Bat Universitetinin müdafiə və təhlükəsizlik üzrə mütəxəssisi Patrik Buri İsrail və ABŞ arasında İran məsələsinə yanaşmada fərqlərin artdığını bildirib. Onun fikrincə, Livandakı son hadisələr bu ayrılığı daha aydın göstərir. Buri qeyd edib ki, münaqişənin əvvəlində tərəflər daha yaxın mövqedən çıxış edirdilər. Lakin sonrakı mərhələdə siyasi maraqlar fərqli istiqamətlərə yönəlib. Mütəxəssis Benyamin Netanyahunun Hizbullah və İranla bağlı siyasətini davam etdirmək üçün daxildə dəstəyə malik olduğunu deyib. O, Donald Trampın isə ABŞ-İran razılaşmasının qorunmasına daha çox maraq göstərdiyini vurğulayıb. Buri hesab edir ki, Vaşinqton və Tehran bu razılaşmanın yaşamasında maraqlıdır. Onun fikrincə, bu vəziyyət İsrailin maraqları ilə tam uyğun gəlməyə bilər.

ABŞ və Qətər İranın xarici ölkələrdə dondurulmuş maliyyə vəsaitlərinin bir hissəsindən humanitar məqsədlər üçün istifadə etməsinə imkan yaradacaq plan üzərində işləyir. Məlumata görə, təşəbbüs İran üçün ilkin maliyyə stimulu kimi nəzərdən keçirilir və yaxın aylarda Vaşinqtonla Tehran arasında aparılacaq danışıqların əsas mövzularından biri ola bilər.

İsrailin "Kanal 12" televiziya kanalının yaydığı məlumata görə, ABŞ administrasiyasının rəsmi şəxsləri İsrail hökuməti ilə mövcud münasibətlərin kəskin şəkildə pisləşməsi fonunda, Netanyahunun yerinə alternativlər tapmaq məqsədilə İsrail müxalifətinin aparıcı liderləri ilə qeyri-rəsmi kommunikasiya kanallarının qurulması istiqamətində fəaliyyətə başlayıblar.

20 iyun tarixi dünya tarixində bir sıra önəmli hadisələrlə yadda qalıb. Aşağıda bu gün baş vermiş əsas hadisələrin xronoloji xülasəsini təqdim edirik:

ABŞ Prezidenti Donald Tramp həftəsonu Kemp-Devid iqamətgahına səfər edəcək. Ağ Evin məlumatına görə, səfər zamanı siyasi və dövlət məsələlərinə dair görüşlər keçiriləcək. Trampın ailə üzvləri də onu müşayiət edəcəklər. Səfər ABŞ ilə İran arasında aparılan danışıqların qeyri-müəyyən mərhələsinə təsadüf edir. İsveçrədə keçirilməsi planlaşdırılan danışıqlar son anda təxirə salınıb. Livandakı gərginliyin yenidən artması prosesə əlavə təsir göstərib. Diplomatik səylərin əsas məqsədlərindən biri Hörmüz boğazında gəmiçiliyin tam bərpasıdır. Vaşinqton bölgədə sabitliyin təmin olunması üçün danışıqların davam etdirilməsində maraqlı olduğunu bildirir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İsraili Hizbullahla atəşkəs razılaşmasını qəbul etməyə çağırdığını bildirib. O, bu barədə telefon müsahibəsində danışıb. Tramp İsrail rəhbərliyi ilə gün ərzində əlaqə saxladığını və atəşkəsə dəstək verdiyini qeyd edib. ABŞ rəsmilərindən biri də atəşkəsin əldə olunduğunu təsdiqləyib. Buna baxmayaraq, Livanda hərbi əməliyyatların davam etdiyi barədə məlumatlar yayılır. Son günlər bölgədə gərginlik əhəmiyyətli dərəcədə artmışdı. Atəşkəsin məqsədi qarşıdurmaların qarşısını almaq və vəziyyəti sabitləşdirməkdir. Lakin hazırkı vəziyyət atəşkəsin tam şəkildə tətbiq olunub-olunmaması ilə bağlı suallar yaradır.

