Makedoniya kralı II Filipp və kraliça Olimpiadanın oğlu olan İsgəndər eramızdan əvvəl 356-cı ildə dünyaya gəlib

Bir neçə ay əvvəl ictimai yollarda sınaqdan keçirilərkən görüntülənən "Nissan Leaf" bazalı gizli "Mitsubishi" prototipi rəsmən ifşa olunub. Üç brilyantlı loqonun sahibi olan yapon brendi yeni elektrikli avtomobilinin adını və rəsmi dizaynını ictimaiyyətə təqdim edib: Mitsubishi Eclipse Sportback EV.

11 iyun tarixi dünya tarixində bir sıra önəmli hadisələrlə yadda qalıb. Aşağıda bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik:

ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, Hörmüz boğazından 100 milyon bareldən çox neft artıq keçib. O vurğulayıb ki, ABŞ hərbi qüvvələri neft tankerleri və digər gəmiləri təhlükəsiz keçirmək üçün gizli əməliyyat aparıb. Tramp qeyd edib ki, 200-dən çox ticarət gəmisi boğazdan təhlükəsiz şəkildə keçib və boğazın nəzarəti ABŞ-da yerləşir, İranın deyil. Prezidentin iddiaları hələ rəsmi sənədlərlə təsdiqlənməyib, lakin bu açıqlama qlobal enerji bazarına və region təhlükəsizliyinə dair ciddi narahatlıq doğurur.

Fransa Prezidenti Emmanuel Makron Misir, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri liderlərinin növbəti həftə Fransada keçiriləcək G7 sammitinə dəvət olunacağını bildirib. Sammitin əsas mövzusu İranla münaqişənin sona çatdırılması üzrə danışıqlar və Hörmüz boğazındakı gərgin vəziyyət olacaq. Prezident Makron vurğulayıb ki, Hörmüz boğazındakı pozuntular qlobal iqtisadiyyata ciddi təsir göstərir, xüsusilə yanacaq qiymətlərinin artmasına səbəb olub. Sammit çərçivəsində həmçinin regiondakı təhlükəsizlik və enerji sabitliyi məsələləri müzakirə ediləcək.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, ABŞ əməliyyatları nəticəsində İran neftindən milyonlarla barel çıxarılıb. Trampın sözlərinə görə, bu neftin çıxarılması neftin qiymətini barel üzrə 85–90 dollar səviyyəsində saxlayır, əks halda qiymət 250 dollar olardı. ABŞ-da yanacaq qiymətlərinin yüksəlməsi Prezident Trampın siyasətinə siyasi təzyiq yaradır. O əlavə edib ki, müharibə bitən kimi yanacaq qiymətləri azaldılacaq, bazarın stabilliyi bərpa olunacaq.

Hindistan Prezidenti Xarici İşlər Nazirliyi vasitəsilə Oman sahillərində baş verən tankere qarşı zərbənin nəticəsində üç hindistanlı dənizçinin itkin düşməsi ilə bağlı ABŞ‑ın səfirliyinə kəskin etiraz ərizəsi verib. ABŞ‑ın bu əməliyyatı ilə Hindistan hökuməti ticarət gəmilərinə qarşı hərbi hücumların təhlükəsizliyin pozulmasına səbəb olduğunu bildirib və belə hadisələrin təkrar olmaması üçün çağırışlar edib. İtkin düşən və xilas edilmiş heyət üzvlərinin taleyi ilə bağlı axtarış‑xilasetmə əməliyyatları Oman dövlət qurumları ilə birgə davam etdirilir.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ölkəsinin hər hansı təzyiq və ya təhdid qarşısında möhkəm dayanacağını açıqlayıb. Pezeşkian bildirib ki, İran infrastrukturuna qarşı edilən təhdidlər, nəqliyyat, elektrik və su şəbəkələrini hədəfə alan planlar, güc nümayişi deyil, çaşqınlıq əlamətidir. Bu açıqlama ABŞ administrasiyasının İran obyektlərinə qarşı güclü hücum planı elanından dərhal sonra verilib. Prezidentin mövqeyi həm İranın ərazi bütövlüyünün qorunmasına, həm də regiondakı gərginliyin idarə olunmasına işarə edir.

