Çərşənbə axşamı günü ABŞ-İsrail koalisiyasının İrana qarşı hava hücumlarının miqyası daha da genişlənib. Tehranın Körfəz ölkələrinə və Kiprdəki Britaniya hərbi hava bazasına raket və dron zərbələri endirməsi, həmçinin İsrailin "Hizbullah"ın hücumlarına cavab olaraq Livanı hədəf alması münaqişəni yeni və daha təhlükəli mərhələyə daşıyıb.

"Hizbullah"ın hərbi qanadının bazar ertəsi sübh saatlarında İsrailə raket zərbələri endirməsi təşkilat daxilində siyasi rəhbərliyə qarşı qiyamın baş verməsini üzə çıxarıb. Livandakı diplomatik mənbələr hərbi qanadın bu addımının siyasi rəhbərliyin dövlət qarşısında götürdüyü "müharibəyə qoşulmamaq" öhdəliyini pozduğunu bildirir.

Livanın Baş naziri Nəvaf Salam bu gün (bazar ertəsi) verdiyi bəyanatda hökumətin "Hizbullah"dan silahlarını təhvil verməyi və fəaliyyətini yalnız siyasi sahə ilə məhdudlaşdırmağı tələb etdiyini bildirib. Salam Beyrutda keçirilən Nazirlər Şurasının iclasından sonra çıxış edərək deyib: "Biz Livan ərazisindən raketlərin atılmasını pisləyirik. Bu, "Hizbullah"ın fəaliyyətinin qadağan edilməsini, onun silahlarını təhvil verməyə məcbur edilməsini və yalnız siyasi fəaliyyətə sadiqliyini tələb edir".

Fransanın xarici işlər naziri Jan-Noel Barro, BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərinin veto hüququnun qurumun fəaliyyətini məhdudlaşdırdığını etiraf etsə də, ABŞ və İsrailin İrana qarşı birtərəfli hərbi müdaxiləsini tənqid edib. Nazir Barro mətbuata açıqlamasında bildirib ki, İran rejimi onilliklərdir nüvə proqramını tənzimləyən və silahlı qruplaşmalara dəstəyi qadağan edən BMT qərarlarına məhəl qoymur. O, bölgədə qalıcı sülhün təməli sayıla biləcək beynəlxalq təsisatlar çərçivəsində bu problemin həll olunmamasını "təəssüf doğuran hal" kimi qiymətləndirib.

Bu adam — yəhudi mediasının təsvir etdiyi kimi "kəşfiyyat elementi" — cibindən telefonunu çıxarır, dəyişən dünyanın ən qiymətli görüntülərindən birini, Xameneyinin cəsədinin dağıntılar altından çıxarılmasını lentə alır. Görüntülər əvvəlcə İsrailin Baş naziri Netanyahuya, sonra isə ABŞ Prezidenti Trampa çatır. Birincisi xəbəri "yüksək rütbəli mənbə" vasitəsilə sızdırır, ikincisi isə Xameneyinin öldüyünü, gələcəyin İran xalqına və sülhə məxsus olduğunu elan edir.

Livanın Təhsil və Ali Təhsil Nazirliyi ölkədəki mövcud hərbi vəziyyətlə əlaqədar rəsmi bəyanat yayıb. Açıqlamada bildirilir ki, can təhlükəsizliyi və fövqəladə təhlükəsizlik vəziyyəti nəzərə alınaraq, ölkə daxilindəki bütün özəl və dövlət məktəblərində, həmçinin peşə və texniki təhsil müəssisələrində təhsil müvəqqəti olaraq dayandırılıb. Nazirlik hadisələrin gedişatını anbaan izlədiyini və qərarların gündəlik təhlükəsizlik qiymətləndirmələrinə uyğun olaraq yenilənəcəyini vurğulayıb.

İsrail ordusu (SAXAL) Livanın cənubunda "Hizbullah"ın yüksək rütbəli komandirlərindən birinə qarşı hücum həyata keçirdiyini elan edib.

İsrail və ABŞ tərəfindən Iran ərazisinə endirilən zərbələrdən sonra Livan hökuməti ölkənin artan regional qarşıdurmaya sürüklənməsinin yolverilməz olduğunu bəyan edib. O, regionda baş verənləri “ciddi və təhlükəli inkişaflar” kimi qiymətləndirərək bütün siyasi qüvvələri və vətəndaşları məsuliyyətli davranmağa çağırıb.

