ABŞ-ın İrana qarşı yeni zərbələri neft bazarında qiymət artımına səbəb olub. Brent markalı neftin qiyməti 5 faiz yüksələrək 87,49 dollara çatıb. Bu, iyunun 12-dən sonra ən yüksək göstəricidir. Qiymətlər bazar ertəsi günü də 9 faizdən çox artmışdı. Bahalaşmanın əsas səbəbi ABŞ-İran qarşıdurmasının yenidən kəskinləşməsi və atəşkəsin taleyi ilə bağlı qeyri-müəyyənlikdir. Enerji bazarları Hörmüz boğazındakı vəziyyəti diqqətlə izləyir. Mütəxəssislər uzunmüddətli gərginliyin qlobal inflyasiyanı artıra biləcəyini bildirirlər.

Tehran Universitetinin analitiki Məhəmməd Eslami Körfəz regionunda artan gərginliyin ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyat qərarından sonra yarandığını bildirib. O, İranın hazırkı addımlarını özünümüdafiə kimi qiymətləndirib. Analitik Hörmüz boğazının hazırda döyüş meydanına çevrildiyini deyib. Onun sözlərinə görə, İran bu strateji su yolunda mövqeyinin ciddi olduğunu göstərmək istəyir. Eslami region ölkələrini əməkdaşlığa çağırıb. O bildirib ki, İran qonşuları ilə birgə inkişaf modelini dəstəkləyir. Analitikin açıqlamaları ABŞ-İran qarşıdurmasının davam etdiyi bir vaxtda verilib.

ABŞ-ın Hörmüz boğazından keçən gəmilərə ödəniş tətbiq etmək planı Vaşinqtonun İran strategiyası ilə bağlı suallar yaradıb. London Kral Kollecinin eksperti Rob Qayst Pinfold ABŞ-ın qarşıdurmaya aydın strategiya olmadan başladığını bildirib. O qeyd edib ki, ABŞ əvvəllər Hörmüz boğazının azad beynəlxalq su yolu olduğunu müdafiə edirdi. Donald Trampın 20 faizlik ödənişlə bağlı açıqlaması bu mövqedən fərqli qiymətləndirilir. Ekspert ABŞ-ın İranın regional təsir imkanlarını düzgün dəyərləndirmədiyini deyib. Onun fikrincə, Vaşinqton hazırda Tehranın qarşısını almağa çalışdığı yanaşmaya yaxın addımlar atır. Hörmüz boğazındakı vəziyyət qlobal enerji bazarları üçün mühüm amil olaraq qalır.

İran Yaxın Şərqdə mobil şəbəkələr vasitəsilə ABŞ hərbi personalının yerlərini izləyib. Londonun “Financial Times” qəzeti məlumatın “Mobile Surveillance Monitor” tədqiqatına əsaslandığını qeyd edir. ABŞ qanunvericiləri smartfon reklam texnologiyası və roaming sistemlərinin hərbi heyəti həssas vəziyyətə qoyduğunu bildiriblər. İranın bu üsullardan istifadə edərək ABŞ personalını izlədiyi, xüsusilə Şimali İraq Kürd bölgəsində kommersiya məlumat bazaları vasitəsilə izləmə aparıldığı vurğulanır. Ekspertlər İranın real vaxt rejimində məlumat toplamaq imkanlarını təsdiqləyirlər. Bu, regionda kiber təhlükəsizlik və hərbi fəaliyyət üçün ciddi risk hesab olunur.

ABŞ İranın Xuzistan vilayətində yerləşən Abadan və Məhşəhr şəhərlərinə zərbələr endirib. Hücumlar İraq və Küveyt sərhədlərinə yaxın ərazilərdə həyata keçirilib. İran rəsmiləri zərbələrin baş verdiyini açıqlayıb. Abadan şəhərində Yaxın Şərqin ən qədim neft emalı zavodlarından biri yerləşir. Məhşəhr isə mühüm liman şəhəri hesab olunur. Hücumların ABŞ-İran qarşıdurması çərçivəsində həyata keçirildiyi bildirilir. Bölgədəki gərginlik enerji infrastrukturu və ticarət yolları ilə bağlı narahatlıqları artırır.

