BAKI,VOA Orxan Qədirzadə
2026 FIFA Dünya Çempionatı həm idman, həm də iqtisadi baxımdan dünya futbol tarixinin ən böyük hadisələrindən biri kimi qiymətləndirilir. ABŞ, Kanada və Meksikanın birgə təşkilatçılığı ilə keçiriləcək turnirin ümumi iqtisadi təsirinin 80 milyard dollardan çox olacağı proqnozlaşdırılır.
Beynəlxalq Futbol Federasiyası (FIFA) ilk dəfə olaraq turnirin formatında fundamental dəyişiklik edərək iştirakçı komandaların sayını 32-dən 48-ə çatdırıb. Bu qərar dünya futbolunda daha geniş təmsilçiliyin təmin olunması məqsədini daşıyır.
Yeni formata əsasən, 48 milli komanda 12 qrupa bölünəcək. Hər qrupda dörd komanda mübarizə aparacaq. Dünya çempionatı tarixində ilk dəfə olaraq 1/16 final mərhələsi tətbiq ediləcək. Bunun nəticəsində oyunların sayı əvvəlki 64 qarşılaşmadan 104 oyuna yüksələcək. Turnirin müddəti isə təxminən altı həftə davam edəcək.
1998-ci ildən etibarən tətbiq olunan 32 komandalı sistem xüsusilə Afrika, Asiya və inkişaf etməkdə olan futbol ölkələrinin dünya çempionatına vəsiqə qazanmasını çətinləşdirirdi. Yeni format isə həmin regionların təmsilçiliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Turnir 11 iyun 2026-cı ildə Meksikanın paytaxtı Mexiko şəhərində yerləşən tarixi Asteka stadionunda başlayacaq. Final qarşılaşması isə 19 iyul tarixində ABŞ-ın Nyu-Cersi ştatındakı MetLife stadionunda keçiriləcək.
Dünya iqtisadiyyatına 80 milyard dollarlıq təsir
FIFA və Ümumdünya Ticarət Təşkilatının birgə araşdırmasına əsasən, turnirin qlobal iqtisadiyyatda yaratdığı ümumi iqtisadi fəaliyyətin həcmi 80,1 milyard dollara çata bilər.
Bununla belə, iqtisadçılar qeyd edirlər ki, bu göstərici birbaşa iqtisadi artımı deyil, istehsal və xidmət zəncirlərində yaranan ümumi dövriyyəni ifadə edir.
Həmin araşdırmaya görə, turnirin dünya ÜDM-inə birbaşa töhfəsi təxminən 40,9 milyard dollar səviyyəsində qiymətləndirilir.
Müstəqil iqtisadçılar isə daha ehtiyatlı mövqe sərgiləyirlər. Müqəddəs Xaç Kollecinin idman iqtisadiyyatı professoru Viktor Mateson hesab edir ki, ABŞ üçün gözlənilən iqtisadi fayda reklam edilən rəqəmlərdən daha aşağı ola bilər. Onun fikrincə, təşkilatçılıq xərclərinin artması və bəzi oyunlar üçün biletlərin satılmaması iqtisadi nəticələrə təsir göstərə bilər.
ABŞ turnirin əsas ev sahibi kimi 104 oyundan 78-ni qəbul edəcək. Kanada və Meksika isə hər biri 13 oyuna ev sahibliyi edəcək.
6,5 milyon turist gözlənilir
İqtisadi hesablamalara görə, dünya çempionatı müddətində təxminən 6,5 milyon xarici turist ev sahibi şəhərlərə səfər edəcək.
Bu turistlərin otel, restoran, nəqliyyat və digər xidmətlərə ümumilikdə 14 milyard dollar xərcləyəcəyi proqnozlaşdırılır.
Araşdırmalar göstərir ki, xarici azarkeşlər orta hesabla 12 gün qalacaq və gündəlik təxminən 416 dollar xərc çəkəcəklər.
Təkcə ABŞ-a 1,24 milyon beynəlxalq turistin gələcəyi gözlənilir. Onların 60 faizinin məhz dünya çempionatı üçün ölkəyə ilk dəfə səfər edəcəyi bildirilir.
Yüz minlərlə yeni iş yeri yaradılır
Turnirə hazırlıq və təşkilat işləri qlobal miqyasda 824 min tam ştatlı iş yerinin yaranmasına səbəb olub.
Bu iş yerlərinin təxminən 185 mini ABŞ-da yaradılıb.
Tikinti, təhlükəsizlik, logistika, qonaqpərvərlik, nəqliyyat və xidmət sektorları yeni məşğulluq imkanlarından ən çox faydalanan sahələr hesab olunur.
ABŞ, Kanada və Meksika hökumətləri əlavə vergi gəlirlərinin ümumilikdə 9,4 milyard dollara çatacağını gözləyirlər.
Los-Anceles şəhəri səkkiz oyundan təxminən 594 milyon dollarlıq iqtisadi gəlir əldə etməyi planlaşdırır. Bu göstərici şəhərdə keçirilmiş bəzi Super Bowl finallarının iqtisadi təsirini üstələyir.
Dallas şəhəri isə doqquz oyundan təxminən 400 milyon dollar əlavə iqtisadi gəlir əldə etməyi gözləyir.
