Çox qədim tarixə malik olan Qüds şəhərinin adının çəkildiyi məlum olan ən qədim sənəd eramızdan əvvəl XIX və XVIII əsrlərə aiddir. Bunlar eramızdan əvvəl XI əsrə aid Misir mətnləridir (IDB, II, 843; EJd., IX, 1379). XIV eramızdan əvvəl. 16-cı əsrə aid Tell Amarna hərflərində şəhərin adı Urusalim, Son Assur mətnlərində Urusilimmu və ya Ursalimmu, İbranicə Masoretik mətndə Yruşlm, bəzən də Yruşlym kimi yazılır. Qüds əhdi-Ətiqin aramey mətnlərində Yeruşâlayim Yeruşâlêm kimi tələffüz olunur.
İslam və Tarix
İslam dini insanın həm dünyası, həm də axirəti üçün faydalı olan əməlləri buyurur, zərərli olanları isə qadağan edir. Qurani-Kərimdə və hədisi-şəriflərdə şərabın "murdar" və "şeytan əməli" olduğu qəti şəkildə vurğulanmışdır. Allah-Təala Maidə surəsində buyurur:
İslam dini yalnız gündə beş dəfə namaz qılmaq, Ramazan ayında oruc tutmaq, zəkat vermək və həccə getmək kimi beş təməl şərtlə məhdudlaşmır. İslamın mahiyyəti daha dərindir; burada həyat "dini" və "dünyəvi" deyə iki qütbə ayrılmır. Ruhani və sekulyar anlayışların kəskin sərhədləri yoxdur — müsəlmanın həyatı bir vəhdət halındadır.
Kəbənin idarəçiliyinin yəhudilərə verilməsi ilə bağlı heç bir məlumat yoxdur və bu iddia tam olaraq əsassəzdır.
Allah təalə məxluqatı yaratmış və hər birinə xilqətinə uyğun yaşam tərzi təyin etmişdir. İnsana da dünya və axirətdə faydalı olan şeyləri göstərmiş, zərərli olanlardan da çəkindirmişdir. İslam dini əksər yeyəcək və içəcəkləri halal etmişdir, çox az bir hissəsini isə haram qılmışdır. Haram olanları Allah təalə Öz Kitabında, Peyğəmbəri də öz sünnətində bizə bildirmişdir. Lakin yemək-içməklə bağlı bir qrup, ələlxüsus da keçmişdə mövcud olmayıb daha sonra meydana çıxan qida növləri vardır ki, bunlar İslamın ümumi prinsip və əsasları ilə tənzimlənir.
Tövbə surəsi tam olaraq Mədinədə nazil olan son surədir. 113-cü ayə ilə son iki ayənin Məkkədə endiyi barədəki rəvayət əksəriyyətin görüşü ilə uyğun gəlmir. Adını 117 və 118-ci ayələrdə keçən "tövbə" anlayışından almışdır. Bununla yanaşı, surədə müşrik və münafiqlərin tutduqları yanlış yoldan dönərək tövbə etmələrinin zəruriliyindən bəhs edilməsi bu isimlə anılmasına səbəb olmuşdur. Surə, "heç bir məsuliyyət qəbul edilməyəcəyinə dair bildiriş" mənasına gələn ilk kəlməsi "bəraət"ə görə "Bəraə" adıyla da anılmış, məzmununda münafiqlərdən geniş bəhs edilərək iç üzlərinin ortaya qoyulması və taktikalarının izah edilməsinə görə ondan çox başqa isimlərlə də adlandırılmışdır. 129 ayə olub, fasilələri (ayə sonu hərfləri) b, r, l, m, n hərfləridir; bunların ilk üçü altı ayənin sonunda yer almışdır.
Ehtimal olunur ki, Əbu Müslim Xorasani hicri 100-cü (miladi 718-19) ildə İsfahan və ya Mərvdə doğulub. Onun mənşəyi və adı haqqında mənbələrdə fərqli məlumatlar verilir. Öz kəsdirdiyi sikkələrdə adı Abdurrahman b. Müslim şəklində keçsə də, bəzi mənbələrdə İbrahim b. Osman, Quderz və Büzürqmihrin nəvəsi İbrahim, Vendad Hürmüzün oğlu Behzadan olaraq da qeyd edilmişdir. Əbu Müslimin etnik mənşəyi dəqiq məlum deyil. Ərəb olmamaqla yanaşı, türk və ya fars əsilli olduğuna dair də qəti bir məlumat yoxdur. Uşaqlıq illərini Əməvi əleyhdarı siyasi və sosial fəaliyyətlərin mərkəzi olan Kufədə keçirdiyi anlaşılan Əbu Müslim, Əbu Duləf əl-İclinin babası İdris b. Maqilin himayəsində böyümüş, onun oğlu ilə birlikdə oxumuş və Quranı əzbərləmişdir.
O, gənc bir çoban idi. Uqbə bin Əbu Muaytın qoyunlarını otarırdı. Bir gün yanına iki nəfər yaxınlaşaraq susadıqlarını dedilər və süd istədilər. Gənc çoban onlara unudulmaz bir cavab verdi: “Var, amma verə bilmərəm! Bu qoyunlar mənə əmanət edilmişdir. Sahibinin icazəsini almadan süd verə bilmərəm, əks halda əmanətə xəyanət etmiş olaram.”
Covanni Kuratola yazır: “Xəttatlıq memarlığa bərabər əl yazısı və müsəlman dünyasının ən dəyərli incəsənət formasıdır, çünki o, Qurandan yazılmışdır.”
Məhəmməd peyğəmbərin ən yaxın səhabələrindən biri, həmçinin onun katibi olmuş Abdullah ibn Rəvaha İslam tarixinin önəmli simalarından hesab olunur. Mədinənin Xəzrəc qəbiləsində anadan olan Abdullah, müsəlmanlığı qəbul etdikdən sonra ikinci Əqəbə beyətində mədinəlilərin ön sıralarında yer alaraq Allah Rəsuluna sadiqlik andı içmişdir.
Bir adı da “quşluq” olan bu namaz günəşin doğmasından 45 dəqiqə sonra, azı, iki, çoxu, on iki rükət arasında, zəval vaxtına qədər qılınan namazdır. Həzrət Peyğəmbərin bu namazın fəzilətlərindən və neçə rükət olduğundan bəhs edən çoxlu rəvayət mövcuddur.
Şeytanın insanı aldatmaq yolları çox müxtəlifdir. O, hər bir insana öz mizacına (xarakterinə) görə ayrı-ayrı yollarla yanaşır. Alimləri, şeyxləri, abidləri, cinbazları və digər müsəlmanları — hamısını öz xarakterlərinə uyğun olan, onları aldada biləcəyi yollarla tovlayır. (Bu mövzuda "Təlbi-i İblis" adlı kitabda geniş izahat verilmişdir). Cahilləri çox asanlıqla ovlayır, çox zəhmət çəkmədən istəyinə nail olur. Lakin elm sahiblərini asanlıqla aldada bilmir; onlara yaxınlaşdıqda isə əvvəlcə ağlın və İslamın qəbul etdiyi yollarla gəlir. Bu da bir həqiqətdir ki, şeytan heç kəsə zorla bir şey etdirə bilməz. Şeytanın Allahın saleh bəndələri üzərində heç bir hakimiyyəti yoxdur.