BAKI,AzerVoice

İran hökuməti, paytaxtın Tehrandan Kerman şəhərinə köçürülməsi planını nəzərdən keçirir. Bu təşəbbüs, Tehranın tıxac, su qıtlığı, hava çirkliliyi və torpaq çökməsi kimi ciddi problemlərinə köklü həll tapmaq məqsədi daşıyır. Lakin maliyyə, logistika və siyasi maneələr bu planın reallaşmasını çətinləşdirir.

Paytaxtın köçürülmə səbəbləri

• Tıxac və əhalinin sıxlığı: Tehranda hazırda 18 milyon insan yaşayır, gündəlik isə əlavə 2 milyon insan şəhərə daxil olur.
• Təhlükəli seysmik zonada yerləşməsi: Tehran zəlzələ riskinə məruz qalır.
• Hava çirkliliyi və su qıtlığı: Ətraf mühit problemləri əhalinin sağlamlığına təsir edir.
• Torpaq çökmələri: Təbiət hadisələri və insan fəaliyyəti nəticəsində torpaq sürüşmələri artıb.

Kerman niyə seçilir?

Strateji mövqe: Kerman Oman Körfəzinin sahilində yerləşir və dəniz ticarətinə çıxışı təmin edir.
Az zəlzələ riski: Tehrana nisbətən seysmik riski aşağıdır.
İqtisadi inkişaf potensialı: Ərazidə balıqçılıq və kənd təsərrüfatı inkişaf edib.
Regionun mərkəzə çevrilməsi: Xarici ticarət üçün alternativ limanlara yaxınlıq üstünlük sayılır.

Planın əleyhinə olanlar nə deyir?

Yüksək maliyyə xərcləri: Daxili İşlər Nazirliyi köçürülmənin 100 milyard dollar tələb etdiyini bildirib.
Tarixi və strateji əhəmiyyət: Tehran 1786-cı ildən bəri siyasi və mədəni mərkəzdir.
Logistik çətinliklər: İnfrastrukturun qurulması illərlə vaxt və böyük sərmayə tələb edir.
İqlim problemləri: Kerman iqlim dəyişikliyi və su qıtlığı ilə üz-üzədir.

Regionda rəqabət: İranın strateji məqsədləri

İran Kermanı paytaxt edərək:

• Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Dubayı və Pakistandakı Qvadar limanı ilə rəqabət aparmaq istəyir.
• Çabahar limanı vasitəsilə regional nəqliyyat və ticarət mərkəzi olmağı hədəfləyir.
• Dəniz ticarətində iştirakını gücləndirməyə çalışır.

Kim nə düşünür?

Masud Bezkekiyan (İran Prezidenti):
"Ölkənin siyasi və iqtisadi mərkəzini cənuba köçürmək lazımdır."

Əli Xaxsar Rəfsəncani (Şəhərsalma professoru):
"Tehranın strateji mövqeyi müharibə və fövqəladə hallarda daha təhlükəsizdir."

Banafşe Kinoş (Beynəlxalq İran Tədqiqatları İnstitutu):
"Kermanın seçilməsi İranın regional iqtisadi iddialarını gücləndirəcək."

Alternativ ssenarilər və gələcək addımlar

2025-ci ilin əvvəlində iki ixtisaslaşmış komanda layihənin iqtisadi və texniki əsaslandırmasını hazırlayacaq.
Dəniz iqtisadiyyatına əsaslanan inkişaf planı üzərində iş aparılır.
Hökumət mütəxəssislər və akademiklərdən dəstək istəyir.

Nəticə

Kermanın paytaxt olması regional ticarət imkanlarını genişləndirə bilər.
Amma maliyyə yükü, logistik problemlər və tarixi amillər ciddi maneələr yaradır.
İranın regionda güc balansını dəyişdirmək cəhdi olaraq dəyərləndirilən bu plan uzunmüddətli strateji baxış tələb edir.