Fars körfəzinin ən strateji keçid məntəqəsi olan Hörmüz boğazı ətrafında gərginlik kritik həddə çatıb. ABŞ və İsrailin hücumlarından sonra İranın boğazı bağlaması fonunda Prezident Donald Tramp bölgədəki mühüm adaları hədəf alan hərbi planlarını yenidən gündəmə gətirib. Tramp müttəfiqlərindən boğazın açılması üçün hərbi dəstək tələb etsə də, bu müraciət gözlənilən reaksiyanı verməyib. Bunun ardınca ABŞ prezidenti İranın əsas neft ixrac terminalı olan Xark adasını işğal etməklə hədələyib. Martın 15-də adaya hava zərbələri endirildiyini elan edən Tramp, hələlik neft anbarlarının hədəf alınmadığını vurğulayıb.

2026-cı ilin əvvəllərində Ərəb körfəzinin səmasını işıqlandıran hərbi parıltılar sadəcə taktiki zərbələr deyil, eyni zamanda struktur maliyyə transformasiyasının erkən xəbərdarlıq siqnallarıdır. Ağ Ev "Epik Qəzəb" (Epic Fury) əməliyyatını zəruri təhlükəsizlik müdaxiləsi kimi qələmə verməyə çalışsa da, tənqidi analitik qeydlər göstərir ki, baş verənlər "petrodollar müharibəsi" nəzəriyyəsinin ən son fəslidir. Artıq əlli ildən çoxdur ki, ABŞ dollarının qlobal hegemonluğu yazılmamış tək bir qaydaya söykənir: neft dollarla ticarət edilməlidir. Bu gün bir çox ölkənin enerji axını ilə ABŞ valyutası arasındakı tarixi bağlılığı qırmaq cəhdləri fonunda bu qayda özünün ən sərt sınağı ilə üz-üzədir.

Hörmüz boğazından son iki gün ərzində cəmi 7 ticarət gəmisinin keçid etdiyi bildirilib. Dəniz nəqliyyatı izləmə platformalarının məlumatına əsasən, martın 25-də “Egret” və “Savona” adlı neft və kimyəvi yük tankerləri boş vəziyyətdə boğazın şərqindən qərbinə doğru hərəkət edib.

Tarixi faktlar göstərir ki, bölgənin coğrafi adları müsəlmanların böyük qələbələri ilə bağlıdır.

Müharibənin başlanğıcından bəri İran tərəfindən buraxılan raket və pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) statistik təhlili göstərir ki, Tehranın hədəflərinin təxminən 83 faizi ərəb Körfəz ölkələri, cəmi 17 faizi isə İsrail olub. Bu rəqəmlər İranın "İsrailə qarşı müharibə" ritorikasının arxasında əslində regionun sabitliyini və enerji təhlükəsizliyini hədəf aldığını ortaya qoyur.

Beynəlxalq ictimaiyyət ABŞ və İran arasında keçirilən ilk raund danışıqların nəticələrini böyük maraqla gözləyir. Ekspertlər bu mərhələni həlledici, lakin təhlükəli adlandırırlar. Danışıqlar fonunda baş verən siyasi və hərbi manevrlər tərəflər arasındakı uçurumun nə dərəcədə dərin olduğunu göstərir. Hörmüz boğazı və İranın nüvə proqramı hələ də ixtilafın mərkəzindədir.

ABŞ və İsrailin fevralın 28-də İrana qarşı başlatdığı hərbi əməliyyatlardan sonra strateji əhəmiyyətli Hörmüz boğazının faktiki olaraq qapanması Asiya ölkələrini dərin enerji böhranı ilə üz-üzə qoyub. Dünyanın dəniz yolu ilə daşınan neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ticarətinin 20%-nin keçdiyi bu keçid məntəqəsində gəmi hərəkətinin dayanması Çin, Hindistan, Yaponiya və Cənubi Koreya kimi sənaye nəhənglərində yanacaq təchizatını iflic edib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp bu gün verdiyi sərt bəyanatda İranın enerji infrastrukturunu tamamilə darmadağın etməklə hədələyib. Tramp Hörmüz boğazının 48 saat ərzində beynəlxalq naviqasiya üçün tam açılmayacağı təqdirdə, ABŞ-ın İranın ən böyük elektrik və enerji stansiyalarına sarsıdıcı zərbələr endirəcəyini bildirib.

İran parlamentinin (Məclisinin) Hörmüz boğazından keçən gəmilərdən keçid haqqı alınmasını nəzərdə tutan qanun layihəsini təsdiqləməyə hazırlaşdığı bildirilib. Yarımrəsmi ISNA xəbər agentliyinə danışan Parlamentin İqtisadiyyat Komissiyasının üzvü Səid Rəhmətzadə Hörmüz boğazından keçən gəmilərdən rüsum alınması ilə bağlı hazırlanan qanun layihəsi barədə məlumat verib.

Hörmüz Boğazı açıqdır və gəmilər yalnız Tehranla əlaqə saxladıqda təhlükəsiz keçid təmin ediləcək. “Biz bu boğazı bağlamamışıq. Boğaz açıqdır. Yalnız düşmən ölkələrin, bizə hücum edən dövlətlərin gəmiləri üçün bağlıdır. Digər ölkələr üçün isə gəmilər boğazdan keçə bilər”- deyə o bildirib.

"Financial Times" nəşri naviqasiya və peşəkar gəmiçilik məlumatlarına istinadən xəbər verir ki, İran müharibənin başlanğıcından bəri Hörmüz boğazı vasitəsilə məhdud sayda yük gəmisinin keçidinə şərait yaradıb. Məlumata görə, müharibənin ilk günlərindən etibarən Hörmüz boğazında gəmilərin hərəkəti kəskin şəkildə məhdudlaşdırılsa da, son günlərdə bəzi ticari yük gəmilərinin keçidi qeydə alınıb. Lakin bu icazə bütün növ gəmilərə şamil edilmir və hələ də çox ciddi nəzarət altında həyata keçirilir.

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş "Politico" nəşrinə verdiyi açıqlamada Hörmüz boğazındakı gərginliyin azaldılması və bu strateji su yolunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün intensiv diplomatik fəaliyyətə başladıqlarını bildirib. Antonio Quterreşin sözlərinə görə, təşkilat hazırda Hörmüz boğazında naviqasiya azadlığını qorumaq və hərbi eskalasiyanı yatırmaq məqsədilə xüsusi plan üzərində işləyir. O, bu istiqamətdə beynəlxalq əməkdaşlığın vacibliyini qeyd edib.