BAKI,VOA
Linux sistemləri istər lokal şəbəkədə, istərsə də qlobal internet mühitində bir şəbəkə düyünü kimi mükəmməl çalışmaq üçün layihələndirilib. Lakin bəzən veb saytlara giriş kəsilə, serverlə əlaqə qurula bilməyəcək və ya daxili şəbəkədə nasazlıqlar yarana bilər. Belə vəziyyətlərdə problemin qaynağını (provayder, server yoxsa lokal sazlamalar) tapmaq üçün Linux terminalı bizə çox güclü diaqnostika alətləri təqdim edir. Bu məqalədə şəbəkə xətalarını saniyələr içində təsbit etməyi öyrənəcəyik.
1. Bağlantını yoxlamaq: Ping komandası
Ping (Packet Internet Groper) şəbəkədəki ən təməl diaqnostika alətidir. O, hədəf kompüterə və ya serverə kiçik məlumat paketləri göndərir və geri cavab alıb-almadığını yoxlayır.
İnternet bağlantısını yoxlamaq: ping google.com
Əgər paketlər gedib-gəlirsə, deməli internet bağlantınız aktivdir.
Müəyyən sayda paket göndərmək: ping -c 4 voa.az
-c 4 bayrağı axtarışı sonsuz etmək əvəzinə cəmi 4 paketdən sonra dayandırır.
Gecikmə müddəti (Latency): Cavab sətirlərinin sonundakı time=...ms göstəricisi serverlə aranızdakı sürəti (gecikməni) göstərir. Bu rəqəm nə qədər kiçik olsa, bağlantı bir o qədər yaxşıdır.
2. Şəbəkə interfeyslərini görmək: Ifconfig və Ip
Sisteminizə bağlı olan şəbəkə kartlarını (Ethernet, Wi-Fi) görmək və cihazınızın lokal İP ünvanını öyrənmək üçün bu komandalardan istifadə olunur.
Ənənəvi üsul: ifconfig
Bu komanda bütün aktiv şəbəkə kartlarını, MAC ünvanlarını və cari İP-ləri siyahılayır. (Əgər sistemdə yoxdursa, sudo apt install net-tools ilə quraşdırıla bilər).
Müasir alternativ: ip a
Yeni Linux sistemlərində ifconfig komandasını əvəz edən daha sürətli və müasir komandadır.
3. Aktiv bağlantıları və portları skan etmək: Netstat və Ss
Serverinizə hansı İP-lərin bağlı olduğunu, arxa planda hansı portların dünyaya açıq olduğunu və kənar bağlantıları görmək üçün bu alətlər əvəzolunmazdır.
Bütün açıq portları və bağlantıları görmək: netstat -tunlp
-t (tcp) və -u (udp) protokollarını göstərir.
-n İP ünvanlarını rəqəmlərlə çıxarır.
-l (listening) dinlənilən (açıq) portları göstərir.
-p Portu məşğul edən proqramın adını və PID nömrəsini siyahılayır.
Müasir alternativ: ss -tunlp (Daha sürətli nəticə verən yeni nəsil komanda).
4. Şəbəkə marşrutunu izləmək: Traceroute
Məlumat paketinizin sizin kompüterinizdən çıxıb hədəf serverə gedənə qədər hansı serverlərdən (provayderlərdən, marşrutlayıcılardan) keçdiyini addım-addım görmək üçün istifadə olunur.
İstifadəsi: traceroute google.com
Faydası: Əgər sayt açılmırsa, problemin tam olaraq şəbəkənin hansı nöqtəsində (hansı keçiddə) dayandığını dəqiq göstərir.
Sistem adminləri üçün qızıl məsləhətlər
Lokal şəbəkəni yoxlayın: Əgər internet yoxdursa, ilk olaraq modemin (default gateway) İP ünvanına ping atın. Modem cavab verirsə, problem provayderdən qaynaqlanır.
DNS problemini tapmaq: Əgər ping 8.8.8.8 (Google DNS) komandasına cavab gəlir, amma ping google.com işləmirsə, deməli sisteminizdə DNS sazlamaları pozulub.
Təhlükəsizlik yoxlanışı: Müntəzəm olaraq ss -tunlp yazaraq serverinizdə icazəsiz və naməlum bir portun açılıb-açılmadığını nəzarətdə saxlayın.