ABŞ administrasiyası İranla mümkün razılaşmanın tezliklə yekunlaşmasına çalışır. Vaşinqtonun əsas məqsədi razılaşmanın yaxın aylarda həyata keçirilməsidir. ABŞ və İsrail arasında Livandakı son gərginliklə bağlı müzakirələrin aparıldığı bildirilir. Vitse-prezident Cey di Vens İran razılaşmanın şərtlərini yerinə yetirməyincə maliyyə dəstəyinin göstərilməyəcəyini bəyan edib. O, həmçinin İsraili Tramp administrasiyasının diplomatik səylərinə mane olmamağa çağırıb. Vens İsrailin son aylarda ABŞ dəstəyi hesabına müdafiə olunduğunu da xatırladıb. Məlumata görə, Respublikaçılar Partiyası razılaşmanın yaxın 60 gün ərzində başa çatmasını istəyir. Bununla belə, davam edən danışıqlar prosesi məsələnin hələ də açıq qaldığını göstərir.

Donald Tramp ABŞ-İran müvəqqəti razılaşması ilə bağlı açıqlama verib. O, danışıqların ABŞ çarəsizliyindən doğmadığını, vəziyyətin çətin tərəfinin İran olduğunu bildirib. Tramp “İran sona çatıb” deyib. O, razılaşmaya uyğun olaraq 60 günlük danışıqlar müddətinin davam edəcəyini vurğulayıb. ABŞ Prezidenti qeyd edib ki, İran bu müddətdə heç bir maliyyə dəstəyi almayacaq. Trampın açıqlaması ABŞ-ın mövqeyini güclü şəkildə ortaya qoyur. Bu bildiriş regionda diplomatik proseslərin davamı üçün əhəmiyyətlidir. Danışıqların nəticəsi İranın davranışından asılı olacaq.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının İranla əldə etdiyi son razılaşmanın gələcəyi Vaşinqtonda ciddi hüquqi və siyasi müzakirələrə səbəb olub. Prezidentin razılaşmanı ABŞ Konqresinə göndərə biləcəyinə dair açıqlaması ilk baxışda Ağ Evlə qanunverici hakimiyyət arasında koordinasiya nümunəsi kimi qiymətləndirilsə də, məsələ əslində daha mürəkkəb hüquqi çərçivəyə söykənir.

ABŞ-nin tanınmış jurnalisti və siyasi şərhçisi Taker Karlson son illərdə ABŞ Prezidenti Donald Tramp ilə eyni siyasi xəttdə görünməsinə baxmayaraq, xüsusilə İran, İsrail və ABŞ-nin xarici müdaxilələri ilə bağlı məsələlərdə Ağ Ev rəhbərindən getdikcə uzaqlaşan mövqe nümayiş etdirir. Uzun müddət ABŞ-də mühafizəkar-populist “MAGA” hərəkatının ən nüfuzlu media simalarından biri hesab edilən Karlson əvvəllər “Amerika öncə” siyasətinin fəal müdafiəçilərindən olub. O, immiqrasiya, qloballaşma və liberal siyasi dairələrə qarşı sərt çıxışları ilə tanınıb.

ABŞ və İran arasında Yaxın Şərqdəki münaqişənin sona çatdırılmasına yönəlmiş danışıqların İsveçrədə keçirilməsi planı təxirə salınıb. İsveçrə rəsmiləri iyunun 20-də Burgenştok kurortunda keçirilməsi nəzərdə tutulan görüşün baş tutmayacağını açıqlayıblar.

