#iqtisadi təzyiq

ABŞ Misirin “Banque Misr” bankının BƏƏ-dəki bölmələrinə qarşı İranla maliyyə əlaqələrinə görə tədbirlər görür. ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessent qərarın İrana qarşı iqtisadi təzyiq siyasətinin tərkib hissəsi olduğunu bildirib. Vaşinqton bankın BƏƏ-dəki bölmələrinin İranla əlaqəli maliyyə əməliyyatlarında iştirak etdiyini iddia edir. ABŞ Maliyyə Nazirliyinə görə, 2024-cü ilin yanvarından 2026-cı ilin iyununa qədər təxminən 1,8 milyard dollarlıq şübhəli əməliyyat həyata keçirilib. Bu əməliyyatların 103 şirkətlə əlaqəli olduğu bildirilir. ABŞ həmin bölmələrin Amerika maliyyə qurumlarındakı müxbir bank xidmətlərinə çıxışını dayandırmağa çalışır. Bessent bankların İranla maliyyə əlaqələrini davam etdirməmələri barədə əvvəlcədən xəbərdar edildiyini bildirib. Vaşinqton İranın dünya maliyyə sisteminə çıxış imkanlarını daha da məhdudlaşdırmağı qarşıya məqsəd qoyub.

Ağ Ev ABŞ-nin İrana qarşı dəniz mühasirəsinin tam qüvvəsi ilə davam etdiyini bildirib. Açıqlamanı Ağ Evin mətbuat katibinin müavini Anna Kelli verib. Onun sözlərinə görə, Vaşinqton İrana qarşı iqtisadi təzyiq tədbirlərini də davam etdirir. ABŞ bu tədbirləri “İqtisadi Təcrid Əməliyyatı” adlandırır. Əməliyyat İran hakimiyyətinin xarici iqtisadi əlaqələrini məhdudlaşdırmağa yönəlib. Vaşinqton İranın maliyyə və ticarət imkanlarına təzyiqi artırmağa çalışır. ABŞ son günlər İranla əlaqəli şəxslər və şirkətlərə qarşı yeni sanksiyalar da tətbiq edib. Ağ Evin açıqlaması İrana qarşı dəniz və iqtisadi təzyiq siyasətinin davam edəcəyini göstərir.

ABŞ Maliyyə Nazirliyi İranla əlaqəli daha iki sanksiya qərarı açıqlayıb. Məhdudiyyətlər bir fiziki şəxs və Honkonqda yerləşən bir şirkəti əhatə edir. ABŞ tərəfi sanksiyaya məruz qalan şəxsin İranın “Bank Melli” bankı ilə əlaqəli olduğunu bildirir. Honkonq şirkətinin İranla əlaqələrinin təfərrüatları isə təqdim olunan məlumatda açıqlanmayıb. Yeni qərar Vaşinqtonun İrana iqtisadi təzyiqi artırdığı bir dövrə təsadüf edir. ABŞ əsas diqqəti İranın beynəlxalq maliyyə əlaqələrinin məhdudlaşdırılmasına yönəldir. Maliyyə naziri Skott Bessent həftənin əvvəlində İranın dünya üzrə maliyyə əlaqələrinə qarşı geniş iqtisadi təzyiq barədə xəbərdarlıq etmişdi. Son sanksiyalar bu siyasətin davam etdirildiyini göstərir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Vaşinqtonun hazırda İranla hər hansı danışıqlar aparmadığını və əsas diqqətin Tehrana qarşı iqtisadi təzyiqin artırılmasına yönəldiyini bildirib. Tramp Ağ Evdə jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən İranla danışıqların aparılıb-aparılmadığı ilə bağlı suala cavabında deyib ki, ABŞ Tehranla danışmaq istəmir və hazırda hər hansı görüş keçirmək niyyətində deyil. ABŞ prezidenti İranla ticari əlaqələrini davam etdirən ölkələrin də sanksiyalarla üzləşə biləcəyinə işarə edib.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf ölkənin genişmiqyaslı iqtisadi müharibə şəraitində olduğunu bildirib. O, mövcud iqtisadi təzyiqləri İranla qarşıdurmanın mühüm istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirib. Qalibaf İranın bu mübarizədə də geri çəkilməyəcəyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, ölkəsi iqtisadi sahədə düşmən üzərində qələbə qazanacaq. Açıqlama İrana qarşı iqtisadi təzyiqlərin gücləndiyi bir vaxta təsadüf edir. İranın digər yüksək vəzifəli rəsmiləri də son günlər oxşar mövqedən çıxış ediblər. Tehran xarici iqtisadi təzyiqlərin ölkəni zəiflətməyə yönəldiyini bildirir. İran rəhbərliyi isə bu tədbirlərə müqavimət göstərəcəyini bəyan edir.