Tramp administrasiyası İranla bağlı yeni sanksiyalar tətbiq edib və bu barədə ABŞ Xəzinədarlıq Nazirliyinin rəsmi məlumatında bildirilir. Yeni sanksiyalar çərçivəsində şəxslər, qurumlar və gəmi qrupları müəyyən edilərək onların beynəlxalq maliyyə və ticarət əməliyyatları məhdudlaşdırılıb. Bu addımlar, Tramp administrasiyasının İranın iqtisadi və maliyyə şəbəkələrinə qarşı davam edən təzyiq siyasətinin bir hissəsidir və xüsusilə İranın xarici ticarət və neft ixracatını hədəfə alır. Sanksiyalar həmçinin İranın kölgə bank və kölgə ticarət sistemlərinə təsir etməyi də nəzərdə tutur. Daha əvvəl də bu kimi tədbirlər ABŞ Xəzinədarlıq Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilib və sanksiyaların miqyası zamanla genişlənib.

ABŞ-da səhmlər qiymət itirib, çünki may ayında istehlak qiymətləri indeksi son üç ilin maksimumuna – illik 4,2 faizə çatıb. İnflyasiyanın artması ABŞ və İran arasındakı hərbi qarşıdurma ilə üst-üstə düşür. Brent xam neftinin bir barelinin qiyməti 92,43 dollar olub, ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın danışıqları uzatmasına görə xəbərdarlıq edib. Mütəxəssislər bildirir ki, bu müharibə qısalmır, uzanır və bazarın psixologiyasına mənfi təsir göstərir. Analitiklər qeyd edirlər ki, statistika qorxuducu görünə bilər, lakin bazara yüngül çıxış yolu təmin edib. İranın cavabı olaraq Hörmüz boğazının bağlanması qlobal enerji tədarükünə ciddi təsir göstərib və qiymətləri artırıb.

Azov dənizində həlak olmuş 4 Azərbaycan vətəndaşının nəşləri Vətənə gətirilib.

May ayının sonunda Avropaya iki milyon barel neft daşıyan ilk tanker Hörmüz boğazından yola çıxıb. Advantage Victory adlı Marşal adaları bayraqlı tanker əvvəlcə məqsəd yerini açıqlamayıb, lakin sonra Rotterdam limanına gedəcəyi məlum olub. Tanker fevralın sonunda Basra limanından yüklənmiş və hazırda Madagaskar sahilləri yaxınlığındadır. Bu, fevralın sonundan başlayan müharibədən sonra Avropaya yola çıxan ilk neft yükü kimi tarixə düşür. Kpler məlumatına görə, 1 martdan bəri Hörmüz boğazından 103 neft tankeri keçərək cəmi 185 milyon barel neft daşımışdır. Bu hadisə həm regional, həm də qlobal enerji bazarları üçün əhəmiyyətlidir.

ABŞ və İran arasında mövcud atəşkəs son günlərdə baş vermiş hücumlar nəticəsində artan risk altındadır. ABŞ və İran hədəflərinə qarşı edilən retaliativ zərbələr atəşkəsin dayanıqlığını zəiflədib. Danışıqlar hələ də davam edir və vasitəçi ölkələr – Qətər, Pakistan və Türkiyə – tərəfləri danışıqlar masasında saxlamağa çalışır. Məqsəd, müharibəni sona çatdıracaq razılaşmanı əldə etməkdir ki, bu da Yaxın Şərqdə və qlobal iqtisadiyyatda əhəmiyyətli nəticələr doğura bilər. ABŞ Prezidenti Donald Tramp bir neçə gün əvvəl İranın nüvə proqramını məhdudlaşdıracaq razılaşmaya çox yaxın olduqlarını bildirmişdi, lakin son hadisələr bu atəşkəsin təhlükəsizliyini təhdid edir.

İsrailin Livan ərazisinə apardığı hücumlar nəticəsində ölənlərin sayı 3,696 nəfər, yaralananların sayı isə 11,413 nəfər olaraq qeydə alınıb. Hücumlar Livanın səhiyyə infrastrukturuna ciddi zərbə vurub: üç xəstəxana fəaliyyətini dayandırıb, 17 xəstəxana isə zədələnib. Ekspertlər bildirir ki, bu hücumlar regionda humanitar böhranın dərinləşməsinə və mülki əhalinin təhlükəsizliyinin ciddi şəkildə pozulmasına səbəb olub. Hüquq müdafiəçiləri beynəlxalq ictimaiyyətin və humanitar təşkilatların müdaxiləsini vacib hesab edir.

