İran ABŞ-ın təkidli diplomatiya üsulunu pozmağa çalışır və beynəlxalq iqtisadi əlaqələr çərçivəsində təklif olunan mükafatı qəbul etməklə, eyni zamanda təzyiq və məcburiyyət metodlarını rədd edir. Ekspert Saghaye-Biria vurğulayıb ki, İranın etimadsızlığı son 25 ilin tarixi kontekstinə əsaslanır və ABŞ-ın iddialarına qarşıdir. Bu addım İranın diplomatiyada öz maraqlarını qorumaq məqsədilə etdiyi strateji gedişdir.

İranın BMT-dəki səfiri Əmir Səid İrəvani ABŞ-ın hücumları davam edərsə, Tehran ABŞ-la imzalanmış MoU üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməyəcəyini bildirib. Diplomatik açıqlamada ABŞ-ın 7-8 iyul tarixlərində İran adaları və cənub şəhərlərinə qarşı hücumları BMT Nizamnaməsinin kobud pozuntusu kimi qiymətləndirilib. İrəvani deyib ki, Tehran yalnız ABŞ öz öhdəliklərini tam və səmimi şəkildə yerinə yetirdiyi halda MoU-ya sadiq qalacaq. Bu xəbər, gərginliyin artdığı bölgədə diplomatik münasibətlərin nə qədər həssas olduğunu göstərir.

İranın yeni ali rəhbəri Müctəba Xamenei atasının dəfn mərasimi münasibətilə yayımladığı rəsmi mesajda qisas alınacağı ilə bağlı son dərəcə sərt bəyanatla çıxış edib. Müctəba Xamenei atasının müəyyən etdiyi strateji və siyasi xətti qətiyyətlə davam etdirəcəyini vurğulayıb.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Bagir Qalibaf ABŞ-la davam edən qarşıdurmanın İranın təslim olması ilə bitməyəcəyini bildirib. O qeyd edib ki, Vaşinqton əldə olunan anlaşmadan geri çəkilərsə, Tehran özünü müdafiə etmək üçün bütün imkanlardan istifadə edəcək. Qalibaf müharibənin sona çatmasının beynəlxalq ictimaiyyət üçün prioritet olduğunu vurğulasa da, İranın mövqeyindən geri çəkilməyəcəyini bildirib. O, müsəlman ölkələrini ABŞ və İsrailə qarşı birlik nümayiş etdirməyə çağırıb. Açıqlama ABŞ-İran arasında gərginliyin davam etdiyi və diplomatik danışıqların taleyi ilə bağlı qeyri-müəyyənliyin qaldığı bir vaxtda səslənib. Tehran tərəfi həm hərbi hazırlığını, həm də siyasi mövqeyini qoruduğunu açıqlayır.

ABŞ və İran arasında əldə olunan anlaşma memorandumunun yenidən bərpa olunması mümkün hesab edilir, lakin bunun üçün ciddi diplomatik səylər tələb olunur. RUSI eksperti Maykl Stivens bildirib ki, əsas maneə tərəflərin bir-birinin mövqeyini qəbul etməməsidir. Onun sözlərinə görə, danışıqların davam etməsi üçün tərəflərdən biri mövcud gərginliyi azaltmağa yönəlmiş addım atmalıdır. Ekspert memorandumun bəzi müddəalarının yenidən hərbi qarşıdurma riskini artırdığını qeyd edib. O bildirib ki, tərəflər arasında fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, neft qiymətlərinin kəskin yüksəlməməsi bazarların diplomatik həll ehtimalına inandığını göstərir. Stivens hesab edir ki, ABŞ və İran arasında uzunmüddətli qarşıdurmanın qarşısını almaq üçün danışıqlar kanalı açıq saxlanmalıdır.

ABŞ və İran arasında dayandırılmış atəşkəs danışıqlarının bərpası üçün diplomatik səylər davam edir. Qətər vasitəçilərinin Tehranda yeni danışıqlar üçün şərait yaratmağa çalışdığı bildirilir. İran son ABŞ hava zərbələrinin iki ölkə arasında etimadsızlığı daha da artırdığını açıqlayıb. Tehran bildirir ki, hücumlar zamanı hava limanları, logistika obyektləri və nəqliyyat infrastrukturu hədəfə alınıb. İran rəsmiləri Donald Trampın NATO sammitində anlaşmanın başa çatdığını elan etməsini və daha əvvəl verdiyi vədə baxmayaraq Ayətullah Əli Xameneinin dəfn mərasimi zamanı hücumların həyata keçirilməsini tənqid edib. Onların fikrincə, mövcud anlaşma tam etimada deyil, qarşılıqlı öhdəlik prinsipinə əsaslanır. Yeni diplomatik cəhdlər ABŞ və İran arasında gərginliyin azaldılmasına yönəlib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın danışıqları davam etdirmək istədiyini və Vaşinqtonun bu təklifi qəbul etdiyini açıqlayıb. Bununla belə, Tramp ABŞ və İran arasında əldə olunan atəşkəsin artıq başa çatdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, tərəflər arasında yeni diplomatik təmas imkanları qalır. İran və ABŞ arasında gərginliyin artdığı bir dövrdə danışıqların bərpası üçün Qətər və Pakistan kimi vasitəçilər də səylərini davam etdirirlər. Mümkün danışıqların əsas mövzularının Hörmüz boğazında təhlükəsizlik, regional sabitlik və hərbi qarşıdurmanın qarşısının alınması olacağı gözlənilir. Trampın açıqlaması Vaşinqton və Tehran arasında həm hərbi, həm də diplomatik kanalların paralel davam etdiyini göstərir.

