BAKI, AzerVoice

İnsan bədəni – heyrətamiz, mürəkkəb və hələ də tam olaraq öyrənilməmiş bir kainatdır. Aşağıdakı faktlar elmin işığında insan anatomiyasının və həyat tərzimizin necə özəl və təəccüblü olduğunu göstərir.

1. Gözlər dəyişmir, burun və qulaqlar isə böyüyür
İnsan gözləri doğulduğu andan ömrünün sonuna qədər eyni ölçüdə qalır. Bu, bədənin digər orqanlarından fərqli olaraq, göz almasının inkişafını erkən yaşlarda tamamlamağı ilə bağlıdır. Əksinə, qulaqlar və burunlar qığırdaq toxumasına malik olduqları üçün yaş artdıqca böyüməyə davam edir.

2. Dil izi də barmaq izi kimi bənzərsizdir
Hər bir insanın dilinin səthindəki izlər tamamilə fərqli və unikal quruluşa malikdir. Bu, gələcəkdə biometrik tanıma texnologiyalarında istifadəsi üçün araşdırılan bir sahədir.

3. Sümük bəzən poladdan da möhkəmdir
Sümüklər çox vaxt kövrək görünsə də, eyni çəkidə poladla müqayisədə daha dayanıqlı olur. Bu, onların sıx strukturu və kalsium-fosfat komponentlərinin yüksək güc-sıxlıq nisbəti ilə əlaqədardır.

4. Ən güclü sümük – çənə sümüyü
İnsan bədənindəki ən güclü və davamlı sümük alt çənə sümüyüdür (mandibula). Bu sümük həm çeynəmə gücü, həm də dayanıqlılıq baxımından digər sümüklərdən üstün sayılır.

5. İnsan ömrünün üçdə biri yuxuda keçir
Orta statistik hesablamalara görə, insan 60 illik ömrünün təxminən 20 ildən çoxunu yatmaqla keçirir. Yuxu beyin funksiyalarının bərpası, yaddaşın möhkəmləndirilməsi və orqanizmin regenerasiyası üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

6. Dünyanın əhalisi necə dəyişib?
E.ə. 5000-ci ildə Yer kürəsinin əhalisi cəmi 5 milyon nəfər idi. Müasir dövrdə isə bu rəqəm 8 milyarda yaxınlaşır. Maraqlıdır ki, bütün dünya əhalisi sıxlıq baxımından Texas ştatına yerləşə bilər — təbii ki, bu sadəcə nəzəri hesablamadır.

7. Meşələrin üçdə ikisi məhv edilib
Son 300 il ərzində insan fəaliyyəti nəticəsində Yer kürəsindəki təbii meşələrin 66%-i (təxminən üçdə ikisi) yox olmuşdur. Bu, iqlim dəyişikliyi, biomüxtəliflik itkisi və torpaq eroziyası kimi ciddi problemlərin əsas səbəblərindəndir.

8. Burun axmasının 100-dən çox səbəbi var
Burun axmasına səbəb olan virusların sayı 100-dən çoxdur. Bu da burun axıntısının və soyuqdəymənin niyə bu qədər yayılmış və tez-tez rast gəlinən bir simptom olduğunu izah edir.

9. Dad alma temperaturla dəyişir
İnsanlar dadı ən aydın şəkildə təxminən 24°C temperaturda hiss edirlər. Yemək çox isti və ya çox soyuq olduqda dad reseptorları zəifləyir, bu da dad alma qabiliyyətini azaldır.

10. Gülmək və ağlamaq üçün istifadə olunan əzələlər
Fransız nevroloqlarının araşdırmalarına görə, ağlayarkən insan 43 üz əzələsini, gülərkən isə cəmi 17 əzələsini işlədir. Bu da gülməyin həm psixoloji, həm də fiziki baxımdan daha “rahatladıcı” olduğunu göstərir.

11. Yuxunun bölünməsi daha effektiv ola bilər
Bəzi mütəxəssislər bildirirlər ki, iki dəfə dörd saat yatmaq səkkiz saatlıq fasiləsiz yuxudan daha faydalı ola bilər. Bu, "bifazik yuxu" adlanan yuxu modelinə əsaslanır və tarixi dövrlərdə də geniş yayılmışdı.

12. Ən həssas barmaq – şəhadət barmağı
Əldəki ən çox sinir ucu şəhadət barmağında yerləşir. Buna görə toxunuş və detallı hissiyat baxımından o, daha yüksək həssaslığa malikdir.

13. Fillər və insanlar – başıüstə dayana bilən məməlilər
İnsan və fillər məməlilər arasında başlarını vertikal (şaquli) şəkildə daşıya bilən yeganə canlılardır. Bu, bədənin quruluşu və balans sistemindəki fərqliliklərlə bağlıdır.

14. Soğan doğrayarkən ağlamamaq üçün
Soğan doğrayarkən göz yaşının qarşısını almağın yollarından biri saqqız çeynəməkdir. Bu, nəfəs alma üsulunu dəyişdirir və buxarların gözə çatmasını azaldır.

15. Tez oxumaq daha az yorur
Sürətli oxuma zamanı gözlər mətn üzərində daha sistemli hərəkət etdiyindən göz yorğunluğu yavaş oxumağa nisbətən az olur. Bu, həm də beyin-göz koordinasiyasının effektivliyinə bağlıdır.

16. Mədənin özünü həzm etməməsi üçün təbii qoruma
Mədə selikli qişası hər iki həftədə bir yenilənməlidir. Əks halda, mədənin öz fermentləri onu içəridən “həzm edə” bilərdi. Bu, orqanizmin özünütənzimləmə qabiliyyətinin bir nümunəsidir.