Omanın xarici işlər naziri Bədr bin Həməd Əl-Busaydi İrana qarşı müharibəni “fəlakət” adlandırıb. O bildirib ki, əməliyyat rəsmi məqsədlərinə nail olmayıb və BMT mandatına malik deyil. Nazir hesab edir ki, bu müharibə Körfəz regionunda təhlükəsizlik yanaşmalarının yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, daha ədalətli və effektiv regional sistem qurmaq üçün imkan yarana bilər. Əl-Busaydi region üçün əsas təhlükələrin Tehrandan deyil, Tel-Əvivdən gəldiyini bildirib. Açıqlama ABŞ-İran qarşıdurmasının davam etdiyi bir vaxtda verilib. Oman uzun müddətdir regional dialoq və diplomatik həll yollarını dəstəkləyən ölkələrdən biri kimi çıxış edir.

ABŞ və İran arasında aşağı intensivlikli qarşıdurmanın yenidən genişmiqyaslı müharibəyə çevrilə biləcəyi bildirilir. Son hücumlar anlaşmadan sonra ən böyük hərbi əməliyyatlardan biri kimi qiymətləndirilir. İran rəsmiləri son hücumlarda itkilərin olduğunu açıqlayıb. ABŞ-ın Qeşm adası və Buşehr bölgəsinə zərbələr endirdiyi bildirilir. İran isə Küveyt, Bəhreyn və İordaniyadakı ABŞ mövqelərinə cavab hücumları həyata keçirdiyini açıqlayıb. Hörmüz boğazı ilə bağlı gərginlik yenidən artıb. Ekspertlər qarşıdurmanın daha geniş müharibəyə çevrilməsi riskindən narahatdırlar.

Oman xarici işlər naziri Seyid Bədr Əlbusəidi Fars körfəzi regionunun təhlükəsizlik arxitekturasında əsaslı dəyişikliklərə ehtiyac olduğunu bildirib və İranın “təhdid” kimi təqdim edilməsinin yanlış yanaşmaya əsaslandığını deyib. Omanlı nazirin fikrincə, İran təhlükəsi adı altında ABŞ hərbi bazalarının genişləndirilməsi və müdafiə xərclərinin artırılması həyata keçirilib, lakin bu addımlar bölgədə sabitliyi təmin edə bilməyib.

“Boğazdan normal və təhlükəsiz gəmiçiliyin ən qısa zamanda bərpa edilməsi beynəlxalq ictimaiyyətin ümumi istəyidir. Pekin vəziyyətin deeskalasiyasına töhfə vermək üçün yorulmaz səylər göstərəcək”, – deyə Lin Tszyan brifinqdə qeyd edib.

ABŞ senatoru Kris Mörfi Donald Trampın İran siyasətini sərt şəkildə tənqid edib. O bildirib ki, Trampın İranla bağlı razılaşmaya nail olmaq üçün aydın çıxış yolu yoxdur. Senator İran daxilində sərt mövqedə olan qüvvələrin gücləndiyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, Tehran nüvə məsələsində ciddi güzəştlərə getməyə bilər. Mörfi ABŞ-ın Hörmüz boğazı ilə bağlı siyasətini də tənqid edib. Demokrat senator ABŞ-İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlarına qarşı çıxan siyasətçilərdən biridir. Açıqlama Vaşinqtonda İran siyasəti ilə bağlı müzakirələrin davam etdiyi dövrdə verilib.

ABŞ ordusu İrana qarşı dəniz blokadasının iyulun 14-də başlayacağını açıqlayıb. Blokada İranın bütün cənub sahillərini, limanlarını və neft terminallarını əhatə edəcək. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin rəhbərlik etdiyi qurum neytral gəmilərə ərazini tərk etmək barədə xəbərdarlıq edib. ABŞ bildirib ki, İranla əlaqəsi olmayan istiqamətlər üzrə Hörmüz boğazından keçidlərə maneə yaradılmayacaq. Humanitar yüklərin yoxlamadan sonra daşınmasına icazə veriləcək. Blokadadan yayınmağa kömək edən gəmilərin yoxlanılacağı açıqlanıb. İran isə Hörmüz boğazında mövqeyindən geri çəkilməyəcəyini bildirib.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ölkəsinin Hörmüz boğazının qoruyucusu olduğunu bildirib. O qeyd edib ki, İran bu mövqeyini daim qoruyacaq. Açıqlama ABŞ Prezidenti Donald Trampın boğazdan keçən gəmilərə ödəniş tətbiqi barədə bəyanatından sonra verilib. Əraqçi təhlükəsiz keçidi təmin edən tərəfin kompensasiya ala biləcəyini bildirib. Lakin o, 20 faizlik ödənişin yüksək olduğunu və daha ədalətli yanaşmaya ehtiyac olduğunu qeyd edib. Hörmüz boğazı qlobal enerji daşımaları üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Keçid ödənişləri məsələsi beynəlxalq müzakirələrə səbəb olub.