Bundan qırx il əvvəl Pol Kennedi “Böyük dövlətlərin yüksəlişi və tənəzzülü... 1500-cü ildən 2000-ci ilə qədər” adlı görkəmli kitabını nəşr etdirdi. O, bu kitabda imperiyaların yüksəliş və süqut səbəblərindən bəhs edərək xəbərdarlıq edirdi ki, hər hansı bir böyük güc öz resursları, imkanları və daxili məhsuldarlığı arasında tarazlıq yarada bilməsə, gec-tez tənəzzül mərhələsinə qədəm qoyacaqdır. Kitabda bəhs edilən qədim böyük dövlətlərdən asılı olmayaraq, biz XX əsrdə Osmanlı, Britaniya və Rusiya/Sovet imperiyalarının süqutunun, o cümlədən Almaniya və Yaponiya cəhdlərinin qırılmasının şahidi olduq.

Hazırda davam edən genişmiqyaslı ABŞ-İsrail-İran müharibəsinin nəticələri ilə bağlı suallara cavab vermək asan deyil. İranın itkiləri hər keçən gün artır və Tehran rejiminin dözümlülük qabiliyyəti ciddi sınaq qarşısındadır. Müharibənin bu və ya növbəti mərhələsində nələrin baş verəcəyi isə rejimin daxili birliyini nə dərəcədə qoruya biləcəyindən asılıdır.

İranın yeni Ali rəhbəri Müctəba Xamenei İsrailin hava zərbəsi nəticəsində həlak olan Milli Təhlükəsizlik Ali Şurasının baş katibi Əli Laricani ilə bağlı rəsmi başsağlığı mesajı yayımlayıb. O, Laricaninin qatillərinin bu hərəkətə görə ağır bədəl ödəyəcəklərini bəyan edib.

ABŞ Prezident Donald Tramp administrasiyası amerikalı diplomatlara müttəfiq ölkələrə təzyiq göstərmək barədə göstəriş verib. Vaşinqton müttəfiqlərindən İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) və Livanın "Hizbullah" qruplaşmasını terror təşkilatları siyahısına salmağı tələb edir.

İran hazırkı münaqişəyə struktur baxımından tükənmiş bir vəziyyətdə daxil olub. İllərlə davam edən sanksiyalar onun iqtisadiyyatına ciddi ziyan vurub, 2023-cü il 7 oktyabr hücumlarından sonra İsrail və ABŞ-la ardıcıl toqquşmalar səbəbindən isə bir vaxtlar ən mühüm nüfuz alətlərindən sayılan regional vəkil şəbəkəsinin effektivliyi azalıb. Daxildə isə illərlə davam edən repressiyalar və iqtisadi tənəzzüldən sonra İslam Respublikasına qarşı xalqın narazılığı artıb, Əli Xameneinin islahat tələblərinə dəfələrlə məhəl qoymaması bu narazılığı daha da şiddətləndirib. Buna görə də bir çox müşahidəçilərə elə gəlirdi ki, bu amillər tək bir nəticəyə aparır: uzun bir müharibə rejimin süqutu ilə nəticələnə bilər.

Son iyirmi dörd saat ərzində xəbərlərin manşetinə çevrilən məsələ – İranın qərbindəki kürd silahlı qruplaşmalarına verilən dəstək – hazırda həlledici dönüş nöqtəsi olmasa da, Ayətullah rejimini sarsıtmaq istiqamətindəki ümumi səylər üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu proses əsasən ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CIA) təşəbbüsü ilə, "ideyalar müharibəsi"nin bir hissəsi olaraq geniş media əks-sədası doğuran bir məsələyə çevrilib.

Qətər Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti ölkənin daxili təhlükəsizliyinə qarşı fəaliyyət göstərən və İranın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna (SEPAH) bağlı olan iki mütəşəkkil şəbəkənin zərərsizləşdirildiyini elan edib. Qətər Rəsmi Xəbər Agentliyinin (QNA) yaydığı məlumata görə, bu şəbəkələr Dohada həssas obyektlərə qarşı kəşfiyyat və təxribat fəaliyyətləri planlaşdırırmış.

İran SEPAH-ın Hərbi Dəniz Qüvvələri gəmidən atılan "Seyyad 3-G" raketini ilk dəfə sınaqdan keçirib. İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Hərbi Dəniz Qüvvələri ötən günlərdə keçirilən "Hürmüz Boğazı Ağıllı Nəzarət" təlimində gəmi bazalı "Seyyad 3-G" hava hücumundan müdafiə raketini ilk dəfə sınaqdan keçirib.

İran tərəfi Avropa İttifaqının (Aİ) İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunu (SEPAH) terror təşkilatları siyahısına daxil etmək qərarına sərt reaksiya verib. İran mətbuatında yer alan xəbərlərə görə, ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi etiraz əlaməti olaraq Aİ-yə üzv ölkələrin Tehrandakı bütün səfirlərini nazirliyə çağırıb. Səfirlərlə bazar və bazar ertəsi günləri keçirilən görüşlərdə Avropa İttifaqının qəbul etdiyi qərar qətiyyətlə pislənilib. Nazirlik rəsmiləri bildiriblər ki, SEPAH-ın terror siyahısına salınması beynəlxalq hüquq normalarına və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) nizamnaməsinə tamamilə ziddir. Görüşdə bu addımın İran xalqına qarşı təhqir kimi qiymətləndirildiyi vurğulanıb.

Avstraliyanın xarici işlər naziri Penni Vonq cümə axşamı bildirib ki, ölkəsi İranın “İnqilab Keşikçiləri Korpusunu (SEPAH)” terrorizmi dəstəkləyən qurumlar siyahısına daxil edib. Bu qərar ölkənin kəşfiyyat xidmətinin SEPAH-ın Avstraliyada yəhudilərə qarşı hücumlar planlaşdırdığına dair gəldiyi nəticədən sonra verilib. Avqust ayında Avstraliya hökuməti İranı Sidney və Melburn şəhərlərində törədilən iki antisemit və qəsdən yandırma hücumunu təşkil etməkdə ittiham etmişdi. Rəsmi Kanberra həmin vaxt bu hücumları ölkənin milli təhlükəsizliyinə təhdid kimi qiymətləndirmişdi.

Cəfəri televiziya müsahibəsində deyib ki, İran İsrailə qarşı “böyük zərbə” endirib və bu müddətdə İran xalqı “məğlubiyyət hiss etməyib”. O, qarşıdurmanı “müharibə” kimi səciyyələndirməyin səbəbi kimi müəyyən müharibə meyarlarının - atışma, əməliyyatların genişlənməsi və s- mövcudluğunu göstərib, amma eyni zamanda qeyd edib ki, qarşıdurma tammiqyaslı hərbi əməliyyatlara çevrilməyib: “Quru döyüşləri baş vermədi, Körfəzdə hərəkətlər məhdud idi; buna baxmayaraq həqiqi qarşıdurma və atışma oldu”.

İranın raket arsenalı İsrail üçün fövqəladə narahatlıq mənbəyidir və bu, yəhudi dövlətinin təhlükəsizlik baxımından bu təhdidi neytrallaşdırma ehtiyacını İranın nüvə məsələsini həll etməkdən daha təcili bir prioritet halına gətirə bilər. Tehran nüvə proqramının hərbi xarakter daşıyıb-daşımadığı barədə qəti qərar verilməsə də, Təl-Əviv onun dinc məqsədli olmadığını dəfələrlə bəyan edib.