Hərb tarixi: Döyüş xronikası

Qərbi Roma imperiyasının süqutundan sonra dünyanın həqiqətən də elm, mədəniyyət və tərəqqidən məhrum qaranlıq dövrə qədəm qoyduğu barədə təsəvvür əsrlər boyu Qərb tarixşünaslığının əsas narrativlərindən biri olub. Lakin müasir tədqiqatlar göstərir ki, “Qaranlıq əsrlər” anlayışı bütün bəşəriyyət tarixini deyil, əsasən Avropanın müəyyən dövrdə yaşadığı siyasi və sosial tənəzzülü ifadə edir.

Albaniya 1944–1985-ci illərdə ölkəyə rəhbərlik etmiş kommunist lider Ənvər Xocanın hakimiyyəti dövründə dünyanın ən qapalı və sərt totalitar rejimlərindən birinə çevrildi. Marksizm-leninizm və stalinizm ideologiyasına sadiqliyi ilə tanınan Xocanın idarəçiliyi ölkədə dini həyatın tamamilə məhdudlaşdırılması, siyasi repressiyalar və xarici dünyadan təcrid siyasəti ilə yadda qaldı.

İldırım Bəyazid əsir düşəndə ​​əvvəlcə Teymur tərəfindən yaxşı qarşılandı. Lakin oğlu Çələbi Mehmed onu qaçırmağa cəhd etdikdən sonra təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilib və İldırım dəmir qəfəsə salınıb. Dəmir qəfəs məsələsi tarixçilər arasında mübahisə mövzusu olub. Bu məsələnin müzakirəyə çıxarılmasına səbəb dövrün Teymuri, Osmanlı və ərəb tarixçilərinin verdikləri məlumatlar arasındakı fərqlərdir.

Misirdə aşkar edilmiş ərəbdilli islam papirusları ölkənin İslam fəthindən sonrakı ilk onilliklərdə formalaşan idarəçilik sistemi, iqtisadi münasibətlər və ictimai həyat barədə mühüm məlumatlar təqdim edir. Bu sənədlər müsəlmanların Misirdə yerli inzibati ənənələrdən istifadə etdiyini, papirusun isə uzun müddət rəsmi yazışmalar və sənədləşmə üçün əsas material olaraq qaldığını göstərir.

NATO-nun baş katibi alyansın ən yüksək siyasi və inzibati vəzifəli şəxsi hesab olunur. Baş katib təşkilatın əsas qərar qəbuletmə orqanlarına sədrlik edir, üzv dövlətlər arasında siyasi əlaqələndirməni həyata keçirir, beynəlxalq katibliyin fəaliyyətinə rəhbərlik edir və alyansın əsas nümayəndəsi kimi çıxış edir. NATO ölkələri ilk baş katibi 4 aprel 1952-ci ildə seçiblər. Həmin vaxtdan etibarən alyansa ümumilikdə 14 baş katib rəhbərlik edib. Bu müddətdə baş katiblər səkkiz müxtəlif ölkəni təmsil ediblər. Onlardan üçü Böyük Britaniyadan, üçü Niderlanddan, ikisi Belçikadan, hərəyə biri isə İtaliya, Almaniya, İspaniya, Danimarka və Norveçdən olub. Baş katiblər arasında keçid dövrlərində isə üç dəfə vəzifə müvəqqəti icraçı baş katiblər tərəfindən yerinə yetirilib.

Görkəmli tarixçi Xəlil İnalcık, II Məhəmmədi imperiyanın həqiqi qurucusu kimi qəbul edir və Fatehin İstanbulu fəth etməsi ilə birlikdə Fətrət dövrünün real mənada başa çatdırıldığını bildirir. Bu dövrdə boğazlarda Osmanlı mütləq hakimiyyəti qurulmuş, Balkanlarda sərhədlər Dunay çayına qədər genişləndirilmiş və buralardakı torpaqların tam təhlükəsizliyi təmin edilmişdir. Beləliklə, Anadolu və Rumelidəki Osmanlı torpaqları bir-biri ilə birləşdirilmişdir. Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsən təhlükəsinin tamamilə ortadan qaldırılması, osmanlıların həm Teymur dövründən etibarən düşdükləri "şərqdən gələcək təhlükə sindromu"ndan qurtulmalarını, həm də digər kiçik bəyliklərin ondan alacağı mənfi hərbi dəstəyin qarşısını kəsərək, Anadolu torpaqlarında mütləq hakimiyyətin bərqərar olmasını sığortalamışdır. Krımın və Qara dəniz sahillərinin Osmanlı İmperiyasına daxil edilməsi ilə birlikdə, Qara dəniz hövzəsində rəsmi mütləq üstünlük qurulmuşdur.

