#İsrail və İran gərginliyi

İspaniya hökuməti İsraildəki fövqəladə və səlahiyyətli səfirini vəzifəsindən geri çağırmaq barədə rəsmi qərar qəbul edib. Rəsmi qəzetdə dərc olunan məlumata görə, səfirin geri çəkilməsi barədə qərar çərşənbə günü qüvvəyə minib. Bu addım Avropa ölkələri arasında İsrailin regional hərbi əməliyyatlarına və diplomatik gərginliyə qarşı göstərilən ən kəskin reaksiyalardan biri kimi qiymətləndirilir. İspaniya tərəfi bu qərarla Tel-Əviv ilə diplomatik əlaqələrin xarakterini rəsmən dəyişdirmiş olur.

Türkiyənin Nəqliyyat və İnfrastruktur naziri Abdulkadir Uraloğlu regionda artan müharibə riski fonunda bağlanan hava məkanları və nəqliyyat marşrutları ilə bağlı mühüm açıqlamalar verib. Nazir bildirib ki, Suriya, İraq, İran və İsrail hava məkanlarının tamamilə qapalı olması səbəbindən hava hərəkətində ciddi risklər yaranıb. Bu vəziyyətdə həm Türkiyə, həm də xarici ölkə vətəndaşlarının təxliyəsi üçün Oman və Səudiyyə Ərəbistanı üzərindən əlavə reyslər təşkil edilib. Nazir qeyd edib ki, müvafiq ölkələrlə əldə olunan razılığa əsasən, vətəndaşlar quru yolu ilə bu ölkələrə keçərək oradan İstanbul vasitəsilə dünyaya yollanırlar və hazırda bu prosesdə heç bir ciddi axsama müşahidə olunmur.

"New York Times" (NYT) qəzetinin peyk görüntüləri, sosial media videoları və rəsmi mənbələrə istinadən yaydığı xəbərdə ABŞ və İsrailin hücumlarına cavab olaraq İranın həyata keçirdiyi əməliyyatlar nəticəsində Amerikanın 17 hərbi və diplomatik obyektinin vurulduğu iddia edilir. Məlumata görə, bəzi ABŞ müəssisələri bir neçə dəfə hədəf alınıb və bu hücumlar Vaşinqton rəsmilərinin proqnozlaşdırdığından daha genişmiqyaslı xarakter daşıyıb. Xüsusilə vurğulanır ki, İranın döyüşə hazırlıq səviyyəsi gözləniləndən yüksək olub və Tehran münaqişənin başladığı gündən bəri Yaxın Şərqdəki hərbi hədəflərə minlərlə raket və pilotsuz uçuş aparatı (PUA) göndərib.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı başlatdığı müharibənin acı nəticələri ağırlaşmaqda davam edir. Tehran Təcili Tibbi Yardım Departamentinin rəis müavini Mehr Soruşun verdiyi məlumata görə, hərbi əməliyyatlar başlayandan bəri təkcə paytaxt Tehranda ən azı 460 nəfər həyatını itirib, 4 min 309 nəfər isə yaralanıb. İctimai yayımçı "IRIB News"a danışan Soruş bildirib ki, 28 fevraldan bu yana həyata keçirilən hücumlar nəticəsində paytaxtdakı 18 təcili yardım avtomobili və 18 təcili yardım stansiyası ciddi zərər görərək istifadəyə yararsız hala düşüb. Bu vəziyyətin yaralılara ilkin tibbi müdaxilə prosesini və ümumi səhiyyə xidmətlərini ciddi şəkildə iflic etdiyi vurğulanır.

İsrail Baş naziri Binyamin Netanyahu, İranın müqavimətini qırdıqlarını iddia edərək hərbi əməliyyatların davam edəcəyinə dair siqnal verib. İsrail Baş Nazirliyi Ofisinin yaydığı məlumata görə, Netanyahu Səhiyyə naziri Haim Katz ilə Milli Sağlamlıq Mərkəzinə ziyarəti zamanı etdiyi çıxışda məqsədlərinin İran xalqını "rejimdən xilas etmək" olduğunu irəli sürüb. O, "İndiyədək atdığımız addımlarla onların müqavimətini qırdığımız və hələ də aktiv olduğumuz şübhəsizdir" deyərək hücumların ardının gələcəyi mesajını verib. İsrailin beynəlxalq mövqeyində dəyişikliyə nail olduqlarını iddia edən Netanyahu, müdafiənin İrana qarşı hücumlardan daha önəmli olduğunu, bunun isə hər şeydən əvvəl xalqın iradəsi və yüksək inamı ilə bağlı olduğunu bildirib.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Qida Hüququ üzrə xüsusi məruzəçisi Maykl Faxri, ABŞ və İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatların beynəlxalq hüquq normalarına zidd olduğunu və bu vəziyyətin həm bölgəni, həm də bütün dünyanı qeyri-sabitlik riski ilə üz-üzə qoyduğunu bəyan edib. Altı illik fəaliyyət müddəti başa çatmaqda olan Faxri, Anadolu Agentliyinə verdiyi müsahibədə ABŞ və İsrailin addımlarının açıq şəkildə qanunsuz olduğunu və bu gərginliyin İranda, eləcə də ümumilikdə regionda daha çox aclıq, məcburi köçkünlük və qorxu mühiti yaradacağını vurğulayıb. İsrailin işğalçılıq siyasətinin Suriya və Livana doğru genişləndiyini, Qəzza, İordan çayının qərb sahili və Şərqi Qüdsdə zorakılığın davam etdiyini xatırladan məruzəçi, bu regional müharibədən ən çox uşaqların, qadınların və yaşlıların əziyyət çəkdiyini qeyd edib.

