BAKI,VOA Orxan Qədirzadə

Son dövrlər sosial şəbəkələrdə geniş müzakirə olunan Hotellinq qanunu barədə yayılan izahların əhəmiyyətli hissəsinin elmi nəzəriyyənin mahiyyətini tam əks etdirmədiyi bildirilir. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, ən çox rast gəlinən yanlışlıq Hotellinq qanununun coğrafi klasterləşdirmə anlayışı ilə eyniləşdirilməsidir.

Sosial mediada Hotellinq qanunu adətən eyni məhsulu satan iki dondurma satıcısının çimərlikdə zaman keçdikcə bir-birinə yaxınlaşması nümunəsi ilə izah edilir. Bu yanaşmaya əsasən, eyni sahədə fəaliyyət göstərən müəssisələrin bir yerdə yerləşməsi onların satışlarını artırır və bizneslərini böyüdür.

Lakin iqtisadi nəzəriyyəyə görə, Hotellinq qanununun əsas mahiyyəti fiziki yaxınlıq deyil. Nəzəriyyə eyni auditoriyaya xidmət göstərən şirkətlərin zamanla bir-birinə bənzəməyə başlamasını izah edir. Bu bənzərlik məhsullarda, vizual üslubda, marketinq dilində və xidmət təqdimetmə formasında özünü göstərir.

Başqa sözlə, Hotellinq qanununun əsas ideyası bazarda rəqabət aparan şirkətlərin istehlakçı gözləntilərinə uyğunlaşmaq məqsədilə getdikcə oxşar xüsusiyyətlər qazanmasıdır.

Bu yanaşmanın praktik nümunələrindən biri elektron ticarət platformalarında görünür. Məsələn, saç tökülməsinə qarşı şampunlar, dəriyə qulluq kremləri və digər oxşar məhsulların qablaşdırmalarında istifadə olunan vizual elementlər və dizayn həlləri əksər hallarda bir-birinə yaxın olur. Bunun səbəbi istehlakçıların müəyyən təqdimat formasına alışması və eyni bazarda fəaliyyət göstərən şirkətlərin həmin gözləntilərə uyğun hərəkət etməsidir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, sosial mediada Hotellinq qanunu kimi təqdim olunan yanaşma əslində daha çox coğrafi klasterləşdirmə anlayışına aiddir.

Klasterləşdirmə anlayışı Hotellinq nəzəriyyəsindən daha qədim və daha geniş məna daşıyır. Bu istiqamət sənaye klasterləşdirməsi, sosial klasterləşdirmə və coğrafi klasterləşdirmə kimi müxtəlif sahələri əhatə edir.

Coğrafi klasterləşdirmənin əsas prinsipi eyni fəaliyyət sahəsində çalışan müəssisələrin müəyyən ərazidə cəmləşməsi nəticəsində həmin məkanın daha böyük cazibə mərkəzinə çevrilməsidir. Burada məqsəd sadəcə müəssisələrin yanaşı yerləşməsi deyil, onların birlikdə istehlakçılar üçün daha güclü seçim mərkəzi formalaşdırmasıdır.

Bu modelin klassik nümunələrindən biri İstanbuldakı Qapalı Çarşı hesab olunur. Müştərilər şəhərin müxtəlif bölgələrindən qızıl və zinət əşyaları almaq üçün məhz həmin məkana üz tuturlar. Bunun səbəbi çoxsaylı satıcıların bir arada fəaliyyət göstərməsi, geniş məhsul seçimi və rəqabət mühitinin formalaşmasıdır.

Oxşar nümunələrdən biri də İstanbulun Üsküdar rayonundakı Uncular qastronomiya küçəsidir. Burada çoxsaylı kafe və iaşə obyektləri eyni ərazidə fəaliyyət göstərərək məkanı şəhərin tanınmış istirahət və turizm marşrutlarından birinə çeviriblər.

Mütəxəssislərin fikrincə, belə uğurlu klasterlərin yaranması üçün yalnız eyni tipli müəssisələrin sayının artırılması kifayət etmir. Bunun üçün piyada əlçatanlığı, infrastruktur, turizm potensialı, müxtəlif xidmət növlərinin mövcudluğu və məkanın ümumi cazibədarlığı kimi bir sıra şərtlərin də təmin olunması vacibdir.

Bu baxımdan, hər hansı ərazidə fəaliyyət göstərən bir neçə uğurlu kafenin yaxınlığında əlavə çoxsaylı kafenin açılması avtomatik olaraq bütün bizneslərin gəlirlərini artırmır. Əgər müəssisələr arasında qarşılıqlı tamamlayıcılıq və vahid cazibə mərkəzi formalaşmayıbsa, sadəcə sayın artması klaster effekti yaratmır.

Ekspertlər hesab edirlər ki, Hotellinq qanunu ilə coğrafi klasterləşdirmə fərqli iqtisadi anlayışlardır və onların eyni məna daşıdığı barədə yayılan fikirlər nəzəri baxımdan düzgün deyil. Hotellinq qanunu bazarda rəqiblərin zamanla oxşarlaşmasını izah etdiyi halda, coğrafi klasterləşdirmə müəssisələrin bir məkanda toplanaraq ümumi cəlbedicilik yaratmasını izah edir.