BAKI,VOA,Yusif Şərifzadə
ABŞ maliyyə naziri Skott Bessentin İrana qarşı yeni və genişmiqyaslı sanksiyalar paketinin təfərrüatlarını açıqlaması gözlənilir. Yeni tədbirlərin ölkələri, bankları, gəmiləri, şirkətləri və ayrı-ayrı şəxsləri əhatə edə biləcəyi bildirilir. Vaşinqtonun əsas sınağının isə İran neftinin ən böyük alıcısı olan Çinə münasibətdə hansı addımları atacağı olacağı gözlənilir.
VOA xəbər verir ki, Bessent daha əvvəl yeni tədbirləri İrana qarşı indiyədək tətbiq edilmiş ən sərt sanksiyalar kimi təqdim edib. ABŞ maliyyə nazirinin açıqlamasında İranla hazırda ticarət aparan və ya əvvəllər iqtisadi əlaqələr saxlamış xarici ölkələrə xəbərdarlıqlar və müəyyən müddətlər də verilə bilər.
Gözlənilən sanksiyalar İranın neft satışından əldə etdiyi gəlirlərin daha da məhdudlaşdırılmasına, bu ticarətdə iştirak edən maliyyə və daşınma şəbəkələrinin hədəfə alınmasına yönələ bilər.
Yeni tədbirlərin təsir gücünü müəyyənləşdirəcək əsas məsələlərdən biri Çinin sanksiyalar paketində necə yer alacağıdır. 2025-ci ilin məlumatlarına əsasən, Çin İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin 80 faizindən çoxunu alıb.
Son məlumatlar isə ABŞ təzyiqlərinin İranın Çinə neft tədarükünə artıq təsir göstərdiyini göstərir. İranın Çinə neft daşımalarının iyuldakı gündəlik 823 min bareldən avqustda təxminən 534 min barelə düşdüyü bildirilir. Buna baxmayaraq, Çin İran neftinin əsas alıcısı olaraq qalır.
Buna görə əsas sual Vaşinqtonun Pekinin adını birbaşa çəkib-çəkməyəcəyi, yaxud Çin şirkətləri, neft emalı müəssisələri və maliyyə qurumlarını ayrıca hədəfə alıb-almayacağıdır.
ABŞ daha əvvəl də İran neftinin alınması ilə əlaqədar Çin müəssisələrinə qarşı sanksiyalar tətbiq edib. Vaşinqtonun yeni tədbirlər çərçivəsində bu siyasəti daha geniş miqyasda davam etdirməsi ABŞ–Çin iqtisadi münasibətlərində əlavə gərginlik yarada bilər.
Çin isə ABŞ-nin birtərəfli sanksiyalarına qarşı çıxır. Pekin iqtisadi təzyiqlərin İran məsələsinin həllinə kömək etməyəcəyini bildirərək siyasi və diplomatik vasitələrə üstünlük verilməsinə çağırıb.
Beləliklə, Bessentin açıqlayacağı sanksiyalar paketinin sərtliyi yalnız İrana qarşı müəyyən ediləcək yeni məhdudiyyətlərlə deyil, Vaşinqtonun Tehranla geniş enerji əlaqələrinə malik Çinə qarşı nə dərəcədə irəli getməyə hazır olması ilə də ölçüləcək.