BAKI,VOA
O, gənc bir çoban idi. Uqbə bin Əbu Muaytın qoyunlarını otarırdı. Bir gün yanına iki nəfər yaxınlaşaraq susadıqlarını dedilər və süd istədilər. Gənc çoban onlara unudulmaz bir cavab verdi: “Var, amma verə bilmərəm! Bu qoyunlar mənə əmanət edilmişdir. Sahibinin icazəsini almadan süd verə bilmərəm, əks halda əmanətə xəyanət etmiş olaram.”
Bu dürüstlük qarşısında qonaqlar ondan təkə üzü görməmiş qısır bir keçi istədilər. Qonaqlardan biri (Allah Rəsulu s.ə.s.) keçini tutub dua etdi və süddən kəsilmiş heyvanın məmələri möcüzəvi şəkildə dolmağa başladı. Süd içildikdən sonra edilən dua ilə keçi əvvəlki vəziyyətinə qayıtdı. Bu hadisədən həyəcanlanan gənc çoban: “O oxuduqlarınızı mənə də öyrədərsiniz?” – deyə soruşduqda, Rəsulullah (s.ə.s.) onun başına əlini qoyaraq: “Sən artıq hər şeyi öyrənmisən” – deyə cavab verdi. Beləcə, Abdullah bin Məsud ilk müsəlmanlardan olma şərəfini qazandı.
Kəbədə ucalan ilk səs: "Rəhman" surəsi
Məkkədə müşriklərin təzyiqi artanda səhabələr Kəbənin yanında açıq-aşkar Quran oxumağa cəsarət edəcək birini axtarırdılar. Abdullah ibn Məsud qəbilə himayəsi olmamasına baxmayaraq, təkbaşına irəli çıxdı. Müşriklərin toplaşdığı yerə gedərək uca səslə "Rəhman" surəsini oxumağa başladı. Müşriklər onu vəhşicəsinə döysələr də, o, susmadı və oxumağa davam etdi. Yaralı halda dostlarının yanına qayıtdıqda isə dedi: “Vallah, mənim gözümdə Allahın düşmənləri arasında bunlardan daha sadə olanı yoxdur. İstəsəniz, sabah da gedib eyni şeyi edə bilərəm.” O, Peyğəmbərimizdən (s.ə.s.) sonra Kəbədə açıq-aşkar Quran oxuyan ikinci şəxs kimi tarixə düşdü.
Peyğəmbərin kölgəsi: Sahibüs-Səvadi vəs-Sivak
Abdullah ibn Məsud iki dəfə hicrət etmişdir (Həbəşistana və Mədinəyə). Mədinədə Rəsulullah (s.ə.s.) onu Zübeyr bin Avvam (r.a.) ilə qardaş etdi və məscidin yaxınlığında məskunlaşmasını istədi. O, hər an Peyğəmbərin xidmətində idi; ayaqqabılarını geyindirər, əsasını, misvakını və yastığını daşıyardı. Bu yaxınlığına görə ona “Sahibüs-Səvadi vəs-Sivak” (Sirlərin və misvakın sahibi) deyirdilər. Hətta kənardan gələnlər onu və anasını Peyğəmbərin Əhli-Beytindən zənn edirdilər. Əbu Musa əl-Əşari qeyd edirdi ki, xasiyyət baxımından Allah Rəsuluna ən yaxın şəxs məhz Abdullah bin Məsuddur.
Quran və hədis elmindəki ucalığı
Hz. Abdullah çox gözəl Quran oxuyardı. Peyğəmbərimiz (s.ə.s.) Quranı dörd nəfərdən öyrənməyi tövsiyə edirdi ki, onlardan biri də İbn Məsud idi. Bir dəfə Peyğəmbərimiz ondan Quran dinləyərkən "Nisa" surəsinin 41-ci ayəsində kövrələrək göz yaşları tökmüşdü.
Hədis elmində də böyük nüfuza malik olan İbn Məsud 848 hədis rəvayət etmişdir. Lakin Peyğəmbərin adından yalan danışmaq qorxusundan hədis rəvayət edərkən çox ehtiyatlı davranardı. O, doğruluğun insanı "Siddiq" mərtəbəsinə ucaltdığını, yalanın isə "Kəzzab" (çox yalançı) etdiyini daim vurğulayardı.
Fiqh elmi və Kufə məktəbinin təməlləri
Hz. Ömər onu “elmlə doldurulmuş bir dağarcıq” adlandırırdı. Onu Kufəyə müəllim və qazı göndərərkən Kufə əhlinə belə yazmışdı: “Sizi özümdən üstün tutaraq Abdullah bin Məsudu yanınıza göndərirəm.”
Onun Kufədə yetişdirdiyi tələbələr sonradan məşhur Əbu Hənifə məktəbinin (Hənəfi məzhəbinin) mənəvi təməlini qoydular. Tələbəsi Mesrukun dediyi kimi, o, bəzən bir, bəzən isə bütün yer üzündəki insanları elmlə doyura biləcək qədər böyük bir alim idi.
Vəfatı və övladlarına mənəvi mirası
Hz. Abdullah 64 yaşında, hicrətin 32-ci ilində vəfat etdi və Baqi qəbiristanlığında dəfn edildi. Ömrünün son anlarında Hz. Osman onu ziyarət edərkən övladlarının ehtiyac sahibi olmasından narahat olub-olmadığını soruşduqda, o, belə cavab verdi:
“Övladlarımın ac qalacağındanmı qorxursan?! Mən onlara hər gecə “Vaqiə” surəsini oxumağı əmr etmişəm. Çünki Rəsulullahın “Kim hər gecə “Vaqiə” surəsini oxusa, dünyada yoxsulluq dərdi çəkməz” buyurduğunu eşitmişdim.”
İbrətlik sözlərindən:
“Harama girib zəngin olmaqdansa, yoxsul qalmağı, Allaha üsyan edib şərəf qazanmaqdansa, Ona itaət edib təvazökar olmağı seçmək lazımdır”.
“Bütün insanlar kafir olsalar belə, mən müsəlman qalmağa qərarlıyam, deyin”.