BAKI,VOA
ABŞ Müharibə Nazirliyi mayın 8-də “müəyyən edilməmiş hava hadisələri” ilə bağlı yeni sənədləri açıqladı. Nazirlik xüsusi hökumət portalı vasitəsilə ilk sənəd paketini yayıb və bunun başlanğıc olduğunu, yaxın aylarda daha çox materialın açıqlanacağını bildirib.
Yeni sənədlər arasında “Apollon” missiyalarına aid görüntülər, hərbi hesabatlar, videolar, diplomat ifadələri və 1940-cı illərdən bu günə qədər uzanan müxtəlif arxiv materialları yer alır. Diqqət çəkən məqamlardan biri də Apollo 17 missiyası zamanı çəkildiyi deyilən və üç işıq nöqtəsinin üçbucaq formasında göründüyü fotolar olub. Həmçinin Buzz Aldrin “Apollon 11” uçuşundan sonra Ay yaxınlığında qəribə işıq mənbəyi gördüyünü söyləmişdi.
Sənədlərdə Yaxın Şərq, Şərqi Asiya və Avropa üzərində qeydə alınmış naməlum obyektlərə aid videolar da var. Bununla belə, “Associated Press” və “Reuters” agentlikləri bildirir ki, həmin materialların bir hissəsi əvvəllər də mövcud idi. Yeni addımın əsas fərqi onların bir platformada toplanması və bəzi sənədlərin senzurasız versiyalarının paylaşılmasıdır.
“Naməlum hadisə” nə deməkdir?
Əslində “müəyyən edilməmiş hava hadisəsi” ifadəsi birbaşa yadplanetli mənasını vermir. Bu termin səma, kosmos və ya dəniz üzərində müşahidə olunan, ilk anda izahı tapılmayan obyekt və ya işıqları təsvir etmək üçün istifadə olunur.
Belə hadisələrin səbəbi çox fərqli ola bilər: hərbi təyyarələr, peyklər, hava şarları, atmosfer hadisələri, işıq əks olunmaları, radar və kamera xətaları və ya sadəcə kifayət qədər məlumatın olmaması.
Son onillikdə bu tip müşahidələrin sayı ciddi şəkildə artıb. ABŞ ordusu bir neçə videonun həqiqi olduğunu təsdiqləsə də, bu təsdiq “yadplanetli mövcudluğu” anlamına gəlmir. Sadəcə videoların saxta olmadığı bildirilib.
Lakin sosial şəbəkələrdə və internetdə vəziyyət fərqli inkişaf edir. Bulanıq görüntülər, sürətlə hərəkət edən işıq nöqtələri və qəribə formalı obyektlər bir çox insan üçün dərhal “kosmosdan gələn ziyarətçilərin sübutu” kimi təqdim olunur. Bunun ardınca isə saysız-hesabsız sui-qəsd nəzəriyyələri yayılır.
Qəribə görüntülərin elmi izahı varmı?
Məşhur videolardan birində səkkiz çıxıntılı ulduza bənzər obyekt görünür. Obyekt ekranın sağından soluna hərəkət edir və ilk baxışdan fizika qanunlarına zidd davranırmış kimi təsir bağışlayır.
Amma mütəxəssislər deyirlər ki, görüntüyə adi kamera yox, infraqırmızı sistem vasitəsilə baxmaq lazımdır. Yəni ekranda görünən forma obyektin özü deyil, onun yaydığı istilik enerjisinin görüntüsüdür.
Bundan əlavə, görüntü onlarla kilometr məsafədən çəkilib. Bu məsafədə istilik izi, obyektin arxa tərəfdən görünməsi və kameranın öz hərəkəti görüntünü daha da qəribələşdirə bilər. Mütəxəssislərin fikrincə, həmin görüntü çox güman ki, sürətlə hərəkət edən təyyarə və ya pilotsuz aparat mühərrikinin istilik izidir.
Həmçinin “naməlum” ifadəsi “izahsız” anlamına gəlmir. Eyni vəziyyət Ay səthində qeydə alınan qəribə işıq parıltıları üçün də keçərlidir.
Məsələn, “Apollon 12” və “Apollon 17” missiyalarının arxiv görüntülərində görünən işıq nöqtələrinin səbəbi kosmik aparatın qalıqları, boya hissəcikləri, obyektiv əks olunmaları və ya köhnə lent texnologiyasının yaratdığı vizual effektlər ola bilər.
Alimlər əlavə edirlər ki, kosmik şüaların astronavtların gözündə yaratdığı işıq effektləri də uzun illərdir məlum fiziki hadisədir. Ayda atmosfer olmadığı üçün kiçik meteorit hissəciklərinin səthə çırpılması nəticəsində qısa işıq parıltıları yaranması da mümkündür.
NASA və ekspertlər nə deyir?
2023-cü ilin sentyabrında NASA tərəfindən yaradılmış müstəqil elmi qrupun hesabatında bildirilib ki, müşahidə olunan hadisələrin böyük əksəriyyətinin yadplanetli mənşəli olduğuna dair sübut yoxdur.