İran Mərkəzi Bankının sədri Əbdülnasir Hemməti rialın ucuzlaşmasının müvəqqəti olduğunu bildirib. İranın milli valyutası son iki həftədə dəyərinin təxminən 10 faizini itirib. Rial müharibənin başlanğıcında da ciddi ucuzlaşma ilə üzləşmişdi. Hemməti valyuta bazarındakı dəyişikliklərin davamlı olmadığını düşünür. O, iqtisadi çətinliklərin bir hissəsini ABŞ-nin siyasi təbliğatı ilə əlaqələndirib. Açıqlama Vaşinqtonun İrana qarşı yeni iqtisadi təzyiq tədbirləri hazırladığı vaxta təsadüf edir. Hemməti vəziyyətin yaxşılaşacağına əmin olduğunu bildirib. Bununla belə, rialın məzənnəsi üzərində xarici iqtisadi təzyiqlər davam edir.

İranın birinci vitse-prezidenti Məhəmməd Rza Arif ABŞ-nin iqtisadi təzyiq siyasətinə münasibət bildirib. O, Vaşinqtonun siyasətini “iqtisadi terror” adlandırıb. Arif ABŞ-nin təzyiqlərinin İranın iqtisadi sabitliyini pozmasına imkan verilməyəcəyini deyib. İran hökumətinin əhalinin yaşayış səviyyəsini qorumağa çalışacağını bildirib. Arif iqtisadi təzyiqlərin İran xalqının iradəsini dəyişə bilmədiyini iddia edib. Onun fikrincə, belə təzyiqlər əks nəticə verir. Açıqlama ABŞ-nin İrana qarşı yeni iqtisadi tədbirlər görmək təhdidləri fonunda səsləndirilib. Tehran sanksiyaların ölkəni siyasi güzəştlərə məcbur etməyəcəyini bildirir.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi ABŞ-nin yeni iqtisadi təzyiq kampaniyasının uğursuz olacağını bildirib. Onun açıqlaması Donald Trampın İrana qarşı son dərəcə ağır iqtisadi tədbirlər görmək təhdidindən sonra verilib. Əraqçi Vaşinqtonun oxşar siyasəti əvvəllər də həyata keçirdiyini xatırladıb. O, 14 il əvvəl ABŞ-nin İrana qarşı ağır sanksiyalarla hədələdiyini bildirib. İran rəsmisi həmin siyasətin nəticə vermədiyini iddia edib. Əraqçi ABŞ-nin hazırkı addımlarını əvvəlki təzyiq siyasətinin təkrarı kimi qiymətləndirib. Tehran iqtisadi sanksiyaların İranın mövqeyini dəyişdirməyəcəyini bildirir. ABŞ isə İrana qarşı iqtisadi təzyiqi daha da artırmağa hazırlaşır.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian müharibənin hazırkı mərhələdə başa çatdırılmasının daha məqsədəuyğun olduğunu bildirib. O, İranın hazırda “güclü və ləyaqətli mövqedə” olduğunu iddia edib. Pezeşkian danışıqlar nəticəsində əldə edilmiş razılaşmanı böyük nailiyyət adlandırıb. Sənədin İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən yekdilliklə təsdiqləndiyini bildirib. Prezident razılaşmada İranın təslim olmasını nəzərdə tutan müddəanın olmadığını deyib. Bununla yanaşı, Tehranı yenidən hədəfə alacaq hücuma sərt cavab veriləcəyini vurğulayıb. Pezeşkian müharibə və dəniz mühasirəsinin inflyasiya və iqtisadi çətinlikləri artırdığını da etiraf edib. O, qarşıdurmanın davamını istəyənlərin bunun yaratdığı çətinlikləri də qəbul etməli olduqlarını bildirib.

