Beynəlxalq gəmiçilik təşkilatları Hörmüz boğazını hələ də müharibə zonası hesab edir. Bu qərar ötən həftə iki gəminin hücuma məruz qalmasından sonra qəbul olunub. Təşkilatlar bölgədə təhlükənin davam etdiyini və vəziyyətin dəyişkən olduğunu bildirirlər. Hörmüz boğazı ən azı iyulun 9-dək "müharibə əməliyyatları bölgəsi" statusunda qalacaq. Bu status dənizçilərin ikiqat əməkhaqqı almasını və əlavə təminatlardan istifadə etməsini nəzərdə tutur. Nəticədə gəmiçilik şirkətlərinin xərcləri artır. Fevralın 28-dən bəri bölgədə azı 14 dənizçi həlak olub, 40-dan çox gəmi hücuma məruz qalıb.

Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının baş katibi Arsenio Dominges Hörmüz boğazında məcburi keçid ödənişlərinin beynəlxalq hüquqa uyğun olmadığını bildirib. O, təhlükəsizlik tədbirlərinin maliyyələşdirilməsi üçün könüllü fond yaradılmasını təklif edib. Dominges bu məsələni Oman rəsmiləri ilə müzakirə etdiyini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, Malakka və Sinqapur boğazlarında tətbiq olunan model Hörmüz üçün nümunə ola bilər. Həmin mexanizm könüllü maliyyə töhfələri hesabına fəaliyyət göstərir. Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı müxtəlif variantları üzv dövlətlərin müzakirəsinə çıxarmağı planlaşdırır. Məqsəd regiondakı gərginlik fonunda təhlükəsiz gəmiçiliyin təmin edilməsidir.

Hörmüz boğazında gəmiçiliyin tam bərpası üçün minatəmizləmə işləri davam edir. ABŞ ilə İran arasında imzalanmış çərçivə sazişi İranın 30 gün ərzində dəniz minalarını təmizləməsini nəzərdə tutur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, gəmi hərəkəti artsa da, müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıtmaq vaxt aparacaq. Gəmiçilik şirkətləri və sığorta qurumları boğazda risklərin hələ də yüksək olduğunu bildirirlər. Dəniz minaları müxtəlif üsullarla işə düşə bildiyi üçün onların aşkarlanması və zərərsizləşdirilməsi mürəkkəb proses hesab olunur. Bu işdə xüsusi gəmilər, sonar avadanlıqları və pilotsuz sualtı vasitələrdən istifadə edilir. Minatəmizləmə boğazda təhlükəsiz gəmiçiliyin təmin olunması üçün əsas mərhələlərdən biri sayılır.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai Hörmüz boğazında minaların təmizlənməsi ilə bağlı üçüncü tərəflərin iştirakına ehtiyac olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, bu məsələ artıq anlaşma memorandumunda öz əksini tapıb. Tehran mövcud mexanizmlərin kifayət etdiyini və əlavə müdaxiləyə ehtiyac görmədiyini vurğulayıb. Açıqlama Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun Hörmüz boğazında birgə minatəmizləmə təşəbbüsü ilə bağlı bəyanatından sonra verilib. Makron dəniz marşrutlarının təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün tərəfdaşlarla əməkdaşlıq ediləcəyini açıqlamışdı. İran isə bu məsələnin yalnız mövcud razılaşmalar çərçivəsində həll edilməli olduğunu bildirir. Tərəflərin mövqeləri bu məsələdə fərqli olaraq qalır.

İran Hörmüz boğazında minaların təmizlənməsi ilə bağlı Fransa və Omanın təşəbbüsünə etiraz edib. Xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi bildirib ki, bu məsələ yalnız İranın məsuliyyət dairəsinə daxildir. Onun sözlərinə görə, Tehran heç bir xarici dövlətin bu prosesə qoşulmasına icazə verməyəcək. Açıqlama Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun Hörmüz boğazında birgə fəaliyyət planı barədə bəyanatından sonra verilib. İran rəsmisi bölgədə vəziyyətin həssas olduğunu vurğulayıb. O, Fransanı əlavə gərginlik yaradacaq addımlardan çəkinməyə çağırıb. Hörmüz boğazı ətrafında diplomatik müzakirələr və fikir ayrılıqları davam edir.

Fransa Prezidenti Emmanuel Makron Oman Sultanı Heysəm bin Tariq Al Səid ilə Parisdə keçirdiyi görüşdən sonra Hörmüz boğazı ilə bağlı mühüm açıqlama verib. O bildirib ki, Fransa və Oman tərəfdaşları ilə birlikdə boğazda minaların təmizlənməsi üzrə əməkdaşlıq edəcək. Məqsəd dəniz nəqliyyatı marşrutlarının təhlükəsizliyini təmin etmək və boğazdan sərbəst keçidi qorumaqdır. Tərəflər bölgədə gərginliyin azaldılması üçün də birgə fəaliyyət göstərmək barədə razılığa gəliblər. Makron bu addımın beynəlxalq ticarətin təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyətli olduğunu vurğulayıb. Hörmüz boğazı dünya enerji daşımalarının əsas marşrutlarından biri hesab olunur. Buna görə də burada təhlükəsizliyin təmin edilməsi beynəlxalq ictimaiyyət üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

