BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi
ABŞ-ın prezidenti Donald Trampın Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini əhatə edən Körfəz turuna Misir və İsrailin daxil edilməməsi, bu iki ölkənin siyahıdan çıxarılmasının səbəbləri ətrafında geniş müzakirələrə yol açıb. Bəziləri bu qərarı Vaşinqtonun prioritetlərində dəyişiklik kimi qiymətləndirir, digərləri isə bunun Qahirə və Təl-Əvivin siyasətlərinə qarşı narazılıq ifadəsi olduğunu düşünür.
Trampın gündəmində Misir və İsrail yox idi
Əslində Misir əvvəldən Trampın regional səfər planına daxil edilməmişdi. İsrailə isə səfər ehtimalı siyasi qiymətləndirmələrə buraxılmış, lakin sonda bu səfər də baş tutmamışdı. Trampın İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahunun bəzi mövqelərinə qarşı qəzəbli münasibəti və bu mövqelərin ABŞ administrasiyasının hesablamalarını çətinləşdirə biləcəyi ehtimalı bu qərarda rol oynamışdı. İsrail nə bölgədəki hədəflərinə nail ola bildi, nə də müharibəni dayandıra bildi. Bu isə onu Tramp üçün yükə çevirdi.
Yeni mərhələdə İsrail və Misir arxa planda
Trampın bu mərhələdə siyasi deyil, iqtisadi prioritetlərə önəm verdiyi müşahidə olunur. Xatırladaq ki, 2017-ci ildəki Körfəz səfəri zamanı Tramp İsrailə önəm vermiş, ABŞ səfirliyini Qüdsə köçürmüş və Qahirə ilə təhlükəsizlik əməkdaşlığını gücləndirmişdi. Hətta həmin vaxt Ərəb–İslam sammiti çərçivəsində Misir Prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisi ilə də görüşmüşdü.
İsrail üçün nəticə müsbət, Misir üçün qeyri-müəyyən
Bu dəfə isə Tramp səfəri zamanı İsrail-Səudiyyə münasibətlərinin normallaşdırılması mövzusuna toxunmadı. Bu, iqtisadi sazişləri pozmamaq üçün edilsə də, uzunmüddətli perspektivdə İsrail üçün müsbət nəticələr vəd edir. Misir üçün isə vəziyyət fərqlidir. Misirlə bəzi Körfəz ölkələri arasında Qəzza və Suriya məsələlərinə dair fikir ayrılıqları açıq mübahisəyə çevrilə bilər.
Tramp Qəzza planlarından razı deyil
Trampın Qəzza ilə bağlı heç bir məsələni gündəmə gətirməməsi onun bu sahədəki təşəbbüslərdən razı olmadığını göstərir. Qəzza müharibəsinin dayandırılması və bölgənin gələcəyi ilə bağlı irəli sürülən ərəb və Misir təşəbbüsləri Trampın dəstəyini qazanmadı. O, bu məsələyə münasibətdə susqunluq nümayiş etdirdi.
Trampın Sisi ilə münasibətləri dəyişib
Trampın ilk prezidentlik dönəmində Misir lideri əs-Sisiyə göstərdiyi dəstək indi zəifləmiş görünür. Misirin Trampın Qəzzadakı fələstinlilərin köçürülməsi planına qarşı çıxması və ABŞ gəmilərinin Süveyş kanalından ödənişsiz keçməsinə razılıq verməməsi bu münasibətləri sərinləşdirib.
Suriyaya yönəlik diqqət, Dəməşqlə yaxınlaşma
Trampın prezident Əhməd əş-Şəraa ilə əl sıxması və sanksiyaların qaldırılması barədə müzakirələr aparması, Suriyanın bölgədə daha aktiv şəkildə regional münasibətlərə inteqrasiya edə biləcəyini göstərir. Bu isə həm Təl-Əviv, həm də Qahirə tərəfindən ehtiyatla qarşılanır. Çünki Vaşinqtonun bəyanatında Şəraanın qarşılamalı olduğu şərtlər açıq şəkildə vurğulanıb.
Trampın bu səfəri siyasi deyil, daha çox iqtisadi və ticarət yönümlü xarakter daşıyırdı. ABŞ rəhbərliyi bu mərhələdə Qəzza müharibəsinin dayandırılması üçün təşəbbüs göstərsə də, İsrailin sərt sağçı hökumətinin bu səylərə qarşı çıxması nəticəsində proses uğursuz oldu.
Misirin səfər siyahısında olmaması, Vaşinqtonun onu Qəzza məsələsində mühüm oyunçu kimi qəbul etməsi ilə izah olunur. Amma bu fayda vermədiyi üçün Tramp diqqətini Körfəz ölkələrində iqtisadi layihələrə yönəldib. İsrailin isə Trampın "razılaşma" üslubu ilə idarə olunan diplomatiyasına hazır olmadığı görünür.Misir üçün Trampın öncədən təklif etdiyi "Qəzzalıların Misirdə yerləşdirilməsi" planını qəbul etmək yeganə yol ola bilərdi. Lakin Qahirə bu təklifi dəfələrlə rədd edib. Bu isə Misiri Tramp administrasiyasının "öncəlik siyahısı"ndan uzaqlaşdırır.
Hərbi və geosiyasi balans qorunur
Hələlik ABŞ administrasiyasının prioritetlərinin dəyişməsi mövcud regional ittifaqları dəyişdirmir. Çünki Trampın təqdim etdiyi ideyalar zərurət yaranarsa, asanlıqla ləğv edilə bilər. Əsl ittifaqlar isə daha dərin tarazlıqlara əsaslanır və ilk fikir ayrılığı ilə dağılmır.
Misirin strategiyası: Rusiya və Çinə yaxınlaşma
Qahirə Trampın gözlənilməz addımlarına qarşı ehtiyatlıdır. Bu səbəbdən son dövrlərdə Rusiya və Çinlə hərbi və iqtisadi sahələrdə əməkdaşlıq artırılıb. Bu, ABŞ ilə toqquşma istəyi deyil, sadəcə seçimlərin diversifikasiyası kimi dəyərləndirilir.