Türkiyənin Azərbaycandakı səfiri Birol Akgün Xəzər rayonunun Mərdəkan qəsəbəsindəki 156 nömrəli orta məktəbdə olub, məktəbin həyətində yerləşən Türk şəhid məzarını ziyarət edib və Qarabağ müharibəsində həlak olmuş məzunların xatirə lövhəsini ehtiramla yad edib. Məktəbin rəhbərliyi səfirə tədris ocağının tarixi və fəaliyyəti haqqında məlumat verib. Səfir həmçinin dərs ilinin başa çatmasına həsr olunmuş “Türk dünyasına səyahət” adlı şənlikdə iştirak edib. Tədbirdə Milli Məclisin deputatı Günay Əfəndiyeva, Qırğızıstan, Macarıstan və Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin diplomatik nümayəndələri də iştirak edib. Şagirdlərin ifalarında türk xalqlarının mahnı və rəqsləri təqdim olunub. Səfir və qonaqlar Türk dünyasının birlik və həmrəylik idealının yaşadılmasına verdikləri töhfələrə görə müəllim və şagird heyətinə təşəkkürünü bildirib.

Tehran Universitetinin professoru Fuad İzadi ABŞ-ın İranın cənubundakı radar və raket obyektlərinə etdiyi hücumların İranın qərarvermə prosesinə ciddi təsir göstərməyəcəyini bildirib. O qeyd edib ki, İran Hörmüz boğazının nəzarətini öz əllərində saxlamaq istəyir və bunun üçün lazım olan hər hansı qiyməti ödəməyə hazırdır. İranın uzunmüddətli ABŞ və İsraillə qarşıdurmasında Pers Körfəzi yaxınlığındakı hərbi obyektlər olmadan da strateji üstünlük əldə etmək mümkündür. Professor bildirib ki, Hörmüz boğazının bağlanması məsələsinin həlli yalnız siyasi danışıqlar və diplomatik yollarla mümkündür. ABŞ müvəqqəti hərbi uğur əldə edə bilər, amma uzunmüddətli hədəflərə yalnız hərbi vasitələrlə çatmaq mümkün deyil. Bu açıqlamalar region təhlükəsizliyi və diplomatik həll yollarının vacibliyini önə çıxarır.

Cənubi Livanın Tirdaba, Deyr Qanun qəsəbələri və Tir şəhərində İsrailin hücumları nəticəsində 13 nəfər ölüb və 15 nəfər yaralanıb. Tirdaba qəsəbəsində 9 nəfər ölüb, 7 nəfər yaralanıb; Deyr Qanun qəsəbəsində 3 nəfər ölüb, 3 nəfər yaralanıb; Tir şəhərində isə 1 nəfər ölüb, 5 nəfər yaralanıb. Xilasetmə komandaları dağıntıları təmizləyir və yaralıların tibbi yardımı təmin edilir. Ekspertlər bildirir ki, İsrailin hücumları region gərginliyini artırır və mülki əhalinin təhlükəsizliyini təhdid edir, həmçinin beynəlxalq humanitar hüququn pozuntusuna işarə edir.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian regiondakı “həm müharibə, həm də sülh deyil” vəziyyətindən çıxış yolu tapmaq və ölkənin gələcəyini qorumaq məqsədilə irəliləməli olduğunu bildirib. Pəzəşkian qeyd edib ki, müharibə İranın maraqlarına uyğun olmasa da, ölkənin ləyaqəti və ərazisi təhdid olunarsa, geri çəkilmək mümkün deyil. Prezident vurğulayıb ki, böhran və müharibə şəraitində ölkənin idarə olunması çətinliklərlə doludur və bu çətinliklərin öhdəsindən gəlmək üçün cəmiyyətin bütün təbəqələrinin birlik və əməkdaşlıq içində olması vacibdir. O əlavə edib ki, İran dəyər və ləyaqətini qoruyaraq regionda sabitliyi təmin etməli və gələcək nəsillər üçün dayanıqlı mühit yaratmalıdır.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, İranın dəniz yolu ilə məhdudlaşdırılması üzrə həyata keçirilən blokada tarixi uğurla nəticələnib və ölkə iqtisadi və hərbi fəaliyyətini ciddi şəkildə itirir. Trampın sözlərinə görə, İranın ticarəti dayanıb, hərbi xərclər və borclar ödənilmir, və ölkə müvəffəqiyyətsiz dövlətə çevrilməkdədir. O, ABŞ blokadasını “polad divar” kimi təsvir edib. Prezident həmçinin İranın razılaşma imzalamaması halında enerji obyektləri və körpülərə yeni zərbələrin planlaşdırıldığını bildirib. Bu açıqlamalar regionda gərginliyin artması və diplomatik həll yollarının vacibliyini önə çıxarır.