Sultan I Muradın Kosovoda vəfat etməsindən sonra Anadoluda Osmanlıya tabe olan bəyliklər fürsətdən istifadə edərək dərhal hərəkətə keçdilər. Germiyanoğlu II Yaqub bəy daha əvvəl atası tərəfindən Osmanlıya verilən torpaqları geri aldı, Qara tatarların başçısı Mürüvvət bəy Kırşehri tutaraq Kadı Bürhanəddinə verdi. Səlcuq türklərinin varisləri olduqlarını iddia edən və digər bəyliklərin də onlara tabe olmasını istəyən Qaramanoğulları bu dəfə üsyana başçılıq etdilər. Qaramanoğlu Əlaəddin Ali bəy Beyşehiri alaraq Göllər Bölgəsini işğal etməklə yanaşı, Əskişəhərə qədər Osmanlı torpaqlarına hücum etdi.

MİLGEM ixracatı, yalnız müdafiə sənayesinin dövriyyəsinə daxil edilən adi müqavilələr deyil; bu layihələr Türkiyənin dəniz gücü diplomatiyası, müttəfiqlik əlaqələri və yüksək texnologiya ixracı baxımından yeni bir strateji alət qazandığının əyani göstəricisidir. 1980-ci illərə qədər Türkiyə Hərbi Dəniz Qüvvələri Komandanlığı İkinci Dünya Müharibəsi dövründə inşa edilmiş və ABŞ-dan ikinci əl olaraq alınmış döyüş gəmiləri ilə təchiz olunmuşdu. Lakin 1970-ci illərdə "Berk" və "Peyk" freqatlarının inşası ilə hərbi gəmi dizaynı və tikintisi sahəsində ilk yerli addımlar atıldı.

Böyük türk tarixçisi Halil İnalcık, Sultan II Mehmed xanı imperiyanın həqiqi qurucusu olaraq qəbul edir və Fatihin İstanbul şəhərini fəth etməsi ilə birlikdə, Əmir Teymurun zərbəsindən sonra yaranmış Səltənət fasiləsinin (Fetret dövrünün) real mənada tamamilə bitirildiyini bəyan edir.Bu dövrdə strateji su boğazlarında Osmanlı mütləq hakimiyyəti qurulmuş, Balkan coğrafiyasında

İldırım Bəyazid, Teymurla görüşmək üçün Tokat ətrafına gedir. Teymurun ordusu daha çox olmağına rəğmən, süvarilərinin çoxluğu səbəbindən piyadaların üstünlük təşkil etdiyi Osmanlı ordusu qarşısında müharibənin dağlıq bölgələrdə əleyhinə olacağını düşünərək Tokat ətrafında müharibəni qəbul etmədi. Piyadaların üstünlük təşkil etdiyi Osmanlı ordusunu yormaq üçün Kayseri-Kırşehir üzərindən Ankaraya gələrək qalanı mühasirəyə aldı.

1980-ci ildə rəsmi şəkildə SEPAH-a qoşulan Baqeri, İran-İraq müharibəsi dövründə hərbi kəşfiyyat sahəsində sahə təcrübəsi toplamış və bu sahədə ekspert kimi tanınıb.Məhəmməd Baqeri (fars. محمد باقری‎), 1960-cı ildə Təbrizdə anadan olub. O, hazırda İran Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi idi (2016-cı ildən). General-mayor rütbəsinə malik olan Baqeri, eyni zamanda İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) tanınmış hərbi komandirlərindən biri kimi tanınırdı.

İldırım Bəyazidin Qərbə qarşı cəsarətli siyasəti, xüsusilə İstanbulun mühasirəsi Avropanın böyük bir hissəsində narahatlıq doğurdu. Bizans İmperatoru Manuel, İstanbulu itirmək qorxusu ilə davamlı olaraq Papadan və müxtəlif Avropa hökmdarlarından kömək istəyirdi. Venesiyanın Adalar dənizi vasitəsilə həyata keçirdiyi zəngin ticarəti təhdid edən Osmanlıların əvvəlcə Qərbi Anadolu sahillərində, sonra ise Balkanlarda məskunlaşmağa başlaması bu dövləti ciddi şəkildə narahat edirdi.