İraqda fəaliyyət göstərən və İran tərəfindən dəstəklənən "Kətaib Hizbullah" qruplaşması öz döyüşçülərinə qonşu İranda baş verə biləcək "uzunmüddətli müharibə" ssenarisinə hazırlaşmağı tapşırıb. Cümə axşamı yayılan bəyanatda ABŞ-ın bölgədə hərbi yığınağını artırması və təhdidləri "təhlükəli eskalasiya" kimi qiymətləndirilib. Qruplaşma xəbərdarlıq edib ki, müharibə başlayacağı təqdirdə ABŞ tərəfi "hədsiz böyük itkilər" verəcək. Bəyanatda həmçinin bütün döyüşçülərin "tükəndirici müharibə" ssenarisinə uyğun hazır vəziyyətə gətirilməsinin zəruriliyi vurğulanıb.

“Yediot Axronot” qəzeti İsrail ordusunun ali komandanlığında keçirilən qapalı müzakirələrə istinadən yazıb ki, ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyata başlaması və ya İsrailin müstəqil şəkildə hücum qərarı verməsi ölkə üçün ciddi təhlükələr yarada bilər. Müzakirələrdə mümkün ssenarilər sırasında təyyarələrin vurulması, mülki itkilərin artması, genişmiqyaslı dağıntılar və uzunmüddətli tükəndirmə müharibəsi ehtimalı qeyd olunub.

Tarix bu gün Azərbaycan xalqının ən böyük qan yaddaşına və qlobal miqyaslı hərbi qırılma nöqtələrinə şahidlik edib. 26 fevral – Ermənistan silahlı qüvvələrinin 366-cı motoatıcı alayın iştirakı ilə dinc azərbaycanlılara qarşı tarixin ən dəhşətli qətliamlarından biri olan Xocalı soyqırımını törətdiyi (1992) qaranlıq gündür. Bu gün həmçinin müasir Azərbaycan tarixində, dövlət başçısının azad olunmuş ərazilərdə Xocalı qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirən rəsmi addımlar atdığı hüzn və qürur günüdür. Qlobal arenada isə 26 fevral İraq diktatoru Səddam Hüseynin Küveytdən qoşunlarını geri çəkməyə məcbur olduğu (1991), Nyu-Yorkda Dünya Ticarət Mərkəzində ilk terror aktının törədildiyi (1993) və Fransada monarxiyanın devrilərək İkinci Respublika elan edildiyi (1848) tarixdir. Napaleonun Elbadan qaçışından Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Liviyaya sanksiyalarına qədər – www.voa.az 26 fevralın ən geniş, təfsilatlı və ölkədaxili rəsmi qərarlarla zəngin xronologiyasını təqdim edir.

Beyrutda adının açıqlanmasını istəməyən “Hizbullah” rəsmisi ABŞ-ın İrana qarşı zərbələrinin məhdud xarakter daşıyacağı halda təşkilatın hərbi əməliyyatlara qoşulmayacağını deyib. Lakin o, İranın ali rəhbəri Ayətullah Əli Xameneinin hədəfə alınmasının “qırmızı xətt” olduğunu vurğulayıb. Rəsmi qeyd edib ki, əgər hücumların məqsədi İran hakimiyyətinin devrilməsi və ya birbaşa ali rəhbərin hədəfə alınması olarsa, “Hizbullah” müdaxilə edəcək. Onun sözlərinə görə, Xameneinin hədəfə alınması cavabsız qalmayacaq və belə bir ssenari regionda genişmiqyaslı qarşıdurmaya yol aça bilər.

Qətər Silahlı Qüvvələri Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) və İran arasında artan hərbi gərginlik fonunda müharibəyə hazırlaşır. Bu barədə İsrailin "KAN" telekanalı məlumat yayıb. Kanal Qətərin regional müharibə ssenarisinə hazırlaşdığını və xəbərdarlıq sistemlərinin sınaqdan keçirilməsini başa çatdırdığını bildirib.

