BAKI, AzerVoice

Yalnızlıq insanlar üçün yaxşı ola bilərmi?

Yalnızlıq, tək qalmaq və tənhalıq arasındakı fərqləri araşdıran mütəxəssislər, bu vəziyyətlərin insan sağlamlığına təsirlərini və necə balans qurulması lazım olduğunu açıqlayırlar.
Səhiyyə ekspertləri ilə aparılan söhbətlərdə yalnızlıq və tənhalıq arasında fərqlər aydınlaşdırılıb, həmçinin bu halların bədənə və zehni sağlamlığa olan təsirləri üzərində durulub. Mütəxəssislər yalnızlığın, bəzən zərərli olmasına baxmayaraq, müəyyən zamanlarda faydalı təsirlər yarada biləcəyini vurğulayıblar.

Tənhalıq nədir və necə təsir edir?

Böyük Britaniyanın Şeffild Hallam Universitetinin Tənhalığın Öyrənilməsi Mərkəzinin direktoru Andrea Viqfild, tənhalığı "istədiyinizdən daha az müxtəlif sosial münasibətlərə malik olmaq" olaraq təsvir edir. Bu hiss, insanların həyatlarında dərin sosial əlaqələr istədikdə, lakin bunları tapa bilmədiklərində ortaya çıxır. Tənhalıq, bəzən insanları özlərini izdiham içində də tənha hiss etməyə vadar edir. Bu duyğu, sosial əlaqələrdən və ya onların keyfiyyətindən narazı olan insanlar arasında xüsusilə yaygındır.

Yalnızlıq və bədənə təsirləri

Tənhalıq, yalnızlığın çox ağır nəticələrə yol açan bir formasıdır və sağlamlıq üçün təhlükə təşkil edir. Kembric Universitetinin araşdırmalarına görə, yalnızlıq ürək xəstəliyi, insult, diabet və immun sisteminin zəifləməsi ilə əlaqələndirilir. Mütəxəssislər, bu əlaqənin əsas səbəbini bədənin yüksək stress səviyyələrinə və zehni stimullaşdırmanın olmamasına bağlayırlar ki, bu da psixoloji problemləri daha da ağırlaşdıra bilər. Tənhalıq hissi insanların ruh halını pozaraq, depressiya, narahatlıq və demensiya kimi zehni problemləri şiddətləndirə bilər.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, tənhalıq və sosial təcrid xüsusilə yaşlılar və yeniyetmələr arasında geniş yayılıb. Yaşlıların dörddə biri sosial təcrid yaşarkən, yeniyetmələrin 5-15 faizi tənhalıq hissi ilə mübarizə aparır. Bu fenomen müxtəlif sosial qrupları da təsir edir, xüsusilə immiqrantlar, etnik azlıqlar, LGBTQ+ insanlar, qaçqınlar və xəstəlikləri olan insanlar bu risk altında daha çox olurlar.

Tənhalıq və yalnızlıq arasında fərq

İngiltərədəki Durham Universitetinin psixologiya professoru Thuy-Vy Nguyen yalnızlıq və təklik arasındakı fərqi izah edir. Onun sözlərinə görə, təklik müvəqqəti bir vəziyyət ola bilər və bəzən insanlar tək qalmaqdan xoşbəxt olurlar. Ancaq tənhalıq, insanların özlərini sosial təcrid olunmuş və əlaqəsiz hiss etmələri nəticəsində yaranan bir hissdir və bu, bədənə və ruha mənfi təsir edir. Yalnız qalmaq bir rahatlıq, təmizlənmə və yenilənmə hissi verə bilər, ancaq uzun müddət tək qalmaq tənhalıq hissi yaratmağa səbəb ola bilər.

Yalnızlıq necə idarə edilməli və necə mübarizə aparılmalıdır?

Son illərdə bir çox dövlət tənhalıqla mübarizə aparmaq üçün müxtəlif təşəbbüslər irəli sürüb. Bu məsələnin cəmiyyətə və iqtisadiyyata olan böyük təsirlərini nəzərə alaraq, tənhalıq problemi siyasət gündəmində yer alır. Mütəxəssislər, könüllülük fəaliyyətlərinin tənhalıqla mübarizədə effektiv bir vasitə olduğunu bildirirlər. Honq-Konqda keçirilən bir tədqiqat, yaşlılar arasında tənhalığı azaltmaq üçün könüllülük fəaliyyətlərinin faydalı olduğunu göstərib.

Bununla yanaşı, Avstraliya və Hollandiya kimi ölkələr nəsillərarası əlaqələri təşviq edərək tənhalıqla mübarizəni gücləndirirlər. Yaşlılar və gənclər bir yerdə fəaliyyət göstərərək, sosial əlaqələrini gücləndirirlər. Böyük Britaniyada isə həkimlər "sosial reseptlər" verərək, pasiyentlərini dərman yerinə sosial fəaliyyətlərə qatılmağa təşviq edirlər.

Tək qalmaq müsbət nəticələr verə bilərmi?

Mütəxəssislər, yalnız qalmağın həm zərərli, həm də faydalı tərəfləri olduğunu bildirirlər. Bəzi araşdırmalar göstərir ki, tək qalmaq, stressin azalmasına və insanların seçim hissinin artmasına səbəb ola bilər. Reading Universitetindəki bir araşdırma, yalnız qalmağın insanları sakitləşdirə biləcəyini və onların özlərini daha az stresli hiss etmələrini göstərib. Lakin uzun müddət tək qalmaq, insanları daha tənha və məmnuniyyətsiz hiss etdirə bilər.

Tək qalmağın müsbət tərəfləri

Tək qalmağın, insanların daha çox özlərinə vaxt ayırmalarına, düşüncələrini bir araya gətirmələrinə və özlərini daha yaxşı anlamalarına imkan yaratdığını bildirən mütəxəssislər, bu anların insanın psixi sağlamlığına müsbət təsir göstərə biləcəyini vurğulayırlar. Məsələn, bağçılıq, musiqi dinləmək, oxumaq və ya gəzinti kimi fəaliyyətlər tək başına da olsa, faydalı və sakitləşdirici təsir göstərə bilər.

Yalnızlıqla mübarizədə praktik yanaşmalar

Professor Nguyen, tək qalmaqla bağlı ən yaxşı yanaşmanın kiçik addımlarla başlamaq olduğunu qeyd edir. O, gündə 15 dəqiqə tək qalmağı tövsiyə edir və bu müddət ərzində insanların necə hiss etdiklərini izləmələrini, həmçinin nələr etməkdən zövq aldıqlarını düşünmələrini tövsiyə edir. Bu cür təcrübələr insanlar üçün daha balanslı bir tək qalma alışqanlığı yaradaraq, gələcəkdə bu anlardan daha çox faydalana bilmələrinə imkan verə bilər.

Qeyd edək ki, mütəxəssislər tənhalıqla mübarizə üçün yalnız sosial fəaliyyətlərə deyil, həm də fərdi səviyyədə, insanın öz emosional vəziyyətinə diqqət yetirməsinin vacib olduğunu bildirirlər. Yalnız qalma anlarını daha səmərəli keçirmək, həmçinin fərdi inkişafı dəstəkləmək insanın psixi sağlamlığı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.