BAKI,AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi, Feysəl əl-Qasim, suriyalı yazıçı və jurnalist
Kitablardan yox, şəxsi təcrübədən öyrəndim. Uşaq vaxtı kəndin kənarında inək otararkən itlərlə davranmağın ilk dərslərini aldım. Mal-qaranı otlaqlara aparanda uzaqdan arıq itlər görünərdi. Özlərini güclü və qorxunc göstərər, hürər, dişlərini qıcıdar, sanki dünyanı dağıdacaqlarmış kimi davranardılar. Biz onlara daş atardıq və tezliklə anlayardıq ki, ən böyük səhvi etmişik. Çünki onlara baxan kimi, əsl istədiklərini -diqqəti - vermiş olurduq. İtlər bizim onları eşitdiyimizi görəndə daha da azğınlaşır, hürmələri artırdı.
Uzun müşahidələrdən sonra qızıl qaydanı anladıq: cavab verilməyən it ya susur, ya da zingildəyərdi.
Otlaq günlərində öyrəndiyim bu sadə qayda sonradan həyat fəlsəfəsinə çevrildi. Anladım ki, dünya hürən itlərlə doludur, siyasətdə, mediada, sosial şəbəkələrdə. Hər yerdə yalnız səsini eşitdirmək üçün hürənlər var. Onlar deyiləcək sözü olduğu üçün yox, susmağa dözə bilmədikləri üçün hürürlər. Bəziləri isə başqaları adına, pul qarşılığında hürür.
Bu gün itlər artıq otlaqlarda yox, ekranların arxasınca qaçır. Bəziləri kostyum geyinib kamera qarşısında oturur, bəziləri saxta hesab arxasında gizlənir. Amma mahiyyət etibarilə kənd yolunda hürən itdən fərqləri yoxdur. Fərq ondadır ki, o it səmimi hürürdü, bunlar isə “təhlil”, “şüur”, “cəsarət” adı altında boş hay-küy salırlar.
Onlar yalnız sən cavab verəndə yaşayırlar. Axmaq sözlər, söyüşlər, təhqirlər yazır, sonra sənin cavabını gözləyirlər. Çünki sənin reaksiyan onlara mövcudluq oksigeni verir. Onları görməzlikdən gələndə isə boğulurlar. Daha çox qışqırır, eyni sözləri təkrar-təkrar yazır, sonda taqətdən düşüb susurlar.
Ən maraqlısı da budur ki, diqqətini çəkmək üçün kin və axmaqlığı qarışdırırlar. Bəzən “azad fikir” adı ilə hücum edirlər, bəzən “vətənpərvərlik”, bəzən “müxalifət”, bəzən “ləyaqət” pərdəsi altında. Halbuki nə şərəfləri var, nə ləyaqətləri. Sadəcə adının onların dilinə düşməsini istəyirlər. Çünki onlara cavab verməyin belə, onlar üçün sinələrinə taxılan medal kimidir.
Hürənləri izləyən hər kəs anlayır ki, hürmək onlar üçün sadəcə vərdiş yox, yaşamaq strategiyasıdır. Özləri yuxarı qalxa bilmədikləri üçün səni aşağı çəkməyə çalışırlar. İt çoban olmaq istəmir, çobanı yolundan saxlamaq istəyir. Məqsədi yoxdur, sadəcə sənin məqsədinə mane olmaq istəyir. Bu da uğur qazanmaq istəməyən, amma sənin uğur qazanmamağını arzulayan paxılın eynisidir.
Həyatında eşitdiyin hər hürüş — işdə, siyasətdə, mediada — səni onların səviyyəsinə çəkmək cəhdidir. İngilislərin bir sözü var:“Palçıqda donuzla güləşmə,o zövq alar, sən isə çirklənərsən.”
Onların səviyyəsinə endinmi, uduzmusan. Çünki itlə və ya donuzla mübarizə daşla yox, təhlükəsiz təbəssüm, istehza və biganəliklə qazanılır. Unutma: biganəlik əlsiz vurulan bir sillədir.
Səndən nifrət edənə verə biləcəyin ən ağır “hədiyyə” onu görməməzlikdən gəlməkdir. Çünki nifrət cavabla qidalanır. Səni əsəbi, gərgin, tükənmiş görmək istəyir. Onu görməzlikdən gələndə isə onurğa sütununu toxunmadan qırırsan. Cavab verdikcə onu dirildirsən, susduqca sükutla basdırırsan.
Biganəliyi bacaran insan daxili rahatlıqla yaşayır. Hər hürən itə daş atanlar isə heç vaxt bu rahatlığı tanımırlar. Çünki hər səsə daş atsaydın, bir gün daş almağa məcbur qalardın. Amma yoluna baxıb keçəndə, sən sakit-səlim məqsədinə çatırsan, itlər isə arxanca hürə-hürə taqətdən düşür.
İtlərin iki növü var: qorxaq it və quduz it. Həyat bu nümunələrlə doludur.
Qorxaq it çox hürür, hədələyir, özünü ağıllı göstərir, amma kölgəsindən qorxur. Yazdıqları boş qəhrəmanlıqlardır. Dişləmir, çünki bütün gücünü ulamağa sərf edir.
Quduz it isə ayrıca məsələdir - ona cavab da lazım deyil, daş da. Bununla aidiyyəti qurumlar məşğul olur. Qalanları isə sadəcə boş hay-küyçülərdir. Özlərini güclü hiss etmək üçün qışqırırlar, halbuki karvan keçir və onlara baxmır.
Mediada və siyasətdə də otlaqda davrandığımız kimi davran. Sosial şəbəkələrdə söyüş, böhtan, səs-küy görəndə, köhnə otlaqları xatırla. Bunlar yol kənarındakı itlərdir. Sən keçirsən deyə hürürlər - çünki hərəkətsizliklərini xatırladırsan.
Mediada səfehlərə cavab vermək onlara xəyal etmədikləri ölçü verir. Onları görməməzlikdən gəlmək isə həqiqi ölçülərinə qaytarır: heç nəyə.
Sakitlik və biganəlik zadəganların silahıdır, hay-küylü dövrdə sakit qalmaq güclülərin lüksüdür. Qışqırıq cəsarət yox, çarəsizlik əlamətidir. Hürən it güclü olduğu üçün yox, zəif olduğu üçün hürür.
Öz dəyərini bilən hər səsə cavab verməz, hər hərəkətini izah etməz, hər axmağa nəsə sübut etməz. Bilir ki, yollar it səsləri ilə yox, karvan addımları ilə salınır.
Yoluna davam et, arxaya baxma. Dünya dəyişməyəcək: yol kənarında hürən itlər olacaq, karvanlar isə məqsədlərinə gedəcək. Bəziləri işləmək üçün yaşayır, bəziləri hürmək üçün. Aralarındakı fərq çobanla it arasındakı fərq kimidir. Biri ruzisinin dalınca gedir, digəri isə yalnız səsini eşitmək üçün hürür - elektron milçək sürüləri kimi, ətrafı çirkləndirib sahiblərini razı salmaq üçün.
Yoluna davam et. İzah etmə. Cavab vermə. Haqq qazandırma. Hürən it karvanı saxlamaz, sadəcə özünü ifşa edər. Hər yeni hürüş isə yalnız bir etirafdır: karvan hələ də gedir.
Və unutma, məşhur ingilis siyasətçi, yazıçı və sənətkar Uinston Çörçillin sözlərini: “Əgər hər hürən itə daş atmaq üçün dayansan, heç vaxt mənzil başına çatmazsan.”