ABŞ-yə xəbərdarlıq edib. O bildirib ki, İranın infrastrukturu vurularsa, ABŞ-nin enerji baxımından strateji nöqtələri və həyati maraqları hədəfə alına bilər. Mohebbi konkret hədəflərin adlarını açıqlamayıb. SEPAH rəsmisi ABŞ-nin Hörmüz boğazı ilə bağlı məqsədlərinin baş tutmadığını iddia edib. O, İranın silah istehsalının davam etdiyini də bildirib. Mohebbinin sözlərinə görə, İranın hərbi ehtiyatlarının məhdud olması barədə təsəvvürlər doğru deyil. İranın ağıllı və idarəolunan raketlərinin istehsalının davam etdiyi bildirilir. Açıqlama Hörmüz boğazı və ABŞ–İran münasibətlərində gərginliyin yüksək olduğu bir vaxtda verilib.

İran Hörmüz boğazından keçid qaydalarını pozduğunu bildirdiyi 45 tankeri “qara siyahı”ya salıb. Tehran həmin gəmilərin gələcək keçidlərinə qarşı tədbirlər görüləcəyini açıqlayıb. Məhdudiyyətlər bu tankerlərlə yük ötürən digər gəmilərə də şamil oluna bilər. İran bütün gəmilərin adlarını hələlik açıqlamayıb. Tankerlərin konkret hansı qaydaları pozduğu barədə də ətraflı məlumat verilməyib. Qərar Hörmüz boğazında gərginliyin davam etdiyi bir dövrdə qəbul olunub. Eyni zamanda, ABŞ İrana qarşı yeni və daha sərt iqtisadi sanksiyalar hazırlayır. Qarşılıqlı addımlar regionda dəniz daşımalarının təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığı artırır.

Pakistan ABŞ və İran arasında diplomatik vasitəçilikdə mühüm rol oynaya bilər. Rabia Axtarın fikrincə, tərəflər arasındakı ritorika sərtləşdikcə vasitəçiliyə ehtiyac artır. Pakistan Vaşinqton və Tehranda danışıqlar üçün siyasi iradə yarada bilməz. Bunun əvəzində İslamabad diplomatiyaya qayıdışın siyasi qiymətini aşağı sala bilər. ABŞ və İran təzyiq qarşısında danışıqlara qayıtmış tərəf kimi görünmək istəmirlər. Bu səbəbdən tərəflərin geri çəkilmiş kimi görünmədən təmkin nümayiş etdirə biləcəyi diplomatik yolun yaradılması vacib hesab olunur. Pakistan belə bir mexanizmin formalaşdırılmasında vasitəçi rolunu oynaya bilər. Məqsəd tərəflərin siyasi nüfuzlarını qoruyaraq yenidən danışıqlar masasına qayıtmasına şərait yaratmaqdır.

İran Mərkəzi Bankının sədri Əbdülnasir Hemməti rialın ucuzlaşmasının müvəqqəti olduğunu bildirib. İranın milli valyutası son iki həftədə dəyərinin təxminən 10 faizini itirib. Rial müharibənin başlanğıcında da ciddi ucuzlaşma ilə üzləşmişdi. Hemməti valyuta bazarındakı dəyişikliklərin davamlı olmadığını düşünür. O, iqtisadi çətinliklərin bir hissəsini ABŞ-nin siyasi təbliğatı ilə əlaqələndirib. Açıqlama Vaşinqtonun İrana qarşı yeni iqtisadi təzyiq tədbirləri hazırladığı vaxta təsadüf edir. Hemməti vəziyyətin yaxşılaşacağına əmin olduğunu bildirib. Bununla belə, rialın məzənnəsi üzərində xarici iqtisadi təzyiqlər davam edir.