BAKI,VOA

Linux terminalında mütəmadi olaraq işləyərkən hər gün eyni uzun, mürəkkəb və ya yazılışı çətin olan komandaları təkrar-təkrar yazmaq məcburiyyətində qala bilərsiniz. Məsələn, sistem yeniləməsi üçün hər dəfə sudo apt update && sudo apt upgrade yazmaq və ya müəyyən bir loq faylını canlı izləmək üçün uzun qovluq yollarını daxil etmək həm vaxt itkisinə, həm də diqqətsizlikdən yarana biləcək xətalara yol açır. Linux bu problemi aradan qaldırmaq üçün istifadəçilərə öz "ləqəb" komandalarını (Alias) yaratmaq və terminal mühitini tamamilə fərdiləşdirmək imkanı verir. Bu məqalədə biz terminalda işinizi dəfələrlə sürətləndirəcək xüsusi ayarları öyrənəcəyik.

1. Əmrləri qısaltmaq: Alias nədir?

Alias (Ləqəb) - uzun bir komandaya və ya komandalar zəncirinə verildiyiniz qısa ad deməkdir.

Müvəqqəti alias yaratmaq:

alias yenile='sudo apt update && sudo apt upgrade'

Bu komandanı yazdıqdan sonra terminalda sadəcə yenile yazaraq "Enter" sıxsanız, sistem avtomatik olaraq həm paket siyahısını yeniləyəcək, həm də bütün proqramları son versiyaya qaldıracaq.

Mövcud alias siyahısını görmək:

Terminalda sadəcə alias yazdıqda, sistemdə aktiv olan bütün qısa yollar siyahılanacaq.

Alias-ı ləğv etmək:

unalias yenile (Yaradılmış müvəqqəti qısa yolu silir).

2. Daimi aliaslar üçün mərkəz: .bashrc faylı

Terminalda birbaşa alias komandası ilə yaratdığınız qısaltmalar yalnız həmin pəncərə açıq olduğu müddətdə etibarlı olur. Terminalı bağlayıb yenidən açdıqda həmin ləqəblər silinir. Qısaltmaların daimi olması üçün onları daxili ayar faylına -.bashrc sənədinə əlavə etmək lazımdır.

.bashrc - istifadəçinin şəxsi ev qovluğunda (/home/istifadəçi_adı/) yerləşən, gizli bir konfiqurasiya faylıdır. Terminal hər dəfə açılanda bu fayldakı bütün ayarları avtomatik oxuyur və tətbiq edir.

.bashrc faylını redaktə üçün açmaq:

nano ~/.bashrc

Yeni aliaslar əlavə etmək:

Faylın ən son sətirinə enərək istədiyiniz qısaltmaları əlavə edə bilərsiniz:

alias cls='clear' (Terminal ekranını təmizləmək üçün 'cls' qısaltması).

alias ports='sudo ss -tunlp' (Açıq portları sürətlə görmək üçün 'ports' ləqəbi).

alias ll='ls -alF' (Qovluq içindəkiləri geniş siyahılamaq üçün 'll' ləqəbi).

Faylı yadda saxlayıb çıxmaq:

Nano redaktorunda Ctrl + O, Enter və Ctrl + X sıxılır.

3. Dəyişiklikləri dərhal aktivləşdirmək: Source komandası

.bashrc faylında dəyişiklik etdikdən sonra terminalı bağlayıb açmadan yeni ayarların dərhal qüvvəyə minməsi üçün source komandasından istifadə olunur:

İstifadəsi: source ~/.bashrc

Nəticədə, etdiyiniz bütün yeni aliaslar və ayarlar anında aktivləşəcək.

4. Terminal salamlamasını və görünüşünü dəyişmək

.bashrc faylı vasitəsilə təkcə alias yaratmaqla kifayətlənməyib, həm də terminal açılanda qarşınıza çıxan xüsusi mesajlar (welcome banner) əlavə edə bilərsiniz.

Məsələn, .bashrc faylının sonuna echo "Xoş gəldiniz, VOA! Sistem aktivdir." sətrini əlavə etsəniz, terminal hər dəfə açılanda sizi bu mətnlə qarşılayacaq.

Sistem adminləri üçün qızıl məsləhətlər

Mövcud komanda adlarını seçməyin: Yeni bir alias yaradarkən sistemdə olan standart komandaların adından (məsələn, cd, rm, cat) ləqəb kimi istifadə etməyin. Bu, sistemdə gözlənilməz qarışıqlığa səbəb ola bilər.

Kritik komandalara qoruyucu bayraq qoyun: Səhvən vacib faylları silməmək üçün .bashrc faylınıza bu iki faydalı alias-ı əlavə etmək həyat xilasedici ola bilər:

alias rm='rm -i' (Faylı silməzdən əvvəl həmişə sizdən təsdiq soruşacaq).

alias cp='cp -i' (Faylın üzərinə yazmazdan əvvəl xəbərdarlıq edəcək).

Ehtiyat nüsxə çıxarın: .bashrc faylında mürəkkəb dəyişikliklər etməzdən öncə mütləq onun yedəyini alın: cp ~/.bashrc ~/.bashrc.bak