İsrailin Baş naziri Binyamin Netanyahu hökumət üzvlərinin ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Vaşinqtonun İranla əldə etdiyi razılaşma barədə səsləndirdiyi tənqidi fikirlərin onun şəxsi mövqeyini əks etdirmədiyini amerikalı tərəfdaşlara çatdırmağa çalışır. Məlumata görə, Netanyahu son günlər Ağ Evlə münasibətlərdə yaranan gərginliyi azaltmaq üçün bir sıra addımlar atır. Baş nazir israilli nazirlərin sosial şəbəkələrdə paylaşdıqları və ABŞ-İran razılaşmasını, eləcə də Donald Trampı hədəf alan açıqlamalarına münasibət bildirərək, həmin fikirlərin hökumət rəhbərinin rəsmi mövqeyi ilə üst-üstə düşmədiyini izah etməyə çalışıb.

ABŞ və İran nümayəndələri arasında İsveçrədə keçirilməsi planlaşdırılan danışıqlar gözlənilmədən təxirə salınıb. İsveçrənin Xarici İşlər Nazirliyi Burgenştok dağ kurortunda iyunun 20-də keçirilməsi nəzərdə tutulan görüşün baş tutmayacağını açıqlayıb.

Donald Tramp Yaxın Şərqdə tam atəşkəs çağırışı edib. O, atəşkəsin bütün cəbhələri əhatə etməli olduğunu bildirib. Livan, İsrail və Hizbullah xüsusi qeyd olunub. Tramp region ölkələrini danışıqlara dəstək verməyə çağırıb. O, prosesin davam etməsinin vacibliyini vurğulayıb. Açıqlama bölgədə gərginlik fonunda yayılıb. ABŞ diplomatik prosesi davam etdirmək istəyir. Atəşkəs məsələsi əsas gündəm olaraq qalır.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens İsraildə ABŞ–İran razılaşmasını tənqid edənlərə cavab verib. O, Donald Trampın İsrailə ən çox dəstək verən lider olduğunu bildirib. Vens İsrailin müdafiə sistemlərinin ABŞ tərəfindən maliyyələşdirildiyini deyib. İsraildə bəzi siyasətçilərin ABŞ prezidentini tənqid etməsini doğru saymayıb. O, bu yanaşmanı “reallıqdan uzaq” adlandırıb. ABŞ-ın İsrailin təhlükəsizliyində əsas rol oynadığını vurğulayıb. Tənqidçilərə reallığı qəbul etmək çağırışı edib. Mövzu ABŞ–İsrail münasibətlərində gərginliyi göstərir.

ABŞ–İran razılaşmasından sonra neft qiymətləri ucuzlaşıb. Brent nefti 1,9 faiz azalaraq 78,02 dollar olub. Bu eniş qlobal enerji bazarlarında sabitlik gözləntilərini əks etdirir. Bir gün əvvəl isə qiymətlər qısa müddətlik artım göstərmişdi. Artım Trampın sərt açıqlamaları ilə bağlı idi. O, razılaşma pozularsa, hərbi əməliyyatların davam edə biləcəyini demişdi. Hazırda bazar yenidən eniş trendinə qayıdıb. Enerji bazarları ABŞ–İran prosesinə həssas reaksiya verir.

Fransa bayraqlı LNG tankerinin Hörmüz boğazından keçdiyi bildirilir. Gəmi Qətərin Ras Laffan limanından yüklənib. Onun Pakistanın Port Qasim limanına getdiyi qeyd olunur. Tanker boğazı təhlükəsiz şəkildə keçib. Hörmüz boğazı enerji daşımaları üçün kritik marşrut sayılır. ABŞ Prezidenti Tramp boğazın tezliklə tam açılacağını deyib. Hadisə regional enerji təhlükəsizliyi fonunda diqqət çəkib. Dəniz ticarəti axını davam edir.

Pakistan İslam Respublikasının Baş naziri Şahbaz Şərif rəsmi vasitəçi qismində çıxış edərək, regional sülh və hərbi gərginliyin azaldılması baxımından tarixi əhəmiyyət kəsb edən "İslamabad Anlaşma Memorandumunu" imzalayıb.

