BAKI, VOA
Fələstin Azadlıq Təşkilatı müstəqil Fələstin dövlətinin yaradılması məqsədilə fəaliyyət göstərən və uzun illər ərzində fələstinlilərin əsas siyasi təmsilçisi kimi çıxış edən qurumdur. Təşkilatın yaranması Yaxın Şərqdə ərəb-israil qarşıdurmasının dərinləşdiyi dövrə təsadüf edir və müasir Fələstin siyasi tarixində mühüm mərhələlərdən biri hesab olunur.
Təşkilatın əsası 1964-cü ilin yanvar ayında Qahirədə keçirilən Ərəb Dövlətləri Liqasının zirvə toplantısında qoyulub. Həmin ilin may ayında Fələstin Milli Şurasının ilk iclası keçirildikdən sonra təşkilat rəsmi şəkildə fəaliyyətə başlayıb. Fələstin Azadlıq Təşkilatının formalaşmasında ərəb dövlətləri, xüsusilə Misir Prezidenti Camal Əbdünnasirin siyasi dəstəyi mühüm rol oynayıb.
Təşkilatın qurulması mərhələsində ərəb ölkələri fələstinli gənclərin hərbi hazırlıq keçməsinə şərait yaratdı, maliyyələşmə məqsədilə xüsusi milli fond formalaşdırıldı və müxtəlif ərəb ölkələrində nümayəndəliklər açıldı. Eyni zamanda Fələstin Azadlıq Ordusu yaradılaraq təşkilatın hərbi dayaqları möhkəmləndirildi.
1967-ci ildə baş verən Ərəb-İsrail müharibəsindən sonra təşkilatın nüfuzu daha da artdı. 1968-ci ildə keçirilən Fələstin Milli Şurasının iclasında qurum yenidən təşkil olundu, silahlı qruplar təşkilata daxil edildi və hərbi struktur genişləndirildi. Bu dəyişikliklər Fələstin Azadlıq Təşkilatının regiondakı təsir imkanlarını artırdı.
Təşkilatın ən ali idarəetmə orqanı Fələstin Milli Şurasıdır. Bu qurum Fələstin parlamentinə bənzər funksiyalar yerinə yetirir və təşkilatın siyasi kursunu müəyyənləşdirən əsas qərarverici orqan hesab olunur. Şura müxtəlif siyasi təşkilatların, peşə birliklərinin və ictimai nümayəndələrin iştirakı ilə formalaşdırılır.
Təşkilat daxilində ən böyük siyasi qüvvə olan "Fəth" hərəkatının lideri Yaser Ərəfat 1969-cu ildə İcraiyyə Komitəsinin sədri seçildi. Onun rəhbərliyi dövründə təşkilat tədricən hərbi mübarizədən diplomatik fəaliyyətə daha çox üstünlük verməyə başladı. 1970-ci illərin əvvəllərindən etibarən beynəlxalq diplomatiya təşkilatın əsas fəaliyyət istiqamətlərindən birinə çevrildi.
1974-cü ildə Fələstin Azadlıq Təşkilatı həm Ərəb Dövlətləri Liqası, həm İslam Konfransı Təşkilatı, həm də Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən fələstinlilərin yeganə qanuni nümayəndəsi kimi tanındı. Bu qərar təşkilatın beynəlxalq legitimliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırdı və onu Fələstin məsələsində əsas siyasi tərəfə çevirdi.
Fəaliyyəti dövründə təşkilatın qərargahı bir neçə dəfə yer dəyişib. 1967-ci il müharibəsindən sonra qərargah İordaniyaya köçürüldü. Daha sonra 1970-ci ildə Livana, 1982-ci ildə isə İsrailin Livana müdaxiləsindən sonra Tunisə daşındı.
1988-ci ilin dekabrında Yaser Ərəfat təşkilat adından terror fəaliyyətlərini pislədiyini açıqladı. Bu addım beynəlxalq münasibətlərdə yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirildi. Lakin sonrakı illərdə bəzi silahlı qrupların fəaliyyəti səbəbindən təşkilatla müxtəlif dövlətlər arasında münasibətlərdə yenidən gərginlik yarandı.
1991-ci ildə Körfəz müharibəsi zamanı Yaser Ərəfatın İraq Prezidenti Səddam Hüseynə dəstək verməsi region ölkələri ilə münasibətlərə ciddi təsir göstərdi. Müharibədən sonra Küveytdə yaşayan çoxlu sayda fələstinli ölkəni tərk etmək məcburiyyətində qaldı.
1990-cı illərdə İsrail və fələstinlilər arasında əldə olunan razılaşmalar təşkilatın siyasi rolunu yeni mərhələyə daşıdı. Qəzza və İerixo sazişləri, eləcə də Oslo razılaşmaları nəticəsində Fələstin Muxtariyyəti formalaşdırıldı və bəzi ərazilərin idarə olunması fələstinlilərə verildi.
1996-cı ildə keçirilən seçkilərdən sonra Fələstin Muxtariyyətinin qanunverici orqanı yaradıldı və Yaser Ərəfat muxtariyyətin rəhbəri vəzifəsinə seçildi. Həmin dövrdə hökumət strukturları formalaşdırılsa da, əsas siyasi qərarların qəbulunda Ərəfatın təsiri həlledici olaraq qalırdı.
Bu gün də fəaliyyətini davam etdirən Fələstin Azadlıq Təşkilatı Fələstin siyasi sisteminin əsas sütunlarından biri hesab olunur. Təşkilat beynəlxalq səviyyədə fələstinlilərin siyasi təmsilçisi kimi çıxış edir və Fələstin Muxtariyyətinin fəaliyyətində mühüm rol oynayır.