BMT İnsan Hüquqları başçısı Volker Türk Livana araşdırıcılar göndəriləcəyini açıqlayıb. Araşdırıcıların məqsədi regiondakı hərbi əməliyyatlarda beynəlxalq hüququn pozulma ehtimalını qiymətləndirməkdir. Livan 2 mart tarixində Həzbollahın İsrailə hücumu və İranla həmrəylik nümayişi ilə konfliktə daxil olub. İsrailin hava və quru əməliyyatları nəticəsində 3,660-dan çox insan ölüb və bir milyondan çox şəxs evlərini tərk etməyə məcbur olub. Araşdırma həm mülki əhaliyə qarşı pozuntuları, həm də beynəlxalq humanitar hüququn qorunmasını izləyəcək. Ekspertlər bildirir ki, bu addım regionda gərginliyin azaldılması və hüquqi məsuliyyətin müəyyənləşdirilməsi üçün önəmlidir.

İsrailin Fələstin torpaqlarına qarşı hərbi əməliyyatları nəticəsində Qəzzada ölənlərin sayı artıq 72,991-ə çatıb, yaralananların sayı isə 173,212 nəfərdir. Son 24 saat ərzində Qəzza xəstəxanalarına üç cəsəd və beş yaralı gətirilib. Oktyabrda qüvvəyə minmiş atəşkəsdən sonra İsrailin hücumları nəticəsində 981 nəfər ölüb və 3,104 nəfər yaralanıb. Ekspertlər bildirir ki, bu hücumlar regionda humanitar böhranı daha da dərinləşdirir və beynəlxalq ictimaiyyətin müdaxiləsini tələb edir. İnsanların təhlükəsizliyi və tibbi yardım imkanlarının təmin olunması kritik əhəmiyyət kəsb edir.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan İsrailin Suriya və Livana qarşı hücumlarını tənqid edib və bu hərbi fəaliyyətlərin artıq Türkiyəni də təhdid etdiyini bildirib. O vurğulayıb ki, İsrailin agresiyası bütün dünya üçün ciddi təhlükə yaratmaqla bərabər, dayandırılmalıdır. Erdoğan qeyd edib ki, əgər zorakı siyasət davam edərsə, nəticələr region ölkələri və insanlıq tərəfindən çəkiləcək. Prezidentin sözlərinə görə, bu məsələ yalnız regional deyil, qlobal humanitar məsələdir və tarixin təkrar olunmasına imkan verilməməlidir. Analitiklər bildirir ki, Erdoğanın açıqlamaları regiondakı hərbi gərginliyi azaltmaq və diplomatik həll yollarını təşviq etmək üçün önəmli bir siqnaldır.

ABŞ Hörmüz boğazında gəmilərə yönələn təhdidi məhdud zərbələrlə azaltmağa çalışır. Apache helikopterlərinin vurulması İran tərəfindən ABŞ-ın gəmilərə dəstək əməliyyatlarına qarşı açıq siqnaldır. Təhlükəsizlik analitikləri qeyd edir ki, sadəcə raket batareyaları və dron buraxılış məntəqələrinin məhv edilməsi boğazın tam nəzarət altına alınması üçün kifayət deyil. Məhdud zərbələr gəmilərə təhdidi azaltmaq və təhlükəsizliyi artırmaq məqsədi daşıyır. Analitik Pustzay vurğulayıb ki, ən təhlükəli dronlar boğazın sahilindən birbaşa buraxılanlardır və uzaqdan buraxılan dronlar daha asanlıqla qarşısı alınır. Bu addımlar ABŞ-ın dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyini təmin etmək və regionda gərginliyin artmasının qarşısını almaq üçün atdığı tədbirlərdir.

İran Xarici İşlər naziri Abbas Əraqçi BMT-nin Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin idarə heyətinə üzv ölkələrin nazirlərinə məktub göndərərək nüvə müfəttişliyi institutunun ABŞ-ın siyasi təsir vasitəsinə çevrilməməsini tələb edib. O, ABŞ tərəfindən hazırlanmış BMT qətnaməsini İranın nüvə proqramına qarşı siyasi motivli və qeyri-səmimi adlandırıb. Əraqçi bildirib ki, ABŞ hazırkı böhran üçün məsuliyyət daşıyır və agentliyin ölkəyə qarşı qanunsuz tədbirlərin əsaslandırılması üçün istifadə edilməsinə yol verməməlidir. Vyanada keçirilən rüblük iclasda qətnamə layihəsi müzakirə olunacaq və ekspertlər qeyd edir ki, bu müzakirələr beynəlxalq diplomatiya və nüvə təhlükəsizliyi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.