İran ABŞ və İsraillə artan gərginlik fonunda ölkənin infrastrukturuna mümkün hücumlara qarşı sərt xəbərdarlıq edib. İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Məhəmməd Baqir Zülqədr bildirib ki, ölkənin strateji obyektlərinə qarşı hər hansı zərbə cavabsız qalmayacaq və belə bir vəziyyətdə İsrail də hədəfə çevrilə bilər. Tehran son hadisələrdən sonra müdafiə və cavab tədbirlərinə hazır olduğunu nümayiş etdirir. ABŞ və İran arasında hərbi qarşıdurma riskləri artarkən, region ölkələri daha geniş münaqişənin qarşısını almaq üçün diplomatik təşəbbüsləri gücləndirirlər. Qətərin Vaşinqton və Tehran arasında vasitəçilik səylərini davam etdirdiyi bildirilir. Ekspertlər hesab edirlər ki, tərəflər arasında etimadsızlıq yüksək olaraq qaldığı üçün hər hansı yanlış addım yeni eskalasiyaya səbəb ola bilər. Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik vəziyyəti diplomatik danışıqlar və hərbi hazırlıq arasında həssas mərhələdə qalır.

ABŞ və İran arasında mümkün diplomatik danışıqların bərpası ehtimalı olsa da, əsas problemin tərəflər arasında dərin etimadsızlıq olduğu bildirilir. Hərbi analitik Aleks Əlfirraz Şirs hesab edir ki, hazırkı şəraitdə danışıqların real nəticə verməsi çətin görünür. Onun sözlərinə görə, qarşılıqlı inam yaradılmadan aparılan müzakirələr daha çox simvolik xarakter daşıyacaq. Ekspert bildirib ki, danışıqlar zamanı ABŞ və İsrail tərəfindən İrana qarşı iki dəfə hücum həyata keçirilməsi Tehranın Vaşinqtona münasibətini daha da sərtləşdirib. O qeyd edib ki, İran hakimiyyətinin ABŞ-a qarşı düşmən münasibəti uzunmüddətli siyasi və təhlükəsizlik amillərinə əsaslanır. Əlfirraz Şirsin fikrincə, İran daxilində əsas suallardan biri ABŞ-ın verdiyi vədlərə nə dərəcədə etibar edilə biləcəyidir. Analitik vurğulayıb ki, real diplomatik irəliləyiş üçün ilk növbədə etimad və təhlükəsizlik zəmanətləri ilə bağlı mexanizmlər yaradılmalıdır.

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) baş komandanı, general Əhməd Vahidi İranın mərhum Ali Lideri Ayətullah Əli Xameneinin qətlünə görə Amerika Birləşmiş Ştatları və İsraildən qəti şəkildə qisas alınacağını bəyan edib. Briqada generalı Əhməd Vahidi ədalətin tam bərqərar olunması və cinayətkarlara, xüsusən də ABŞ ordusuna qarşı layiqli cavabın verilməsi üçün çağırış edib.

İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu ABŞ Prezidenti Donald Trampla telefon danışığı aparıb. Tərəflər söhbət zamanı ABŞ-ın Körfəz bölgəsindəki fəaliyyəti, regional təhlükəsizlik məsələləri və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın İsraillə bağlı açıqlamalarını müzakirə ediblər. İsrail Baş nazirinin Ofisinin yaydığı məlumata görə, telefon danışığı iki ölkə arasında müntəzəm təmaslar çərçivəsində baş tutub və tərəflər müxtəlif sahələrdə koordinasiyanın davam etdirilməsinin vacibliyini bir daha vurğulayıblar.

NATO-nun müdafiə imkanlarını gücləndirmək planları yalnız müdafiə xərclərinin artırılması ilə məhdudlaşmır. Alyans ölkələri həm müdafiə sənayesinin istehsal gücü, həm də yüksək dəqiqlikli Amerika silahlarının tədarükü ilə bağlı ciddi çətinliklərlə üzləşirlər. Son illərdə Ukraynadakı müharibə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya ilə bağlı açıqlamaları, eləcə də Yaxın Şərqdə, xüsusilə İran ətrafında artan gərginlik NATO-nun təhlükəsizlik gündəmini dəyişdirib. Alyans artıq yalnız sursat çatışmazlığı deyil, həm də müdafiə xərclərinin artırılması, hərbi sənayenin inkişafı və təchizat zəncirlərinin dayanıqlığını əsas prioritetlər sırasında qiymətləndirir.