İran ABŞ-ın həyata keçirdiyi hücumların anlaşma memorandumu çərçivəsində bir neçə maddənin pozulması olduğunu iddia edib. İnqilab Keşikçiləri Korpusu ABŞ-ın Hörmüz boğazı ilə bağlı 5-ci maddəni pozduğunu bildirərək, keçidlərin yalnız İranın koordinasiyası ilə mümkün olduğunu vurğulayıb. Xarici İşlər Nazirliyi isə ABŞ-ı 1-ci maddəni pozmaqda ittiham edərək, dərhal hərbi əməliyyatların dayandırılması öhdəliyinin yerinə yetirilmədiyini qeyd edib. Tərəflər arasında sənədin şərhi ilə bağlı ciddi fikir ayrılığı yaranıb. Hörmüz boğazı məsələsi əsas mübahisə mövzusu kimi ön plana çıxır. ABŞ və İran arasında gərginlik artmaqda davam edir. Razılaşmanın icrası ilə bağlı qeyri-müəyyənlik qalır.

İranın ali dini liderinin müşaviri Möhsün Rzayi ABŞ-ı Hörmüz boğazı ilə bağlı anlaşma memorandumunu pozmaqda ittiham edib. O, ABŞ-ın bölgədə gərginliyi artırdığını və bunun sənədin beşinci maddəsinə zidd olduğunu bildirib. Həmin maddəyə əsasən, ticarət gəmilərinin təhlükəsiz keçidi təmin olunmalı və İran ilə Oman arasında dəniz marşrutlarının idarə edilməsi üzrə danışıqlar aparılmalıdır. Rzayi “X” platformasında paylaşım edərək razılaşmanın pozulmasına “sürətli və qəti cavab” veriləcəyini vurğulayıb. Onun açıqlaması Hörmüz boğazında artan gərginlik fonunda səslənib. Son günlər bölgədə dəniz təhlükəsizliyi ilə bağlı insidentlər beynəlxalq diqqət mərkəzindədir. Tərəflər arasında qarşılıqlı ittihamlar davam edir. Beynəlxalq ictimaiyyət isə gərginliyin azaldılmasına çağırış edir.

BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı Hörmüz boğazında qalan 11 mindən çox dənizçinin təxliyəsini müvəqqəti dayandırıb. Qərar bölgədə bir yük gəmisinə mərmi düşməsindən sonra verilib. Təşkilatın baş katibi Arsenio Dominqes bildirib ki, bəzi ekipajlar artıq təxliyə edilsə də, əməliyyatın davamı üçün təhlükəsizlik təminatları kifayət etmir. Onun sözlərinə görə, dənizçilərin və xilasetmə qruplarının təhlükəsizliyi təmin olunmadan təxliyə prosesini davam etdirmək mümkün deyil. Hörmüz boğazında son günlər yaşanan insidentlər beynəlxalq gəmiçiliyə dair narahatlıqları daha da artırıb. Bölgədəki gərginlik enerji daşımaları və dəniz nəqliyyatı üçün ciddi risk yaradır. BMT qurumu təhlükəsizlik şəraiti yaxşılaşdıqdan sonra təxliyə planlarına yenidən baxa bilər. Hadisə Hörmüz boğazında humanitar və təhlükəsizlik böhranının dərinləşdiyini göstərir.

Avropa İttifaqının diplomatik xidməti Livan ordusu və polisinə üç illik təlim və məsləhət missiyası təklif edib. Layihə sərhəd təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və dövlət nəzarətinin artırılmasını hədəfləyir. Plan sərhəd bölmələri, mobil qüvvələr və kəşfiyyat imkanlarının inkişafını nəzərdə tutur. Dəniz təhlükəsizliyi və liman idarəçiliyi də proqramın tərkibinə daxildir. Missiyanın başlaması üçün Aİ-nin 27 ölkəsinin razılığı tələb olunur.

BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı Hörmüz boğazında gəmilər üçün yeni evakuasiya sxeminin işə salındığını açıqlayıb. IMO sözçüsü gəmilərin artıq bu mexanizm vasitəsilə keçid etdiyini bildirib. Reuters-in məlumatına görə, son 12 saatda ən azı üç gəmi boğazdan keçib. Oman da əvvəlcə müvəqqəti tranzit dəhlizi üzərində işlədiyini açıqlamışdı. Addım regionda dəniz təhlükəsizliyinin bərpası istiqamətində mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir.

BMT-nin Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı (IMO) Körfəz regionunda qalan 11 mindən çox dənizçinin təxliyəsinə başlayacağını açıqlayıb. Təşkilat rəhbəri Arsenio Dominges əməliyyatın ABŞ–İran sülh razılaşmasından sonra mümkün olduğunu bildirib. O, dəniz təhlükəsizliyinin bərpasının kritik əhəmiyyət daşıdığını qeyd edib. Təxliyə İran, Oman və digər sahil ölkələri ilə koordinasiyada aparılacaq. Dominges təhlükəsizlik təminatlarının artıq təsdiqləndiyini vurğulayıb. Bu addım qlobal dəniz nəqliyyatında gərginliyin azaldılması kimi qiymətləndirilir.