VOA analitika: Geosiyasi təhlillər

İsraildə ABŞ-la münasibətlərin xarakteri ətrafında artan mübahisə Baş nazir Benyamin Netanyahunu ciddi çətin vəziyyətə salıb. O, ölkə daxilində İsrailin suverenliyini zəiflətməkdə və dövləti ABŞ administrasiyasının tabeliyinə çevirməkdə ittiham olunur. İsraillilər həmişə ABŞ-la yaxın münasibətləri ilə öyünürlər. Lakin son vaxtlar Amerika administrasiyasının mövqeləri İsrail ictimaiyyətində Vaşınqtonla əlaqələrin təbiətində müəyyən disbalans yarandığı təəssüratını formalaşdırıb.

Sudanda davam edən vətəndaş müharibəsində mühüm dönüş nöqtəsi baş verib. “Sürətli Dəstək Qüvvələri”nin (SDQ) iki illik mühasirədən sonra Şimali Darfur vilayətinin paytaxtı Əl-Faşiri tam nəzarətə götürməsi, ölkədə 2023-cü ilin aprelindən bəri davam edən qarşıdurmanın istiqamətini dəyişə bilər.

Eyni gün yayımlanan ilk rəsmi açıqlamada Misir Xarici İşlər Nazirliyi baş verənləri “İsrailin pozuntularına fələstinli cavabı” kimi səciyyələndirdi. Bu mövqe Misirin Fələstin məsələsinə müəyyən dərəcədə simpatiyasını göstərsə də, bu, Qahirənin nə “HƏMAS”ın metodlarını, nə də eskalasiyaya sürüklənməni dəstəklədiyi anlamına gəlmirdi. Bu, əsasən, Misirin keçmiş Qəzza-İsrail müharibələrindən çıxardığı reallığa əsaslanan praqmatik nəticələrə söykənirdi.

Cəfəri televiziya müsahibəsində deyib ki, İran İsrailə qarşı “böyük zərbə” endirib və bu müddətdə İran xalqı “məğlubiyyət hiss etməyib”. O, qarşıdurmanı “müharibə” kimi səciyyələndirməyin səbəbi kimi müəyyən müharibə meyarlarının - atışma, əməliyyatların genişlənməsi və s- mövcudluğunu göstərib, amma eyni zamanda qeyd edib ki, qarşıdurma tammiqyaslı hərbi əməliyyatlara çevrilməyib: “Quru döyüşləri baş vermədi, Körfəzdə hərəkətlər məhdud idi; buna baxmayaraq həqiqi qarşıdurma və atışma oldu”.

Tarix boyunca müharibə insanın ən qanlı ictimai hadisəsi olub. Müharibənin mərasimləri (ritualları) və simvolları da vardır - həm müharibədən əvvəl, həm də sonra; qələbə və ya məğlubiyyət zamanı. Şübhəsiz ki, bu ritual və simvollar müharibəyə legitimlik və müqəddəslik qazandırmağa xidmət edir. Həmçinin düşmənin insan obrazını “dehumanizasiya” etməklə onu məhv etməyi asanlaşdırmaq məqsədini daşıyır.

Qətlindən əvvəlki dövrdə, “Hizbullah”ın sabiq baş katibi Həsən Nəsrullah inanırdı ki, “dəstək müharibəsi” (yəni İsrailə qarşı cəbhə yardımı) sona qədər “toqquşma qaydaları” çərçivəsində qalacaq və İran Livanda 40 illik “İslam Müqaviməti”ni asanlıqla qurban verməyəcək. Lakin bir sıra səhv hesablamalar, partiyanın müharibə ilə bağlı həlledici qərarlar qəbul etməsinə mane oldu. 2024-cü ilin sentyabrına qədər isə bu müharibə artıq qanlı və hərtərəfli qarşıdurmaya çevrilmişdi.

Siyasi qüvvələr arasında kəskin rəqabət davam edərkən, 11 noyabrda keçiriləcək seçkilər ərəfəsində bir çox iraqlı bu prosesi laqeydlik və ya bəzən narazılıq hissi ilə qarşılayır. Xüsusilə küçələrdə, yollar boyunca və ictimai meydanlarda ifrat dərəcədə çox sayda afişa və şüarların yayılması seçki mühitinə qarşı bezginlik yaradıb.

Qədim Misirdə insanların qidalanmasının əsasını çörək və sıyıqlar təşkil edirdi. Hər iki yemək növü adətən arpa və ya emmer buğdasından (Misirin iki əsas dənli bitkisi) hazırlanırdı.Taxıl daş dəyirmanlarda əl ilə üyüdülərək un halına salınırdı. Bütün diqqətə baxmayaraq, üyütmə və daşınma zamanı qum və xırda daş hissəcikləri çox vaxt una qarışırdı. Bu səbəbdən bir çox mumiyalarda insanların çörəkdəki qum səbəbindən dişlərinin aşındığı aşkar olunub.

İsraili tərk edən və geri dönməyi planlaşdırmayan vətəndaşların sayı ölkəyə qayıdan israillilərin sayını üstələyib. Bu barədə İsrail parlamentinin (Knesset) Araşdırma və İnformasiya Mərkəzinin xüsusi hesabatında bildirilib.Hesabata əsasən, ölkədən çıxan israillilərin sayı 2020-ci ildən bəri ardıcıl şəkildə artır. 2020-ci ildə 34 min, 2021-ci ildə 43,4 min, 2022-ci ildə 59,4 min, 2023-cü ildə isə 82,8 min nəfər İsraildən uzunmüddətli olaraq köçüb. Bu, əvvəlki illərlə müqayisədə 39–44 faiz artım deməkdir.

Yaponiyanın siyasi səhnəsi 21 oktyabr tarixində tarixi bir hadisəyə şahidlik etdi - Liberal Demokrat Partiyasının lideri Sanai Takaiçi baş nazir seçildi. Beləliklə, o, ölkə tarixində bu vəzifəyə gələn 104-cü şəxs və ilk qadın baş nazir oldu. Bu qərar, Yaponiya üçün mürəkkəb geosiyasi çağırışların yaşandığı və ölkənin Hind–Sakit okean regionunda sabitlik və rifah dayağı kimi mövqeyini gücləndirməyə çalışdığı bir vaxtda atıldı.

ABŞ-a ərəb miqrantlarının köçü uzun tarixi və müxtəlif mərhələləri əhatə edir. Bu qrupda Şimali Afrika və Yaxın Şərqdəki 22 ərəb dilində danışan ölkələrdən gələn şəxslər və onların əvvəlki nəsilləri yer alır. 1880-ci ildən 1924-cü ilə qədər Osmanlı İmperiyasının ərazisindən olan ərəb miqrantları ABŞ-a çalışmaq və ya siyasi münaqişələrdən qaçmaq üçün gəliblər. Bu dövr 1924-cü ildən sonra yavaşladı, çünki ABŞ hökuməti miqrasiya kvotaları tətbiq etməyə başladı, lakin 1965-ci ildən sonra kvota sisteminin ləğv edilməsi ilə yenidən artmağa başladı.