ABŞ–İran aralıq razılaşmasından sonra yeni danışıqlar mərhələsinin başlayacağı bildirilir. Sənəd yekun razılaşma deyil və dəyişdirilə bilər. Tramp bunun son sənəd olmadığını qeyd edib. Makron isə açıqlamaların hərfi qəbul edilməməsini tövsiyə edib. İlk mərhələdə əsas məqsəd döyüşlərin dayandırılmasıdır. Hörmüz boğazının açılması prioritet kimi göstərilir. Nüvə məsələsi 60 günlük danışıqlarda müzakirə olunacaq. İsveçrədə imzalanma mərasimindən sonra prosesin davam edəcəyi bildirilir.

İran Xarici İşlər Nazirliyi aralıq razılaşmanın Tramp və Məsud Pezeşkiyan tərəfindən imzalana biləcəyini bildirib. Bu ideyanın hələlik nəzərdən keçirildiyi qeyd olunub. İran tərəfi rəsmi imzalanma mərasiminə qatılacağını təsdiqləyib. Sənədin İsveçrədə imzalanması planlaşdırılır. Daha əvvəl ABŞ və İran nümayəndə heyətləri barədə məlumat verilmişdi. İran parlament sədri Qalibafın prosesdə rol alacağı bildirilir. Diplomatik danışıqların davam etdiyi vurğulanır. Mövzu beynəlxalq gündəmdə qalır.

Donald Tramp Rusiya və Çinin İran müharibəsi zamanı “neytral” mövqe tutduğunu bildirib. O, Si Cinpin və Vladimir Putinə təşəkkür edib. Tramp Çinin böhranın həllinə müəyyən dəstək verdiyini qeyd edib. ABŞ Prezidenti bu mövqenin gərginliyi azaltdığını vurğulayıb. Eyni zamanda Hörmüz boğazı ilə bağlı beynəlxalq hərbi təşəbbüslərə münasibət bildirib. Tramp ABŞ-ın belə yardımlara ehtiyac duymadığını deyib. O, bəzi ölkələrin yalnız sonradan prosesə qoşulmaq istədiyini bildirib. Mövzu Yaxın Şərqdə diplomatik gərginlik fonunda gündəmdə qalır.

Donald Tramp İranın ABŞ ilə razılaşmaya əməl etməməsi halında hərbi zərbə ehtimalını gündəmə gətirib. O, Tehran tərəfinə xəbərdarlıq edildiyini bildirib. Tramp razılaşmanın pozulacağı təqdirdə ABŞ-ın sərt cavab verəcəyini deyib. Onun sözlərinə görə, hüquqi addımlar deyil, hərbi güc nəzərdə tutulur. ABŞ Prezidenti İranın razılaşmaya sadiq qalmasının vacibliyini vurğulayıb. O, diplomatik öhdəliklərin pozulmasının qəbulolunmaz olduğunu bildirib. Tramp ABŞ-ın mövqeyinin dəyişməyəcəyini qeyd edib. Mövzu beynəlxalq gündəmdə diqqət mərkəzində qalır.

Donald Tramp İranın Minab şəhərində qızlar məktəbinə hücumla bağlı açıqlama verib. O, hadisənin qəsdən edilmədiyini bildirib. Tramp məsələni hazırda araşdırmada olduğunu qeyd edib. ABŞ Prezidenti bu barədə sualın verilməsini qeyri-adi adlandırıb. O, müharibədə səhvlərin baş verə biləcəyini deyib. Tramp qarşı tərəfin hərbi itkilərinə də diqqət çəkib. O, müharibəni sərt və xaotik proses kimi xarakterizə edib. Açıqlama beynəlxalq reaksiyaların fonunda verilib.

Donald Tramp İranın raket imkanları ilə bağlı açıqlama verib. O, raketlərin 84–85 faizinin zərərsizləşdirildiyini iddia edib. Tramp qalan raketlərin yeraltında olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, onların istifadəsi çətindir. ABŞ Prezidenti İranın hazırda raket atmaq istəmədiyini deyib. O, hərbi imkanların bərpasının çətin olacağını vurğulayıb. Tramp münaqişənin İranın hərbi potensialına ciddi təsir etdiyini bildirib. Açıqlama regiondakı gərginlik fonunda diqqət çəkib.