BAKI,VOA

Linux əməliyyat sistemində, xüsusilə də veb serverlərdə ən çox rast gəlinən problemlərdən biri disk sahəsinin (HDD/SSD) gözlənilmədən dolmasıdır. Loq faylları, verilənlər bazası və ya istifadəçi yükləmələri diski tamamilə doldurduqda sistemin işi iflic ola bilər. Bu cür xoşagəlməz halların qarşısını almaq üçün disk sahəsinə mütəmadi nəzarət etmək və hansı qovluğun nə qədər yer tutduğunu dəqiq bilmək lazımdır. Bu məqalədə biz diskin doluluq dərəcəsini yoxlamağı və xarici yaddaş qurğularını sistemə düzgün qoşmağı öyrənəcəyik.

1. Diskin ümumi vəziyyətini yoxlamaq: Df komandası

Df (Disk free) komandası sisteminizdəki bütün daxili və xarici disklərin ümumi həcmini, nə qədərinin istifadə olunduğunu və nə qədər boş yer qaldığını görmək üçün istifadə olunur.

İnsan tərəfindən oxunması asan format: df -h

-h (human-readable) bayrağı nəticələri kilobaytlarla deyil, hər kəsin rahat anlayacağı şəkildə meqabayt (M) və geqabaytlarla (G) göstərir.

Nəticənin təhlili: Bu komandanı yazdıqda qarşınıza çıxan siyahıda /dev/sda1 və ya /dev/nvme0n1p1 kimi adlar sizin əsas disklərinizdir. Use% sütunu isə diskin neçə faizinin dolu olduğunu bildirir.

2. Qovluqların həcmini ölçmək: Du komandası

Df komandası diskin ümumi vəziyyətini göstərir, bəs diski tam olaraq hansı qovluğun və ya faylın doldurduğunu necə tapmalı? Bunun üçün Du (Disk usage) komandasından istifadə edirik.

Qovluğun ümumi həcmini görmək: du -sh /var/log/

-s (summary) bayrağı qovluğun içindəki minlərlə faylı tək-tək siyahılamaq əvəzinə, ümumi bir rəqəm çıxarır.

Böyük faylları tapmaq üçün çeşidləmə: du -h --max-depth=1 /home/elnur

Bu komanda istifadəçinin qovluğundakı alt qovluqların hər birinin nə qədər yer tutduğunu göstərir və diski dolduran əsas qovluğu saniyələr içində tapmağa kömək edir.

3. Xarici diskləri sistemə qoşmaq: Mount komandası

Windows sistemlərində kompüterə flaş kart və ya xarici sərt disk qoşduqda o, avtomatik olaraq "D:" və ya "E:" diski kimi görünür. Linux-da isə hər bir cihaz sistemə bir qovluq vasitəsilə bağlanmalıdır. Bu prosesə Mount (Qoşma) deyilir.

Qoşulmuş cihazların siyahısına baxmaq: lsblk

Bu komanda sistemdəki bütün diskləri və onların bölmələrini (məsələn, sdb1) siyahılayır.

Cihazı sistemə qoşmaq: Tutaq ki, sdb1 adlı flaş kartınızı daxildəki /mnt/usb qovluğuna bağlamaq istəyirsiniz:

sudo mount /dev/sdb1 /mnt/usb

Bu komandadan sonra /mnt/usb qovluğuna girdiyiniz zaman flaş kartın içindəki faylları görəcəksiniz.

4. Cihazı sistemdən təhlükəsiz ayırmaq: Umount komandası

Flaş kartı və ya xarici diski birbaşa kompüterdən dartıb çıxarmaq faylların zədələnməsinə səbəb ola bilər. Ona görə də əvvəlcə onu sistemdən ayırmaq mütləqdir.

Sistemdən ayırmaq: sudo umount /dev/sdb1 (və ya sudo umount /mnt/usb)

Sistem adminləri üçün qızıl məsləhətlər

Faiz göstəricisinə diqqət et: Əgər df -h komandasında əsas diskin doluluq faizi 90%-i keçibsə, dərhal du komandası ilə lazımsız loq və ya keş fayllarını tapıb təmizləyin.

Məşğul cihaz xətası: Əgər umount edərkən "device is busy" (cihaz məşğuldur) xətası alsanız, deməli terminalda həmin qovluğun daxilindəsiniz və ya hər hansı bir proqram həmin diskdən fayl oxuyur. Həmin qovluqdan çıxıb (cd ~) komandanı yenidən yoxlayın.

Avtomatik qoşulma: Server hər dəfə açılanda xarici disklərin avtomatik qoşulmasını istəyirsinizsə, onların məlumatlarını /etc/fstab faylına qeyd etməlisiniz.