BAKI,VOA
1898-ci il iyulun 25-də ABŞ qüvvələri İspaniya-Amerika müharibəsi zamanı Puerto Rikoya hərbi müdaxilə edib. Karib hövzəsində İspaniyanın əsas mülklərindən biri olan ada qısa müddət ərzində ABŞ ordusunun nəzarətinə keçib.
ABŞ generalı Nelson A. Maylsın rəhbərlik etdiyi qoşunlar adaya daxil olduqdan sonra ciddi müqavimətlə qarşılaşmayıb. Avqustun ortalarına qədər ABŞ qüvvələri Puerto Rikonun böyük hissəsinə nəzarəti təmin edib. Əməliyyat zamanı ABŞ ordusunun itkiləri cəmi 7 nəfər olub.
İspaniya ilə atəşkəs sazişi imzalandıqdan sonra ABŞ bayrağı ada üzərində qaldırılıb və bununla da təxminən 1 milyon sakinin yaşadığı Puerto Rikoda Vaşinqtonun hakimiyyəti rəsmiləşib.
Həmin ilin dekabrında imzalanan Paris müqaviləsi ilə İspaniya-Amerika müharibəsinə son qoyulub və Puerto Rikonun ABŞ-a verilməsi rəsmən təsdiqlənib.
ABŞ idarəçiliyi və amerikanlaşdırma siyasəti
ABŞ-ın Puerto Rikoda hakimiyyətinin ilk onilliklərində ada üzərində siyasi və mədəni təsirin artırılması istiqamətində siyasət həyata keçirilib.
Vaşinqton yeni ərazini ABŞ sisteminə daha yaxınlaşdırmaq üçün müxtəlif addımlar atıb. 1917-ci ildə Puerto Riko sakinlərinə ABŞ vətəndaşlığı verilib.
Bundan əlavə, adada ingilis dilinin rəsmi dil kimi qəbul edilməsi məsələsi də müzakirə olunub.
Lakin 1930-cu illərdə Puerto Rikoda milli kimlik və daha geniş siyasi muxtariyyət tələbləri güclənib. Xüsusilə Xalq Demokratik Partiyasının rəhbərlik etdiyi milli hərəkat ABŞ-ın tam inteqrasiya siyasətinə qarşı çıxaraq geniş dəstək qazanıb.
Puerto Rikonun muxtariyyət mərhələsi
1948-ci ildən etibarən Puerto Riko sakinləri öz qubernatorlarını seçmək hüququ əldə ediblər.
1952-ci ildə isə ABŞ Konqresi adanın yeni konstitusiyasını təsdiqləyib. Sənədə əsasən, Puerto Riko ABŞ-a bağlı muxtar birlik statusu (commonwealth) alıb və sakinləri ABŞ vətəndaşlığını qoruyub saxlayıblar.
Puerto Riko konstitusiyası 1952-ci il iyulun 25-də – ABŞ müdaxiləsinin 54-cü ildönümündə rəsmi şəkildə qəbul edilib.
ABŞ və Puerto Riko arasında davam edən siyasi müzakirələr
Puerto Rikonun ABŞ-la münasibətləri bu gün də müzakirə mövzusu olaraq qalır. Ada ABŞ ərazisi hesab olunur, lakin ştat statusuna malik deyil.
Puerto Rikoda müxtəlif siyasi qüvvələr arasında adanın gələcək statusu ilə bağlı fərqli mövqelər mövcuddur. Bəzi qruplar ABŞ-a tam inteqrasiyanı, digərləri müstəqilliyi, bir sıra siyasi dairələr isə mövcud muxtar statusun saxlanılmasını müdafiə edir.
1898-ci ildə başlayan ABŞ idarəçiliyi Puerto Rikonun siyasi, iqtisadi və mədəni inkişafında mühüm dönüş nöqtəsi hesab olunur.