İranın təxminən 10 saatlıq fasilədən sonra həyata keçirdiyi raket cavab tədbirlərindən sonra, başda Təl-Əviv olmaqla İsrailin bir çox bölgəsində həyəcan siqnalları işə düşüb. İsrail ordusundan verilən açıqlamada raketlərin İrandan İsrailə doğru atıldığı və hava hücumundan müdafiə sistemlərinin bu raketləri zərərsizləşdirməyə çalışdığı bildirilib. Təhlükə altında olan bölgələrdə vətəndaşların cib telefonlarına xəbərdarlıq mesajları göndərilib və növbəti elana qədər sığınacaqlarda qalmaları tapşırılıb.

ABŞ-ın müdafiə naziri Pit Heqset ölkəsinin və İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi hücumlarla bağlı verdiyi açıqlamada: "Bu cür hadisələr can itkisi olmadan baş vermir. Daha çox can itkisi olacaq", - deyə bildirib. Heqset CBS telekanalında yayımlanan "60 Minutes" proqramında ABŞ və İsrailin İrana hücumları ilə bağlı sualları cavablandırıb. ABŞ Prezidenti Donald Trampın bu hücumlardan sonra can itkilərinin qaçılmaz olacağı barədə fikirlərini dəstəkləyən Heqset, "Bu cür proseslər itkisiz ötüşmür. Daha çox can itkisi olacaq" deyə vurğulayıb.

İsrailin İrandakı neft anbarlarına təşkil etdiyi hava hücumları Vaşinqtonun "gözlədiyindən daha geniş" miqyasda reallaşıb. Mənbələr, İsrailin əməliyyatdan əvvəl ABŞ-ı məlumatlandırdığını, lakin hücumların miqyasının iki müttəfiq arasında fikir ayrılığına yol açdığını irəli sürüb. ABŞ-lı bir rəsmi, sözügedən addımların "yaxşı bir fikir olduğunu düşünmədiklərini" müdafiə edərək, yaşanan fikir ayrılığının və ABŞ-ın müharibə ilə bağlı gözləntilərinin yüksək səviyyəli siyasi görüşlərdə müzakirə olunmasının gözlənildiyini ifadə edib.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) Müdafiə Nazirliyi bildirib ki, bu gün ölkənin hava müdafiə sistemləri 15 balistik raket və 119 pilotsuz uçuş aparatını (PUA) məhv edib. BƏƏ Müdafiə Nazirliyinin yaydığı yazılı açıqlamada deyilir ki, hava müdafiə sistemi tərəfindən aşkarlanan 16 balistik raketin 15-i dayandırılıb və məhv edilib, bir raket isə dənizə düşüb. Açıqlamada həmçinin qeyd olunub ki, eyni gündə aşkarlanan 121 PUA-dan 119-u təsirsiz hala gətirilib, iki PUA isə BƏƏ torpaqlarına düşüb. ABŞ və İsrailin İrana qarşı başladığı müharibədən bəri İran tərəfindən ölkənin hava məkanına edilən hücumlara dair açıqlamada verilən məlumatlara görə: cəmi 221 balistik raket aşkarlanıb, bunlardan 205-i məhv edilib, 14-ü dənizə düşüb və 2-si BAE torpaqlarına dəyib. Cəmi 1305 PUA aşkarlanıb, bunlardan 1229-u dayandırılıb, 76-sı ölkə torpaqlarına düşüb. 8 qanadlı raket aşkarlanaraq məhv edilib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp, özünə məxsus Truth Social platforması vasitəsilə verdiyi açıqlamada bildirib ki, İran bu gün “çox sərt şəkildə vurulacaq”. Tramp deyib ki, İran Yaxın Şərqdəkı qonşularından üzr istəyərək “təslim olduğunu” və onlara artıq atəş açmayacağına söz verib. O, bu sözün yalnız ABŞ və İsrailin “amansız hücumları” sayəsində alındığını iddia edib və hücumların miqyasının genişlənəcəyinə işarə verib.