Linux dünyasında, xüsusilə server idarəçiliyində yüzlərlə faylı bir yerdən başqa yerə köçürmək və ya sistemin ehtiyat nüsxəsini (backup) çıxarmaq gündəlik işlərin əsas hissəsidir. Faylları tək-tək köçürmək həm vaxt aparır, həm də şəbəkəni yükləyir. Məhz buna görə də bir çox faylı vahid bir paketdə birləşdirmək (arxivləşdirmək) və onların həcmini kiçiltmək (sıxışdırmaq) üçün xüsusi terminal komandalarından istifadə olunur. Bu məqalədə Linuxun ən populyar arxiv alətlərini öyrənəcəyik.

Linux sistemləri öz stabil işləməsi ilə tanınsa da, bəzən bir proqram və ya xidmət həddindən artıq resurs (CPU və ya RAM) istehlak edərək sistemi ləngidə bilər. Belə hallarda sistemi yenidən başlatmağa ehtiyac yoxdur. Linux sizə hansı proqramın nə qədər güc xərclədiyini görmək və lazım gəldikdə "itaətsiz" prosesləri dərhal dayandırmaq üçün güclü alətlər təqdim edir. Bu məqalədə biz sistemin "nəbzini" tutmağı öyrənəcəyik.

Linux çoxistifadəçili (multi-user) bir əməliyyat sistemidir. Bu o deməkdir ki, eyni vaxtda onlarla, hətta yüzlərlə insan eyni sistemə qoşulub işləyə bilər. Lakin hər kəsin hər yerə girməməsi və sistemin nizamının pozulmaması üçün istifadəçilərin düzgün idarə edilməsi mütləqdir. Bu məqalədə biz sistemə yeni bir nəfəri necə əlavə etməyi, onun səlahiyyətlərini necə tənzimləməyi və təhlükəsizlik üçün şifrə siyasətini necə idarə etməyi öyrənəcəyik.

Linux sistemləri minlərlə qovluq və milyonlarla fayldan ibarətdir. Xüsusilə server idarə edərkən və ya proqramlaşdırma ilə məşğul olarkən müəyyən bir faylı və ya faylın içindəki konkret bir sözü tapmaq samanlıqda iynə axtarmağa bənzəyə bilər. Lakin Linux-un iki möhtəşəm aləti — Find və Grep — bu samanlığı saniyələr içində ələkdən keçirməyə imkan verir. Bu məqalədə biz peşəkar bir detektiv kimi sistemdə axtarış aparmağı öyrənəcəyik.

Linux əməliyyat sistemini dünyanın ən təhlükəsiz sistemlərindən biri edən əsas amil onun mükəmməl iyerarxik icazə strukturudur. Bu sistemdə hər bir fayl və qovluq "kimin nə edə biləcəyi" barədə dəqiq təlimatlara malikdir. Əgər siz Linux dünyasına addım atırsınızsa, faylların icazələrini idarə etməyi — yəni Chmod (Change Mode) komandasını mütləq öyrənməlisiniz. Bu, həm sistemin təhlükəsizliyini təmin etmək, həm də serverlərinizi kənar müdaxilələrdən qorumaq üçün ən vacib addımdır.

Nəzəriyyəni praktika ilə birləşdirmək üçün Linux terminalın gündəlik işlərdə bizə necə sürət qazandırdığına nəzər salaq. Budur ən çox rast gəlinən 3 əsas məqam:

Bir çox yeni istifadəçi üçün Linux dünyasına addım atmaq, qara bir ekran və yanıb-sönən ağ kursorla qarşılaşmaq bir qədər qorxulu və sirli görünə bilər. Lakin bu "qara ekran" – yəni Terminal (və ya Komanda Sətri) əslində Linux əməliyyat sisteminin ürəyi və ən güclü silahıdır.

Müasir rəqəmsal dövrdə çoxumuz fərqinə varmasaq da, Linux hər yerdədir. Smartfonlarımızdan tutmuş kosmik gəmilərə, nəhəng serverlərdən tutmuş superkompüterlərə qədər hər şey bu möhkəm və etibarlı nüvə (kernel) üzərində qurulub. Bəs Linuxu digər əməliyyat sistemlərindən fərqləndirən və onu bu qədər əvəzolunmaz edən nədir?