BAKI, AzerVoice, Orxan Qədirzadə

Hindistanın müstəqillik hərəkatının siyasi və mənəvi lideri, zorakılıqsız müqavimət fəlsəfəsinin banisi Mahatma Qandi 1948-ci il yanvarın 30-da Yeni Dehlidə sui-qəsd nəticəsində qətlə yetirilib. Onun ölümü Britaniya müstəmləkəçiliyindən azadlıqdan cəmi bir il sonra Hindistanda dərin siyasi və dini gərginliyin mövcudluğunu üzə çıxaran tarixi hadisə kimi qiymətləndirilir.

Mahatma Qandi Birla House iqamətgahının bağçasında axşam dualarına gedərkən hindu millətçisi Nathuram Qodse tərəfindən yaxın məsafədən güllələnib. Hücum zamanı Qandinin sinəsinə üç güllə dəyib. O, yerə yıxılarkən son sözləri kimi “Hey Rama” (“Ey Tanrı”) ifadəsini səsləndirib və az sonra vəfat edib. Qodse və onun əlaltısı sonradan mühakimə olunaraq edam ediliblər.

Qandinin qətli Hindistanda və dünyada dərin sarsıntı yaradıb. Milyonlarla insan dəfn mərasimlərində iştirak edib, ölkə boyu matəm elan olunub. Hindistan hökuməti dərhal ekstremist təşkilatları qadağan edib və dövlətin dünyəvilik və zorakılıqsızlıq prinsiplərinə sadiqliyini bir daha bəyan edib.

1869-cu ildə anadan olan Qandi erkən yaşlarından qeyri-zorakılıq ideyalarını təbliğ edən caynizm təsiri altında formalaşıb. Hüquq təhsili aldıqdan sonra Cənubi Afrikada irqçi ayrı-seçkiliklə üzləşməsi onun siyasi mübarizəyə başlamasında həlledici rol oynayıb. Məhz burada “satyagraha” – kütləvi və dinc itaətsizlik strategiyasını formalaşdırıb.

1914-cü ildə Hindistana qayıdan Qandi Britaniya hakimiyyətinə qarşı genişmiqyaslı etiraz hərəkatlarına rəhbərlik edib. 1930-cu ildə məşhur “Duz yürüşü” onun qlobal nüfuzunu daha da artırıb. 1947-ci ildə Hindistanın müstəqilliyi və Pakistanla bölünməsi Qandini dərin sarsıntıya salıb. Dini zorakılığın qarşısını almaq üçün apardığı səylər isə onu radikal çevrələrin hədəfinə çevirib.

“Mahatma” – “Böyük Ruh” kimi tanınan Qandinin zorakılıqsız mübarizə ideyaları sonradan ABŞ-da Martin Lüter Kinq başda olmaqla bir çox vətəndaş haqları liderlərinə ilham mənbəyi olub.