Hesabatda qeyd olunur ki, izahı tapılmayan azsaylı hadisələr də fövqəltəbii və ya kosmik mənşə anlamına gəlmir. Əksər hallarda problem məlumat çatışmazlığı, zəif görüntü keyfiyyəti və müşahidə bucaqları ilə bağlı olur.
ABŞ ordusunun 2021-ci ildə hazırladığı hesabatda da 2004-2021-ci illər arasında araşdırılmış 144 hadisənin çoxunun konkret sübut yaratmadığı bildirilmişdi.
Bəzi amerikalı astrofiziklərin fikrincə bu tip videolar əsasən ictimai maraq yaratmağa xidmət edir. Əgər həqiqətən yadplanetli texnologiyadan danışılırsa, bunun üçün son dərəcə güclü və tam məlumat bazası lazımdır.
Pentaqonun xüsusi araşdırma ofisinin keçmiş rəhbəri Sean Kirkpatrick isə bildirib ki, videoların əksəriyyəti təbii və texniki səbəblərlə izah oluna bilər. Onun sözlərinə görə, görüntülərin qəribə görünməsi əsasən istifadə olunan müşahidə texnologiyası ilə bağlıdır.
Məşhur skeptik tədqiqatçı Mik Vest də hesab edir ki, bu videolar daha çox insanın məlumatsızlığını və görüntülərin aşağı keyfiyyətini əks etdirir.
Digər tərəfdən, Bill Diamond kainatda həyat ehtimalını inkar etmir. Lakin o bildirir ki, kainatda həyatın mövcud olması başqa, həmin həyat formalarının Yerə gəlməsi isə tamamilə başqa məsələdir. Onun fikrincə, bu günə qədər belə səfərləri təsdiqləyən heç bir sübut yoxdur.
Məşhur astrofizik Neil deGrasse Tyson isə deyir ki, smartfonlar və internet dövründə böyük bir yadplanetli ziyarətinin gizli saxlanılması əvvəlki dövrlərlə müqayisədə xeyli çətin olardı.
Rozuell hadisəsi və “uçan boşqab” əfsanəsi
Həmçinin ABŞ tarixinin ən məşhur hadisələrindən biri olan Rozuell hadisəsi də xatırladılır.
1947-ci ildə Nyu-Meksiko ştatında qəribə obyektin qalıqları tapılmışdı. İlk günlərdə bunun “uçan boşqab” olduğu iddia edilsə də, sonradan məlum oldu ki, həmin qalıqlar ABŞ ordusunun məxfi müşahidə şarına aid imiş.
Lakin hadisə ətrafındakı sirr və ziddiyyətli açıqlamalar “uçan boşqab” mifinin yaranmasına səbəb oldu.
1950-ci illərdə ABŞ-da həyata keçirilən Mavi Kitab Layihəsi proqramı minlərlə belə hadisəni araşdırmışdı. Nəticədə məlum olmuşdu ki, müşahidələrin əksəriyyəti adi atmosfer və ya texniki hadisələrdir.
Astronom Allan Hendry 1300-dən çox hadisəni araşdıraraq onların 88 faizindən çoxunun normal izahının olduğunu müəyyən etmişdi. Cəmi təxminən 1,5 faiz hadisə tam izahsız qalmışdı.
ABŞ kəşfiyyatı insanları bilərəkdən çaşdırıbmı?
Ən diqqət çəkən hadisələrdən biri ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi ilə bağlıdır.
1990-cı illərdə yayımlanan araşdırmada qeyd olunurdu ki, ABŞ ordusu bəzi hallarda ictimaiyyəti bilərəkdən yanlış istiqamətləndirib. Məqsəd məxfi casus təyyarələri və müşahidə proqramlarını gizlətmək olub.
2024-cü ildə Pentaqonun hazırladığı başqa hesabatda isə 1950-60-cı illərdə UFO müşahidələrinin artmasının əsas səbəbinin ABŞ-ın casus təyyarələri və kosmik texnologiyalarının sınaqları olduğu bildirilib.
Həmin hesabatda xüsusilə Lockheed U-2 casus təyyarəsi və disk formasında hazırlanmış Kanada istehsalı “Avrokar” layihəsi qeyd olunur.
Niyə məhz indi?
Bir sıra amerikalı siyasətçilər və media qurumları hesab edir ki, bu sənədlərin məhz indi açıqlanması təsadüfi deyil.
Tənqidçilər bildirirlər ki, Prezident Donald Trump administrasiyası diqqəti başqa mövzulardan yayındırmağa çalışır. Xüsusilə Cefri Epstein işi və İranla bağlı müharibənin yaratdığı siyasi təzyiqlərin bu addımın arxasında dayandığı iddia olunur.
Keçmiş konqres üzvü Marjori Teylor Qrin UFO sənədlərinin “parlaq bir diqqət yayındırma vasitəsi” olduğunu deyib. Respublikaçı siyasətçi Tomas Massi isə bu prosesi “kütləvi diqqət yayındırma silahı” adlandırıb.
Ekspertlər bildirir ki, kainatda həyatın olması mümkündür, lakin bu günə qədər Yerə yadplanetli səfərini sübut edən qəti dəlil yoxdur. “Naməlum hava hadisələri”nin böyük hissəsi ya texniki, ya atmosfer, ya da hərbi səbəblərlə izah olunur.