Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi dərin transformasiya mərhələsindədir.

İran siyasi gündəmi son günlərdə ziddiyyətli məlumatlarla diqqət çəkir.

Bu, ölkə daxilində uzun müddətdir ki, davam edir. Dini liderlərin, bəzi siyasi kadrların, eləcə də İranın nüfuzlu siyasi xadimi olan Əli Laricaninin öldürülməsi hakimiyyət daxili qarşıdurmanın bariz nümunəsidir. Onların öldürülməsini İsrailin hücumunun nəticəsi kimi qələmə vermək doğru deyil. Bu, içəridən idarə olunan və içəridən koordinatları ötürülən bir əməliyyatın nəticəsi idi. ABŞ və İsrail bunun sahəsində uğurlu hərbi əməliyyatlar həyata keçirdilər

İran ətrafında baş verən siyasi və hərbi proseslər artıq yalnız diplomatik müzakirələrlə məhdudlaşmır, eyni zamanda regionun təhlükəsizlik balansına da ciddi təsir göstərir.

Prezident İlham Əliyevin Antalya Diplomatiya Forumunda iştirakı, sadəcə, növbəti işgüzar səfər kimi yox, daha geniş mənada Azərbaycanın beynəlxalq sistemdə artan rolunun göstəricisi kimi dəyərləndirilməlidir.

Slovakiya Respublikasının Ombudsmanı Robert Dobrovodski hazırda ölkəmizdə səfərdədir.

Bəzən tarix gurultulu hadisələrlə deyil, səssiz qərarlarla yazılır. Bəzən bir zəng, bir jest, vaxtında verilmiş bir mesaj bütöv regionun siyasi ritmini dəyişə bilir. Yaxın Şərqdə baş verən hadisələrin fonunda Cənubi Qafqazın mürəkkəb geosiyasi labirintində məhz belə məqamlardan biri yaşandı. Prezident İlham Əliyev ilə Məsud Pezeşkian arasında baş tutan telefon danışığı, sadəcə, iki dövlət başçısını deyil, iki siyasi xətti birləşdirdi. Etiraf etmək lazımdır ki, İran ilə ABŞ arasında əldə olunan iki həftəlik atəşkəs zahirən müvəqqəti fasilə təsiri bağışlasa da, əslində regionun gələcək dinamikası üçün mühüm bir nəfəs imkanı yaratdı.

Tramp Hörmüz boğazını İranla birlikdə idarə etməyə maraqlıdır. O bunun üçün ortaq şirkət yaradılmasını və payların bölünməsini təklif edə bilər.Bu barədə "The Wall Street Journal" qəzeti məlumatlı mənbələrə istinadən xəbər verib. Bildirilir ki, hazırda Ağ Evdə bu məsələlər ətrafında müzakirələr aparılır: “Bu faktiki Hörmüz boğazında azad naviqasiyanın sonu ola bilər. Eyni zamanda Tramp İran neftinin bir hissəsinə çıxış əldə etmək istəyir. Bu ABŞ-a İranın enerji bazarında söz sahibi olmağa imkan verə bilər. Tramp bundan əlavə İranın mis yataqlarına yatırım etmək və bunu da ortaq şirkətdə birgə idarə etməyi planlaşdırır”.

Fransa Prezidenti Emanuel Makronun İranın nüvə silahına sahib olmamasını regionda sülhün əsas şərti kimi təqdim etməsi Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik balansı ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib. Bu yanaşma ilk baxışdan beynəlxalq təhlükəsizlik prinsiplərinə uyğun görünsə də, məsələnin daha dərin geosiyasi və iqtisadi tərəfləri də diqqətdən kənarda qalmır.

“Müharibənin gedişatı ABŞ və İsrailin istədiyi kimi getmir. Böyük ehtimalla, bu müharibə bir müddət də davam edəcək”. “Fevralın 28-də İrana qarşı başladılan hücum əməliyyatları nə ABŞ, nə də İsrailin gözləndiyi kimi getmir. İsrail gözləyirdi ki, İrana qarşı müharibə başlayan kimi ölkəni kütləvi etirazlar bürüyəcək və nəticə etibarı ilə rejim çökəcək. Bu baş vermədi. Burada digər önəmli məqam isə Trampın bazar günü verdiyi açıqlamalardır. Tramp qeyd edib ki, ABŞ NATO-da müttəfiqlərini 40 il bəsləyib və onlara hər cür dəstək verib, amma müttəfiqlər bu müharibədə ABŞ-ı yalnız buraxdı.

SEPAH sözçüsü Əli Məhəmməd Naini İranın ən azı 6 ay intensiv müharibə aparmaq üçün kifayət qədər hərbi resurslarının olduğunu açıqlayıb. Mövzu ilə bağlı Crossmedia.az-a açıqlamasında Yaxın Şərq üzrə ekspert Rufiz Hafizoğlu bildirib ki, ümumiyyətlə, müharibə dövründə bu kimi bəyanatlar vermək olduqca normaldır: "Analoji olaraq, ABŞ və İsrail də fərqli bəyanatlar verir və bu, müharibə şəraitində normal qəbul edilməlidir. Əsas məsələ isə müharibənin uzanma müddətidir. Bu gün reallıq göstərir ki, ABŞ və İsrailin İranda başlatdıqları əməliyyatda istədikləri uğuru əldə edə bilməyiblər. Onlar gözləyirdilər ki, bombardmandan sonra İran xalqı küçələrə çıxacaq, Xamenei və rejimin dağılmasını tələb edəcək. Lakin belə bir hal baş verməyib. Dəfələrlə xalqa müraciət olunmasına baxmayaraq, ABŞ və İsrailin çağırışları öz təsirini göstərməyib".

Ekspertin sözlərinə görə, İran və İsrail arasındakı raket mübadiləsi zamanı İraqdakı proksi qüvvələrin (Həşdü Şabi, Mehdiyyə, Fatimiyyun və s.) prosesə qoşulmamasının əsas səbəbi Azərbaycanın diplomatik səyləri olub.