Suriya və Livanın "İbrahim sazişləri"nə (Abraham Accords) qoşulması sualı yaxın vaxtlara qədər real ehtimaldan daha çox siyasi fantastika kimi görünürdü. Lakin bu gün Şərqi Aralıq dənizi regionunda (Məşriq) baş verən sürətli dəyişikliklər fonunda bu məsələ ciddi şəkildə müzakirə olunmağa başlayıb. Dəməşq və Beyrutda sabitlik hələ uzaq görünsə də, onları əhatə edən regional mühit köklü şəkildə dəyişib. Bu, əvvəllər qeyri-mümkün sayılan ssenarilərə qapı açır və hər iki ölkəni davamlı münaqişə ilə alyansların yenidən qurulması arasında seçim qarşısında qoyur.

Hizbullahın Livan hökumətinin ordunun tərksilah planının ikinci mərhələsinə keçməsi üçün təyin etdiyi müddəti rədd etməsi, cənubdakı sakitlik yolunda həlledici bir mərhələ təşkil edir. Bu addım "dövlət məntiqi" ilə "müqavimət məntiqi" arasında birbaşa toqquşmanı üzə çıxarır və Fransa ilə ABŞ-ın İsraillə qarşıdurmanın yenidən başlamasının qarşısını almaq üçün üzərində çalışdıqları yol xəritəsini faktiki olaraq devirməklə hədələyir.

Livan Prezidenti Cozef Aun İsrailin ölkəsinin müxtəlif bölgələrinə təşkil etdiyi hücumların diplomatik səyləri və sabitliyi hədəf aldığını bildirib. Livanın rəsmi NNA agentliyində Prezident Aunın İsrail hücumları ilə bağlı bəyanatı dərc olunub. Aun qeyd edib ki, İsrailin Livanın müxtəlif şəhərlərinə yönələn hücumları ölkəsinin qardaş və dost ölkələrlə, xüsusilə də Amerika Birləşmiş Ştatları ilə apardığı diplomatik təşəbbüsləri və sabitliyi bərpa etmək cəhdlərini boşa çıxarmağa yönəlmiş açıq düşmənçilik aktıdır.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio gələn həftə İsrailə səfər edərək Baş nazir Benyamin Netanyahuya ABŞ-İran nüvə danışıqları ilə bağlı son vəziyyət barədə məlumat verəcək. Bu barədə Tramp administrasiyasının iki rəsmisi anonimlik şərti ilə açıqlama verib. Məlumata görə, Rubio fevralın 28-də Netanyahu ilə görüşməyi planlaşdırır. Səfər hələ rəsmi şəkildə elan olunmayıb. ABŞ və İran son vaxtlar İslam Respublikasının nüvə proqramı ilə bağlı iki raund dolayı danışıqlar aparıb. ABŞ-ın yüksəkvəzifəli rəsmilərindən birinin sözlərinə görə, İran Cenevrədə keçirilən son görüşdə səsləndirilən narahatlıqlara cavab olaraq yazılı təklif hazırlamağa razılaşıb. Həmin rəsmi Ağ evin Təhlükəsizlik Şurasının iclasında İranla bağlı məsələlərin müzakirə edildiyini və mümkün hərbi əməliyyat üçün “tam qüvvələrin” martın ortalarınadək hazır vəziyyətə gətiriləcəyinin bildirildiyini deyib.

İranın "ISNA" xəbər agentliyinin hərbi sözçüyə istinadən verdiyi məlumata görə, sabah — cümə axşamı günü İran və müttəfiqi Rusiya Oman dənizində birgə hərbi təlimlər keçirəcək. Bu qərar İran və ABŞ arasında aparılan danışıqlardan dərhal sonraya təsadüf edir. Hərbi sözçü Həsən Maqsudlu bildirib ki, "Birgə Dəniz Təlimləri" Oman dənizi və Hind okeanının şimal hissəsində baş tutacaq. Maqsudlunun sözlərinə görə, təlimlərin məqsədi regionda dəniz təhlükəsizliyini gücləndirmək və hər iki ölkənin hərbi dəniz qüvvələri arasında əlaqələri inkişaf etdirməkdir. Təlimlərin nə qədər davam edəcəyi barədə məlumat verilməyib.

Livanda bir neçə saat ərzində Bəqa (şərqdə) və cənub arasında hərəkət edən bir sıra İsrail zərbələri nəticəsində "İslami Cihad" və "Hizbullah" üzvləri hədəf alınmaqla 5 nəfər həlak olub. Bu hadisələr Livanın Baş naziri Navaf Salamın Münhendə hökumətinin atəşkəsə nəzarət üzrə "mexanizm"də (mecanism) rolunu genişləndirməyə, "Hizbullah"ın tərksilah edilməsi səylərini gücləndirməyə açıq olduğunu bəyan etdiyi bir vaxta təsadüf edir.

