BAKI,VOA Analitik Təhlil Mərkəzi

Son illərdə dünyada asayiş məsələləri ictimai müzakirələrin əsas mövzularından birinə çevrilib.

Analitiklərin fikrincə, əvvəllər daha çox ənənəvi formada fəaliyyət göstərən cinayət şəbəkələri zamanla dəyişərək daha mürəkkəb strukturlara çevrilib. Yerli qruplarla yanaşı, beynəlxalq əlaqələrə malik cinayət şəbəkələrinin də ortaya çıxması təhlükəsizlik orqanlarının qarşısında yeni çağırışlar yaradıb.

Şəhərlərdə silahlı qarşıdurmalar, iş yerlərinə hücumlar, qanunsuz silah dövriyyəsi və gənclərin cinayət fəaliyyətlərinə cəlb edilməsi cəmiyyətin təhlükəsizlik hissinə mənfi təsir göstərən amillər sırasında göstərilir.

Xüsusilə sosial media vasitəsilə gənclərin cinayət qruplarına cəlb olunması yeni dövrün əsas problemlərindən biri hesab olunur.

Təhlükəsizlik yalnız görünən polis sayı ilə ölçülmür

Ekspertlərin fikrincə, effektiv təhlükəsizlik sisteminin əsas dayaqlarından biri kəşfiyyat və qabaqlayıcı tədbirlərdir.

Küçələrdə polis əməkdaşlarının və təhlükəsizlik qüvvələrinin görünməsi vacib olsa da, bu, təkbaşına təhlükəsiz cəmiyyət yaratmaq üçün kifayət etmir.

Məsələn, yol hərəkətində yalnız sənədlərin yoxlanılması və ya radar nəzarəti qayda pozuntularının bütün formalarını aradan qaldırmır. Təhlükəli sürücülük, aqressiv davranış və digər riskli hərəkətlər üçün də effektiv nəzarət mexanizmlərinin olması tələb olunur.

Bu yanaşma asayiş məsələlərinə də aiddir. Hüquq pozuntularının qarşısının alınması yalnız hadisədən sonra reaksiya verməklə deyil, risklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi ilə mümkün olur.

Cəmiyyətdə “qarışmayım” düşüncəsi artır

Sosial münasibətlərdə mühüm problemlərdən biri insanların qanunsuz və ya etik olmayan davranışlara qarşı susmağa başlamasıdır.

Mütəxəssislərin fikrincə, vətəndaşlar müdaxilə etdikdə özlərinin də təhlükə ilə üzləşə biləcəyini düşündükdə, cəmiyyətdə “qarışmayım” yanaşması güclənir.

Bu vəziyyət nəticədə qanunu pozan şəxslərin özlərini daha sərbəst hiss etməsinə səbəb ola bilər. Çünki hüquqi və sosial çəkindirmə mexanizmləri zəiflədikdə, qaydalara əməl edən insanlar özlərini müdafiəsiz hiss etməyə başlayırlar.

Gənclər və sosial risklər

Analitiklər hesab edir ki, cinayət qruplarının gəncləri hədəfə alması sosial problemlərlə də bağlıdır.

Təhsil imkanlarının məhdudluğu, işsizlik, sosial təcrid və zərərli vərdişlər bəzi gəncləri cinayət şəbəkələrinin təsir dairəsinə sala bilər.

Xüsusilə qanunsuz mərc oyunları, narkotik vasitələrin yayılması və sosial mediada cinayət həyat tərzinin təbliği bu sahədə əsas risklərdən biri kimi göstərilir.

Ekspertlər bildirirlər ki, yalnız hüquq-mühafizə tədbirləri kifayət etmir. Ailə, məktəb və sosial mühit də gənclərin düzgün istiqamətləndirilməsində mühüm rol oynayır.

Qaydalar zəiflədikdə cəmiyyətin etimadı azalır

Cəmiyyətdə qaydalara əməl edən insanların özlərini zəif hiss etməsi təhlükəli tendensiya hesab olunur.

Normal ictimai mühitdə qanuna uyğun davranan insan özünü qorunan və güvənli hiss etməlidir. Əks halda qaydalara riayət edən şəxslər üstünlük əldə etmək əvəzinə, qanunsuz davrananlardan çəkinməyə başlayırlar.

Bu vəziyyət uzunmüddətli perspektivdə sosial münasibətləri zəiflədə, insanlar arasında inamsızlığı artıra bilər.

Təhlükəsizlik həm də mədəniyyət məsələsidir

Ekspertlər vurğulayırlar ki, ictimai təhlükəsizlik yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə təmin olunmur.

Ailə tərbiyəsi, məktəb sistemi, sosial məsuliyyət və qarşılıqlı hörmət də təhlükəsiz cəmiyyətin əsas sütunlarıdır.

Uşaqlara hüquqa hörmət, başqalarının haqqını qorumaq və məsuliyyətli davranmaq öyrədilməlidir.

Müasir dövlətlərin əsas uğur göstəricilərindən biri vətəndaşın gündəlik həyatında özünü təhlükəsiz hiss etməsidir.