Linux sistemlərində diskin doluluq dərəcəsinin yoxlanılması, qovluqların həcminin ölçülməsi və xarici yaddaş qurğularının sistemə qoşulması qaydaları. Df, Du və Mount komandalarının geniş praktik izahı.

Bu bələdçi Linux terminalında işləyərkən hər an əlinizin altında olması vacib olan, unudduğunuz zaman sürətlə açıb baxa biləcəyiniz ən əsas komandaların geniş xülasəsidir. Buradakı komandalar funksiyalarına görə qruplaşdırılıb və hər birinin tətbiq forması aydın şəkildə qeyd edilib.

Windows istifadəçiləri hər hansı bir proqramı quraşdırarkən internetdə .exe və ya .msi fayllarını axtarmağa, onları yükləyib "Növbəti" (Next) düymələrini sıxmağa öyrəşiblər. Linux dünyasında isə bu proses tamamilə fərqli, daha təhlükəsiz və mərkəzləşdirilmiş bir sistem üzərində qurulub. Bu sistem Paket idarəetməsi (Package Management) adlanır. Linux-da proqramlar etibarlı mənbələrdən - yəni Repozitorilərdən (proqram anbarlarından) birbaşa terminal vasitəsilə yüklənir. Bu məqalədə Debian və Ubuntu əsaslı sistemlərin onurğa sütunu sayılan APT və DPKG alətlərini dərindən öyrənəcəyik.

Linux sistemləri istər lokal şəbəkədə, istərsə də qlobal internet mühitində bir şəbəkə düyünü kimi mükəmməl çalışmaq üçün layihələndirilib. Lakin bəzən veb saytlara giriş kəsilə, serverlə əlaqə qurula bilməyəcək və ya daxili şəbəkədə nasazlıqlar yarana bilər. Belə vəziyyətlərdə problemin qaynağını (provayder, server yoxsa lokal sazlamalar) tapmaq üçün Linux terminalı bizə çox güclü diaqnostika alətləri təqdim edir. Bu məqalədə şəbəkə xətalarını saniyələr içində təsbit etməyi öyrənəcəyik.

Linux sistemləri öz stabil işləməsi ilə tanınsa da, bəzən bir proqram və ya xidmət həddindən artıq resurs (CPU və ya RAM) istehlak edərək sistemi ləngidə bilər. Belə hallarda sistemi yenidən başlatmağa ehtiyac yoxdur. Linux sizə hansı proqramın nə qədər güc xərclədiyini görmək və lazım gəldikdə "itaətsiz" prosesləri dərhal dayandırmaq üçün güclü alətlər təqdim edir. Bu məqalədə biz sistemin "nəbzini" tutmağı öyrənəcəyik.

Linux əməliyyat sistemini dünyanın ən təhlükəsiz sistemlərindən biri edən əsas amil onun mükəmməl iyerarxik icazə strukturudur. Bu sistemdə hər bir fayl və qovluq "kimin nə edə biləcəyi" barədə dəqiq təlimatlara malikdir. Əgər siz Linux dünyasına addım atırsınızsa, faylların icazələrini idarə etməyi — yəni Chmod (Change Mode) komandasını mütləq öyrənməlisiniz. Bu, həm sistemin təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də serverlərinizi kənar müdaxilələrdən qorumaq üçün ən vacib addımdır.

Nəzəriyyəni praktika ilə birləşdirmək üçün Linux terminalın gündəlik işlərdə bizə necə sürət qazandırdığına nəzər salaq. Budur ən çox rast gəlinən 3 əsas məqam:

Bir çox yeni istifadəçi üçün Linux dünyasına addım atmaq, qara bir ekran və yanıb-sönən ağ kursorla qarşılaşmaq bir qədər qorxulu və sirli görünə bilər. Lakin bu "qara ekran" – yəni Terminal (və ya Komanda Sətri) əslində Linux əməliyyat sisteminin ürəyi və ən güclü silahıdır.