FIFA-nın rekord gəlirləri
FIFA-nın 2023–2026-cı illəri əhatə edən dövr üzrə gəlirlərinin 11 milyard dollara çatacağı proqnozlaşdırılır.
Bu gəlirlərin əsas hissəsini məhz 2026 Dünya Çempionatı formalaşdıracaq.
Media hüquqlarından 4,2 milyard dollar, qlobal sponsorluq müqavilələrindən isə 2,8 milyard dollar gəlir əldə olunacağı gözlənilir.
Qalan gəlirlər biletlərin satışı, stadion xidmətləri və korporativ qonaqpərvərlik proqramlarından formalaşacaq.
Mükafat fondu tarixdə ilk dəfə rekord həddə çatır
2026 Dünya Çempionatında ümumi mükafat fondu 655 milyon dollar təşkil edəcək.
Bu məbləğ 2022-ci il mundialı ilə müqayisədə 50 faizdən çox artım deməkdir.
Turnirdə iştirak edən bütün ölkələr hazırlıq xərcləri üçün əlavə olaraq 1,5 milyon dollar alacaqlar.
Beləliklə, hər bir iştirakçı milli komanda nəticəsindən asılı olmayaraq minimum 10,5 milyon dollar gəlir əldə edəcək.
Dünya çempionu 50 milyon dollar qazanacaq.
Finalçı komanda 33 milyon dollar əldə edəcək.
Üçüncü yerin sahibi 29 milyon dollar, dördüncü komanda isə 27 milyon dollar alacaq.
1/4 final iştirakçıları 19 milyon dollar, 1/8 final mərhələsində mübarizəni dayandıranlar isə 15 milyon dollar qazanacaqlar.
Yeni yaradılan 1/16 final mərhələsində məğlub olan komandalar 11 milyon dollar əldə edəcəklər.
Qrup mərhələsində turnirlə vidalaşan komandalar isə 9 milyon dollar və əlavə 1,5 milyon dollarlıq hazırlıq ödənişi alacaqlar.
Klublar da milyardlarla dollar qazanacaq
FIFA klubların futbolçularını milli komandalara buraxmasına görə ayrılan kompensasiya fondunu 70 faiz artıraraq 355 milyon dollara çatdırıb.
Bu proqram çərçivəsində klublara turnirdə iştirak edən hər futbolçu üçün gündəlik ödəniş edilir.
Ən böyük gəlirləri adətən Avropanın aparıcı klubları əldə etsələr də, inkişaf etməkdə olan futbol ölkələrinin klubları üçün də bu sistem mühüm maliyyə mənbəyinə çevrilib.
Azarkeşlər üçün ən bahalı dünya çempionatı
2026 Dünya Çempionatı tarixdə azarkeşlər üçün ən bahalı mundial kimi də yadda qala bilər.
Qrup mərhələsinin ən ucuz biletlərinin qiyməti təxminən 700 dollardan başlayır.
Final qarşılaşması üçün yüksək kateqoriyalı biletlərin qiyməti isə 10 min dolları keçir.
Ev sahibi şəhərlərdə hotellərin qiyməti orta hesabla 90 faiz artıb.
Bir gecəlik yerləşmə xərcləri orta hesabla 227 dollardan 480 dollara yüksəlib.
Bu səbəbdən dünya çempionatını stadiondan izləmək istəyən azarkeşlərin ümumi xərcləri əvvəlki turnirlərlə müqayisədə rekord səviyyəyə çatacaq.
Yeni texnologiyalar dövrü başlayır
2026 Dünya Çempionatı yalnız idman və iqtisadiyyat deyil, texnologiyalar baxımından da yeni mərhələnin başlanğıcı hesab edilir.
Turnirdə yarıavtomatik ofsayd sistemi və təkmilləşdirilmiş videohakim texnologiyalarından istifadə olunacaq.
Virtual reallıq həlləri, süni intellekt dəstəyi ilə məlumat analitikası və yeni nəsil yayım texnologiyaları azarkeş təcrübəsini dəyişdirəcək.
Turnirin miqyası səbəbindən ABŞ, Kanada və Meksikada görünməmiş təhlükəsizlik əməkdaşlığı həyata keçirilir.
Üç ölkənin hüquq-mühafizə orqanları milyonlarla azarkeşin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün birgə əməliyyat qrupları yaradıblar.
Tarixi dönüş nöqtəsi
Meksika kişilər arasında Dünya Çempionatına üçüncü dəfə ev sahibliyi edən ilk ölkə olacaq. Asteka stadionu daha əvvəl 1970 və 1986-cı illərin finallarına ev sahibliyi edib.
Kanada isə tarixində ilk dəfə kişilər arasında keçirilən Dünya Çempionatının ev sahiblərindən biri olacaq.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, 2026-cı il turnirinin maliyyə nəticələri FIFA-nın 48 komandalı formatı uzun illər qoruyub saxlamasına səbəb olacaq.
Beləliklə, 2026 FIFA Dünya Çempionatı yalnız futbol turniri deyil, həm də qlobal iqtisadiyyatın, texnologiyaların, turizmin və beynəlxalq əməkdaşlığın yeni mərhələsini müəyyənləşdirən nəhəng beynəlxalq layihə kimi tarixə düşməyə hazırlaşır.