BAKI,VOA
Məşhur müsəlman səyyahı İbn Battutanın xatirələrində yer alan bu tarixi epizod, orta əsrlər Şərq dünyasındakı etnik münasibətləri və siyasi intriqaları işıqlandırır. Mətndə ermənilərin Əmir Hüsəməddinə qarşı irəli sürdüyü yalan ittihamlar və bu qəsdin qarşısının son anda necə alınması təsvir olunur. Hadisələr fonunda türkmən boylarının məskunlaşdığı bərəkətli Amik ovası, eləcə də Qusayr və Sahyun kimi strateji qalaların hərbi-inzibati strukturu haqqında mühüm məlumatlar verilir. Müəllif dövrün ən qapalı icmalarından sayılan İsmayılıyyə fədayilərinin Məlik Nasir tərəfindən xüsusi tapşırıqlar üçün necə muzdlu qüvvə kimi istifadə edildiyini də ifşa edir. Nəticə etibarilə bu qeydlər, oxucuya sərkərdə Qara Sunqur kimi tarixi şəxsiyyətlərin mübarizəsini və Yaxın Şərqin orta əsrlər geosiyasi reallıqlarını anlamaq üçün mükəmməl bir sənəd təqdim edir.
VOA oxucularına dahi səyyah İbn Battutanın “Rihlə” əsərində ermənilərlə bağlı yazdığı məqamları təqdim edir.
Bir dəfə ermənilər Əmir Hüsəməddinin əleyhinə şikayət edirlər. Əsası olmayan, yalanlarla dolu sözlər söyləyirlər. Bunun müqabilində Məlik Nasir, Hələb valisinə Hüsəməddinin boğdurulmasını əmr edir. Bu fərman çıxanda əmirin dostu olan böyük komandanlardan biri hadisədən xəbərdar olur. Dərhal Məlik Nasirin yanına qaçaraq vəziyyəti bu cür izah edir:
"Sultanımız! Əmir Hüsəməddin keyfiyyətli, seçkin valilərdəndir. Müsəlmanların yaxşılığı üçün çalışan və yolu diqqətlə qoruyan bir cəngavərdir. Erməni tayfası İslam ölkəsində fitnə-fəsad törətmək niyyətindədir! Hüsəməddin onlara mane olduğu üçün, müsəlmanların gücünü qırmaq məqsədilə adamcağızı öldürməyə çalışırlar!"
Beləliklə, Hüsəməddinin önü açılır, ona məqam libası göndərilir və vəzifəsinin bərpası üçün ikinci bir əmr çıxarılır. Məlik Nasir, fövqəladə zamanlarda göndərilən Akuş adlı qasidi çağırtdıraraq sürətlə yola düşməsini əmr edir. Qasid Akuş, Misirdən Hələbə qədər olan bir aylıq yolu 5 gündə qət edir. O, ora çatdığı zaman Hələb valisi Hüsəməddini artıq məhkumların edam edildiyi yerə göndərmiş olur. Haqq Təalanın köməyi ilə Hüsəməddin xilas olur və vəzifəsinə geri dönür.
Əmir Hüsəməddin ilə Buğras qazısı Şərəfüddin Həməvini Amik ovası deyilən yerdə gördüm. Bura Antakya, Tizin və Buğras şəhərləri arasında geniş bir məntəqədir. Torpağı bərəkətli olduğu üçün türkmənlər heyvanları ilə burada məskunlaşırlar.