BAKI,VOA
Tarixi faktlar göstərir ki, bölgənin coğrafi adları müsəlmanların böyük qələbələri ilə bağlıdır. Boğazın adı əslində fars sərkərdəsi Hörmüzün deyil, onu döyüş meydanında məğlub edən "Allahın qılıncı" ləqəbi ilə tanınan Xalid bin Vəlidin adını daşımalı idi.
Xalid bin Vəlid və Hörmüz: Tarixi duel
İraqın müsəlmanlar tərəfindən fəthinin başlanğıcında, hicri 12-ci ildə (miladi 633) müsəlman ordusu ilə fars ordusu "Zatüs-Səlasil" adlı böyük döyüşdə üz-üzə gəldi. O dövrün müharibə adətlərinə uyğun olaraq, ordular toqquşmazdan əvvəl sərkərdələr təkbətek mübarizəyə çıxdılar.
Müsəlman ordusunun baş komandanı Xalid bin Vəlid meydana çıxdı, onun qarşısına isə fars ordusunun komandanı Hörmüz atıldı. Sərkərdələr bir-birinə elə yaxınlaşdılar ki, artıq müsəlmanların deyil, farsların sıralarına daha yaxın idilər. Hörmüz atından düşərək Xalidə işarə etdi ki, əgər qəhrəmandırsa, döyüşü yerdə davam etdirsin. Xalid bin Vəlid bu çağırışı qəbul etdi, o da atından düşdü və hər iki sərkərdə atlarını öz ordularına geri göndərdi.
Xəyanət və qəhrəmanlıq
Hər iki ordu gərginlik içində bu səhnəni izləyirdi. İki ali baş komandanın yerdə, piyada döyüşməsi müharibələr tarixində nadir hadisə idi. Bu, geri çəkilməyin mümkün olmadığı və tərəflərdən birinin mütləq ölümü ilə nəticələnəcək bir duel idi.
Lakin Hörmüz dueldən əvvəl hiylə hazırlamışdı; o, beş güclü süvarisini döyüş başlayan kimi Xalidə hücum etmək üçün hazır vəziyyətə gətirmişdi. Qılınclar toqquşan kimi Hörmüz işarə verdi və beş fars süvarisi Xalidi xaincəsinə öldürmək üçün ona doğru atıldı. Xalid bin Vəlid vəziyyətin təhlükəli olduğunu dərhal anladı; müsəlman əsgərləri ondan uzaqda idilər və süvarilər kömək gəlməzdən əvvəl ona çatacaqdılar.
Lakin ilahi inayət daha yaxın idi. Müsəlman sərkərdələrindən Qəqqa bin Əmr ət-Təmimi süvarilərin hərəkətini hiss etdi və bunun xəyanət olduğunu anlayaraq ox kimi meydana atıldı. Qəqqa həlledici anda yetişərək birinci fars süvarisini, dərhal sonra isə ikincisini yerə sərdi. Bu vaxt digər müsəlman süvariləri də meydana çatdılar və sahə fərdi mübarizələr meydanına çevrildi.
Xalid bin Vəlid bu sui-qəsddən xilas olduqdan sonra yenidən Hörmüzlə dueli davam etdirdi və döyüşdə böyük məharət nümayiş etdirdi. Bir neçə dəqiqə keçməmiş Xalidin qılıncından fars sərkərdəsi Hörmüzün qanı damlayırdı.
"Zatüs-Səlasil" qələbəsi
Komandanlarının öldürülməsi fars ordusunda böyük şok yaratdı. Onlar ərəbləri öz böyük dövlətlərindən və nizamlı ordularından aşağı səviyyədə görürdülər. Lakin Xalid onlara özünə gəlməyə imkan vermədi və ümumi hücum əmri verdi. Baş komandansız qalan və sıraları pozulan fars ordusu çox tab gətirə bilmədi və darmadağın edildi. Döyüş tarixin ən böyük hərbi dühalarından biri — "Allahın qılıncı" adı ilə tanınan Xalid bin Vəlidin rəhbərliyi ilə müsəlmanların mütləq qələbəsi ilə başa çatdı.
Uzun müddət bu boğam tarixi qələbənin banisi Xalid bin Vəlid adını daşısa da daha sonradan unudularaq, fars komandan adı ilə adlandırıldı.
Mənbələr:
Ət-Təbəri, "Tarixul-üməm vəl-müluk"
İbnül-Əsir, "Əl-Kamil fit-tarix"
İbn Kəsir, "Əl-Bidayə vən-nihayə"