İnsan İslam irsi haqqında düşünəndə və əsrlər boyu müxtəlif elm və bilik sahələrində yazılmış o geniş miqyaslı əsərləri görəndə, ağlına tez-tez bu sual gəlir. Bu, öz zənginliyi və müxtəlifliyi ilə heyrətamiz bir mənzərədir: təfsir və hədisdə, fiqh və onun üsullarında, dil və ədəbiyyatda, tarix, təbabət və astronomiyada sayısız-hesabsız kitablar, həmçinin Bağdad və Dəməşqdən, Bakıdan,Bərdədən, Kordova və Qayravandan, Nişapur və Səmərqənddən hər tərəfdən axan adlar... Sanki bu sivilizasiya öz yaddaşını tamamilə mətnlərə əmanət etmişdir.

Məktub senatda oxunduqda salonu dərin bir sükut bürüdü. Senat üzvləri qorxu və təəccüblə bir-birilərinə baxdılar.

İslam dünyasının ən müqəddəs məkanı hesab edilən Kəbə hər il yüz minlərlə zəvvarın ziyarət etdiyi dini mərkəz olmaqla yanaşı, həm də əsrlərlə formalaşmış zəngin tarixi və memarlıq irsi ilə diqqət çəkir. Kəbəni örtən məşhur “Kisvə” örtüyü isə İslam tarixinin ən mühüm dini simvollarından biri hesab olunur.

Dünyada mövcud olan ağrı, iztirab və ədalətsizliklər tarix boyu insan zehnini məşğul edən ən çətin suallardan biri olmuşdur."Şər problemi" olaraq adlandırılan bu mövzu, xüsusilə modern dövrdə inanc sistemlərinə qarşı əsas tənqid arqumentlərindən biri kimi istifadə edilir. Lakin bu məsələyə İslam fəlsəfəsi və məntiq çərçivəsindən baxdıqda, problemin əslində Allahın varlığına deyil, Onun sifətlərinin necə başa düşülməsinə yönəldiyi aydın olur.

"Qədim palçıq məscidləri İslam dünyasının zəngin memarlıq irsinin mühüm nümunələridir və əsrlər boyu həm dini, həm də mədəni əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır."

Müsəlman cəmiyyəti böyüdükcə bilik əldə etmə yolları da genişləndi. Elmi inkişaf və tərəqqi ən yüksək zirvəsinə Abbasilər dövlətində, xüsusilə də Harun ər-Rəşid ilə oğlu və xələfi Məmunun dövründə çatdı. Bu iki xəlifə İslam mədəniyyətinin inkişafına çox böyük töhfə vermişdir. Bu dövrdə müsəlmanlar Quran haqqında və digər dini mövzularda əsərlər yazmağa başladılar. İbn İshaqın yazdığı Həzrət Məhəmmədin bioqrafiyası (daha sonra İbn Hişam tərəfindən yenidən yazılmışdır) İslam dünyasında ən qədim tarix əsəri sayılır. Ondan sonra İbn Əbdülhəkəmin Misirin və qərbdəki bölgələrin fəthindən bəhs edən "Fütuh" əsəri gəlir.

1525-ci ildə İstanbulda yeniçərilər yenidən üsyan edərək şəhərin böyük bir hissəsini talan etdilər. O dövrdə vəzirlik pillələrini sürətlə qalxan Veziriazam Makbul İbrahim Paşa, 1524-cü ildə Misirdə üsyan edən Hain Əhməd Paşanı yatırmaq üçün səfərə çıxmışdı. Bunu fürsət bilən onun əleyhdarları yeniçəriləri qızışdıraraq üsyana təhrik etdilər.

Vaxtilə evi (Kəbəni) insanlar üçün savab qazanma və əmin-amanlıq yeri etmişdik. Siz də İbrahimin dayandığı yeri (özünüz üçün) namazgah edin! İbrahimə və İsmailə: “Evimi (Kəbəni) təvaf edən, özünü ibadətə həsr edən (etikafda olan), rüku və səcdə edənlər üçün təmizləyin!” – deyə əmr etmişdik. (Bəqərə, 125)

Məkkə, İslam dinində mühüm yer tutan, Kəbənin yerləşdiyi müqəddəs şəhərdir. Bura Peyğəmbər Məhəmmədin (s.ə.s.) doğulduğu və boya-başa çatdığı Ərəbistanın iki əsas şəhərindən biridir. Qurani-Kərimdə Məkkənin adı "Bəkkə", "Ümmülqura" (Şəhərlərin anası) və "Bələduləmin" (Təhlükəsiz şəhər) kimi qeyd olunur.

Çox qədim tarixə malik olan Qüds şəhərinin adının çəkildiyi məlum olan ən qədim sənəd eramızdan əvvəl XIX və XVIII əsrlərə aiddir. Bunlar eramızdan əvvəl XI əsrə aid Misir mətnləridir (IDB, II, 843; EJd., IX, 1379). XIV eramızdan əvvəl. 16-cı əsrə aid Tell Amarna hərflərində şəhərin adı Urusalim, Son Assur mətnlərində Urusilimmu və ya Ursalimmu, İbranicə Masoretik mətndə Yruşlm, bəzən də Yruşlym kimi yazılır. Qüds əhdi-Ətiqin aramey mətnlərində Yeruşâlayim Yeruşâlêm kimi tələffüz olunur.

İslam dini insanın həm dünyası, həm də axirəti üçün faydalı olan əməlləri buyurur, zərərli olanları isə qadağan edir. Qurani-Kərimdə və hədisi-şəriflərdə şərabın "murdar" və "şeytan əməli" olduğu qəti şəkildə vurğulanmışdır. Allah-Təala Maidə surəsində buyurur:

İslam dini yalnız gündə beş dəfə namaz qılmaq, Ramazan ayında oruc tutmaq, zəkat vermək və həccə getmək kimi beş təməl şərtlə məhdudlaşmır. İslamın mahiyyəti daha dərindir; burada həyat "dini" və "dünyəvi" deyə iki qütbə ayrılmır. Ruhani və sekulyar anlayışların kəskin sərhədləri yoxdur — müsəlmanın həyatı bir vəhdət halındadır.