BAKI, AzerVoice Analitik Təhlil Mərkəzi – Suriya və İsrail nümayəndə heyətləri arasında Parisdə ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə keçirilən görüş yalnız hərbi gərginliyin azaldılmasına və 1974-cü il tarixli “atəşkəsin bərpası” razılaşmasının yenidən işə salınmasına yönəlib. Görüşdə heç bir yekun saziş əldə olunmayıb.
Suriyanın rəsmi mənbələri bildirib ki, görüşün məqsədi İsrailin son hərbi əməliyyatları nəticəsində Cənubi Suriyada yaranmış təhlükəli eskalasiyanı cilovlamaq və qarşılıqlı təmas kanallarını bərpa etmək olub. Görüşdə tərəflər arasında diplomatik normativlər daxilində ilkin məsləhətləşmələr aparılıb.
ABŞ-ın Suriyaya xüsusi elçisi Tomas Barak “X” platformasında paylaşım edərək bildirib ki, Parisdə suriyalı və israilli nümayəndələrlə bir araya gəlib. Suriya tərəfi görüş zamanı İsraili eskalasiyanın əsas məsuliyyəti daşıyan tərəf kimi göstərərək onun “təcavüzkar siyasətindən” əl çəkməsini tələb edib.
Suriyalı nümayəndələr həmçinin bəyan ediblər ki, “Suriyanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi müzakirə mövzusu ola bilməz” və İsrailin son zamanlar irəlilədiyi mövqelərdən dərhal geri çəkilməsi tələb olunub.
Süveyda toqquşmaları və İsrailin müdaxiləsi fonunda görüş
Görüş, 13 iyulda Druzlar və Bədəvilər arasında başlayan və qısa müddətdə dövlət qüvvələri ilə silahlı qarşıdurmalara çevrilən Süveyda toqquşmalarından sonra keçirilib. Suriyadakı insan haqları müşahidəçiləri toqquşmalar nəticəsində 1400-dən çox insanın həlak olduğunu, onlardan yüzlərlə nəfərin “meydanlarda edam edildiyini” bildirib.
İsrail isə toqquşmalar fonunda Dəməşqdəki rəsmi obyektlərə və hökumət qüvvələrinin məntəqələrinə hava zərbələri endirib. Tel-Əviv bildirib ki, məqsədləri bölgədəki druz azlığının təhlükəsizliyini təmin etməkdir.
1974-cü il razılaşmasının bərpası müzakirə olunur
Görüşdə həmçinin 1974-cü ildə imzalanmış Suriya-İsrail atəşkəs razılaşmasının yenidən işə salınması və bu prosesə beynəlxalq təminatlar verilməsi məsələsi də gündəmə gəlib. Bu, BMT-nin bölgədə yenidən nəzarət missiyası qurması ilə mümkün ola bilər.
Müşahidəçilərin fikrincə, ABŞ nə Suriya, nə də İsrail tərəfinin yaxın zamanda diplomatik münasibət qurmasını hədəfləmir. Hazırda prioritet məqsəd qarşılıqlı təhdidlərin azaldılması və sərhəd bölgələrində sabitliyin təmin edilməsidir.
Eyni zamanda, ABŞ-ın rəsmi siyasəti Suriya rejimini İrana daha da yaxınlaşdıracaq addımlardan çəkinmək və Dəməşqin Qərb tərəfdaşlığına qayıdışına şərait yaratmaqdır.
Növbəti mərhələ nə olacaq?
Paris görüşünün sonunda yeni görüşlərin keçirilməsi və sabitlik üçün təmasların davam etdirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Əvvəlki məlumatlara görə, 12 iyulda Bakıda Suriya və İsrail rəsmiləri arasında daha bir görüş baş tutmuşdu.
Suriya hakimiyyəti isə 2024-cü ilin dekabrında dəyişdikdən sonra İsraillə birbaşa danışıqlardan yayınaraq, “gərginliyi azaltmağa yönəlmiş texniki təmaslar” apardıqlarını bəyan edib. Bu təmasların əsas istinadı isə 1974-cü il atəşkəs razılaşmasıdır.