BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
İraqda seçkilər ərəfəsində Baş nazir Məhəmməd Şiə əs-Sudaninin yenidən hökumət başçısı kimi qalmaq ehtimalı siyasi dairələrdə əsas müzakirə mövzusudur. “İnşaat və İnkişaf Alyansı” əs-Sudani üçün ikinci müddətin mümkün olduğunu bildirir, lakin Koordinasiya Çərçivəsi daxilində nüfuzlu siyasi fiqurlar bunun real olmadığını düşünür.
Səbəb kimi şiə siyasi bloklarında illərdir tətbiq edilən daxili razılaşma mexanizmi göstərilir. Bu mexanizm Baş nazir seçiminin parlament çoxluğu ilə deyil, siyasi razılıq əsasında formalaşdığını göstərir.
Əs-Sudani son verdiyi açıqlamada “İkinci müddət üçün namizədəm” – deyə bildirib.
O, hökumət kursunun davam etdirilməsi üçün ikinci müddətə ehtiyac olduğunu bildirib.
Bununla yanaşı, Koordinasiya Çərçivəsinin nüfuzlu liderlərindən Nuri əl-Maliki, parlament çoxluğu və infrastruktur layihələrinin Baş nazirlik üçün kifayət sayılmadığını qeyd edib. Əl-Maliki əs-Sudaniyə qarşı çıxan əsas siyasi fiqurlardandır.
İraq təcrübəsi göstərir ki, parlament çoxluğu nəticəni müəyyən etmir
İraqın son beş parlament dövrü göstərir ki, hökumətin qurulması birbaşa seçki nəticələrindən asılı deyil. Məsələn, 2005-ci ildə Ayad Ələvi 91 mandatla hökuməti qura bilmədi, 2014-cü ildə Nuri əl-Maliki 100-dən çox mandatla baş nazir seçilmədi. Eləcə də, 2018-ci ildə Adil Əbdülmehdi seçkilərdə iştirak etmədən baş nazir oldu.
Siyasi mənbələrə görə, növbəti dövr üçün də əsas amil Koordinasiya Çərçivəsinin yekun qərarıdır.
Sünni blokun mövqeyi
Sünni siyasi düşərgəyə yaxın mənbələr hesab edir ki, Baş nazir postu yenidən şiə siyasi blokları tərəfindən müəyyən ediləcək. 2021-ci ildəki üçtərəfli ittifaqın uğursuzluğu səbəbilə sünni fraksiyalar bu dəfə qarşıdurmadan uzaq olmaq xəttinə üstünlük verirlər.
Mənbələr bildirir ki, sünni qüvvələr yalnız Koordinasiya Çərçivəsinin qərarından sonra mövqeyini rəsmiləşdirəcək. Hətta əs-Sudani şiə kvotasından 60-dan çox mandat qazansa belə, postun taleyi digər şiə bloklarının mövqeyi ilə bağlı olacaq.
İran və ABŞ faktoru
İranın təsirinin son iki il ərzində qismən azalmasına baxmayaraq, Koordinasiya Çərçivəsinin daxilində Tehranla yaxın əlaqələri olan qüvvələr üstünlük təşkil edir. ABŞ-ın bölgədəki mövqeyinin artması isə siyasi balansı dəyişsə də, Vaşinqton bu blokun təsir imkanlarını nəzərə almağa məcburdur.
Siyasi analitik Qazi Fəysal hesab edir ki, əgər əs-Sudani şiə kvotasından kəskin üstünlük əldə etsə, Koordinasiya Çərçivəsində parçalanma baş verə bilər. Bu halda əs-Sudani sünni və kürd bloklarının dəstəyi ilə ikinci müddətə çıxış imkanı əldə edər. Fəysal qeyd edir ki, hazırkı proseslər parlament çoğunluğundan çox, regional və daxili siyasi balans üzərində formalaşır.