İran İslam Respublikasının Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricani bildirib ki, Tehran narahatlıqları aradan qaldıracaq ədalətli nüvə danışıqlarına hazırdır. İran rəsmisi vurğulayıb ki, danışıqlar yalnız ədalətli və məntiqi əsasda aparıldığı halda müsbət qiymətləndirilə bilər və proses vaxt uzatma vasitəsinə və ya nüvə çərçivəsindən kənar məsələlərin gündəmə gətirilməsinə çevrilməməlidir.

Livan hakimiyyəti bildirib ki, bazar günü ölkənin şərqində, Suriya sərhədi yaxınlığında İsrailin həyata keçirdiyi hava zərbəsi nəticəsində 4 nəfər həlak olub. AFP-nin məlumatına görə, İsrail tərəfi zərbənin Fələstinin “İslami Cihad” qruplaşmasının üzvlərinə qarşı yönəldiyini açıqlayıb. 2024-cü ilin noyabrında İsrail ilə Hizbullah arasında bir ildən artıq davam edən qarşıdurmanı dayandırmaq məqsədilə əldə olunan atəşkəs razılaşmasına baxmayaraq, İsrail Livan ərazisinə mütəmadi zərbələr endirməyə davam edir. Rəsmi Tel-Əviv adətən hücumların İranın dəstəklədiyi Hizbullahı hədəf aldığını bildirir, lakin bəzi hallarda Fələstin qruplaşmalarını, o cümlədən HƏMAS-ı da hədəf seçdiyini qeyd edir.

Tarix bu gün həm qədim sirlərin açılmasına, həm də müasir siyasi faciələrə şahidlik edib. 16 fevral – Rusiyanın ən səs-küylü müxalifətçisi Aleksey Navalnının Arktika həbsxanasında müəmmalı şəkildə öldüyü, Misirdə arxeoloq Hovard Karterin Firon Tutanxamonun qızıl tabutunu ilk dəfə açaraq dünyaya səs saldığı gündür. Bu gün həm də qlobal istiləşmə ilə mübarizənin əsas sənədi olan Kioto Protokolunun qüvvəyə mindiyi, Türkiyədə Türk Hava Qurumunun (Türk Təyyarə Cəmiyyəti) əsasının qoyulduğu və Litvanın müstəqilliyini elan etdiyi tarixdir. Fidel Kastronun andiçməsindən Hizbullahın manifestinə, Daşkənddəki sui-qəsddən Miranda peykinin kəşfinə qədər – AzerVoice 16 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir.

Vaşinqton və Tehran müasir tarixin bəlkə də ən ciddi hərbi qarşıdurma riskinə yaxın olsalar da, hələ ki, klassik bir müharibənin astanasında deyillər. Hazırkı mərhələdə ən çox gözlənilən ssenari İranın ABŞ tərəfindən işğalı və ya genişmiqyaslı regional müharibə deyil, danışıqlar tənliyini yenidən formalaşdırmaq məqsədi daşıyan məhdud və dəqiq hesablanmış zərbədir.

"Tarixin bu günü sevgi və nifrətin, yaradılış və dağıdılışın kəsişmə nöqtəsidir. 14 fevral – Dünyada Müqəddəs Valentin Günü kimi qeyd edilsə də, siyasi tarixdə Livanın Baş naziri Rəfiq Həririnin sui-qəsdi ilə Yaxın Şərqin tarazlığının pozulduğu, Səudiyyə Ərəbistanı və ABŞ ittifaqının gəmidə imzalandığı, Salman Rüşdi haqqında ölüm fətvasının verildiyi kritik bir gündür. Bu gün həm də Böyük Moğol İmperiyasının qurucusu Babur Şahın dünyaya gəldiyi, Azərbaycanın ilk milli televiziyasının efirə çıxdığı və internet nəhəngi YouTube-un qurulduğu tarixdir. Kosmosun 'Solğun Mavi Nöqtə' fotosundan Floridadakı məktəb qətliamına qədər – AzerVoice 14 fevralın ən geniş xronologiyasını təqdim edir."