BAKI,VOA

1984-cü ildə rejissor Ceyms Kameronun təqdim etdiyi "Terminator" filmi təkcə elmi-fantastika və döyüş janrının sərhədlərini yenidən müəyyənləşdirmədi, həm də kino tarixində dərin fəlsəfi və texnoloji paranoiyanı təcəssüm etdirən kult bir əsərə çevrildi. aşağıda filmin büdcəsindən başlayaraq, onun struktur, ideoloji və aktyor təhlili geniş şəkildə təqdim olunur.

Filmin büdcəsi və kommersiya göstəriciləri

"Terminator" filmi Hollivud meyarlarına görə kifayət qədər məhdud büdcə ilə ərsəyə gəlmişdir:

İstehsalat büdcəsi: 6,400,000 ABŞ dolları

Şimali Amerika (ABŞ) gəlirləri: 38,371,200 ABŞ dolları

Dünya üzrə ümumi gəlir: 78,371,200 ABŞ dolları

Cəmi 6.4 milyon dollar büdcəsi olan bir filmin dünya miqyasında 78 milyon dollardan çox gəlir əldə etməsi, onun yaradıcı heyətinin vizual effektlər və ssenari üzərində necə böyük bir ustalıqla işlədiyini göstərir. Bu kommersiya uğuru Ceyms Kameronun kino sənayesindəki mövqeyini möhkəmləndirdi və franşizanın bünövrəsini qoydu.

Filmdə olan ideoloji, fəlsəfi məqamlar və dərin mənalar

"Terminator" xarici görünüşcə dinamik bir döyüş filmi kimi görünsə də, alt qatında dərin sosial, dini və ideoloji mesajlar daşıyır:

a) İnsan və maşın qarşıdurması (Texnoloji determinizm)

Filmin ana xəttində insanın öz yaratdığı texnologiyanın qurbanına çevrilməsi qorxusu dayanır. "Skynet" süni intellekti insani hisslərdən uzaqdır, yalnız mütləq Məntiq və effektivlik prinsipi ilə hərəkət edir. Filmdə vurğulanır ki, texnologiyaya kor-koranə inam və hərbi sistemlərin avtomatlaşdırılması bəşəriyyətin özünü məhv etməsinə gətirib çıxara bilər.

b) Soyuq müharibə dövrünün nüvə kabusu

1980-ci illərin əvvəlləri ABŞ və SSRİ arasında Nüvə müharibəsi təhlükəsinin pik həddə çatdığı dövr idi. Filmdəki "Qiyamət günü" (Judgement Day) konsepsiyası həmin dövr cəmiyyətində hökm sürən kütləvi qorxunun kinematoqrafik əks olunmasıdır. Dünyanın bir anın içində yox olması ideyası dövrün siyasi psixologiyası ilə birbaşa səsləşir.

c) Dini və mifik simvolizm (Gizli dini kodlar)

Filmin süjet xəttində xristian teologiyasından gələn aydın metaforalar mövcuddur:

Sara Konnor (Sarah Connor): Bakirə Məryəm arxetipidir. O, gələcəkdə bəşəriyyəti xilas edəcək şəxsi dünyaya gətirmək missiyasını daşıyır.

Con Konnor (John Connor): Filmdə şəxsən görünməsə də, onun reallığı İsa Məsih (Jesus Christ) obrazına işarədir (diqqət çəkən məqam odur ki, hər iki ismin baş hərfləri "J.C."dir).

Kayl Riz (Kyle Reese): Gələcəkdən, yəni cəhənnəmə dönmüş dünyadan göndərilən qasid və ya mələk rolunu oynayır.

Terminator (T-800): Ölümün, cəhənnəmin və dağıdıcılığın qarşısıalınmaz təcəssümüdür, sanki qiyamət mələyi və ya sarsılmaz bir demonik qüvvədir.

d) Alın yazısı və iradə mübarizəsi

Film zaman dövrəsi (Bootstrap paradox) üzərində qurulub. Gələcəkdəki hadisələr keçmişi formalaşdırır, keçmişdəki addımlar isə gələcəyi yaradır. Lakin filmin əsas ideoloji mesajı insanın öz taleyini özü yazmaq imkanına malik olmasıdır.

3. Əsas aktyorlar, onların dünya görüşləri və dini etiqadları

Filmin uğurunda aktyorların personajlara qatdığı xarakterik xüsusiyyətlər böyük rol oynamışdır:

Arnold Şvartsenegger (Terminator / T-800)

Şvartseneggerin az dialoqa (filmdə cəmi 17 cümlə deyir) və soyuq görünüşə malik olması kiber-qatil obrazını mükəmməl tamamlayır. Onun plastikası, göz qırpmadan hərəkət etməsi maşın soyuqluğunu tam ötürür.

Avstriyada katolik ailəsində böyüyən Şvartsenegger yetkinlik dövründə fəlsəfi baxımdan daha çox stoisizm və fərdi iradəyə inanan bir dünya görüşü mənimsəmişdir. O, özünü ənənəvi dini ehkamlardan ziyədə, mənəvi dəyərlərə və insanın öz potensialını reallaşdırmasına inanan biri kimi xarakterizə edir.

Linda Hamilton (Sara Konnor)

Filmin gedişatında adi, sadə bir ofisiant qızdan bəşəriyyətin xilaskarının anasına çevrilən mürəkkəb psixoloji transformasiya nümayiş etdirir.

Linda Hamilton şəxsi həyatı və dini inancları barədə açıq danışmağı sevməyən, şəxsi məxfiliyə üstünlük verən bir aktrisadır. O, həyatında daha çox psixoloji özünüdərk, fərdi inkişaf və mənəvi tarazlığa önəm verdiyini bildirmişdir.

Maykl Bin (Kayl Riz)

Gələcəyin dəhşətlərini görmüş, travmalı, lakin Sara Konnoru qorumaq üçün hər şeyini fəda etməyə hazır olan fədakar əsgər obrazını canlandırır.

Dini etiqadı və düşüncəsi: Maykl Bin də şəxsi etiqadını medianın gündəminə gətirməyən sənətçilərdəndir. Onun dünya görüşü peşəkar aktyorluq sənətinə və praqmatik həyat fəlsəfəsinə söykənir.

4 Filmin gizli məqamları və rejissura prizması

Ceyms Kameron filmin ideyasını Romada xəstə olarkən gördüyü qızdırmalı bir yuxudan almışdır. Yuxuda alovların arasından ona tərəf iməkləyən dəmir bir skelet görmüş və bu obrazı ssenariyə köçürmüşdür.

Bəd Fidelin bəstələdiyi saundtrek sintezatorda ifa edilib. Musiqidəki metal döyüntüsü səsləri maşının ürək döyüntüsünü təmsil edir. İfa olunan ritm qeyri-adi 13/16 ölçüsündədir ki, bu da dinləyicidə şüuraltı bir gərginlik yaratmaq üçün xüsusi seçilmişdir.

Operator Adam Qrinberq gecə səhnələrində soyuq göy işıqlardan istifadə edərək filmin texnoloji və qaranlıq atmosferini vurğulamışdır.