Çin ABŞ-nin Yaxın Şərqdə yeni iqtisadi təzyiq tədbirlərinə qarşı çıxıb. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Lin Cien sanksiyaların münaqişənin həllinə kömək etməyəcəyini bildirib. Pekin tərəfləri siyasi və diplomatik vasitələrdən istifadə etməyə çağırıb. Çin birtərəfli ABŞ sanksiyalarına uzun müddətdir qarşı çıxır. Pekin BMT Təhlükəsizlik Şurasının razılığı olmadan tətbiq edilən məhdudiyyətlərin beynəlxalq hüquqi əsasının olmadığını bildirir. Açıqlama ABŞ-nin İrana iqtisadi təzyiqi artırdığı bir vaxtda verilib. Vaşinqton Pekinin Tehranla iqtisadi əlaqələrini azaltmasını istəyir. Çin isə iqtisadi təzyiq əvəzinə danışıqlar və diplomatiyanı müdafiə edir.

İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqir Qalibaf ölkəsinin yeni ABŞ sanksiyalarına qarşı plan hazırlamalı olduğunu bildirib. Onun açıqlaması ABŞ-nin maliyyə naziri Skott Bessentin İrana qarşı daha sərt iqtisadi məhdudiyyətlər elan etməsindən sonra səsləndirilib. Qalibaf ABŞ-nin tədbirlərini “qəddar sanksiyalar” adlandırıb. O, İranın iqtisadi təzyiqlərin öhdəsindən gəlmək üçün əvvəlcədən hazırlıq görməli olduğunu deyib. Qalibaf müsəlman ölkələrinin zəngin təbii sərvətlərə və xammal ehtiyatlarına malik olduğunu vurğulayıb. O, İranın sanksiyalar qarşısında iqtisadi dayanıqlığını gücləndirməsinin vacibliyini bildirib. İraqda səfərdə olan Qalibaf Bağdad rəhbərliyini Tehranla əməkdaşlığa çağırıb. Onun açıqlaması ABŞ–İran iqtisadi qarşıdurmasının daha da sərtləşdiyi bir vaxta təsadüf edir.

İran ABŞ-nin yeni iqtisadi sanksiya təhdidlərini kəskin şəkildə pisləyib. Tehran bu tədbirləri “qanunsuz və qeyri-insani” adlandırıb. İran Xarici İşlər Nazirliyi Trampın açıqlamasının 1953-cü il avqustun 19-da Məhəmməd Müsəddiq hökumətinin devrilməsinin ildönümü ilə üst-üstə düşdüyünə diqqət çəkib. İran tərəfi bunu ABŞ-nin 73 ildir davam edən düşmən siyasətinin göstəricisi kimi qiymətləndirib. Nazirlik yeni sanksiyaların İran xalqına qarşı iqtisadi təzyiq olduğunu bildirib. Tehran bu siyasətin əvvəllər də tətbiq edildiyini və nəticə vermədiyini iddia edir. Tramp isə İranı iqtisadi baxımdan dəstəkləyən tərəflərə qarşı daha sərt tədbirlər vəd edib. Qarşılıqlı bəyanatlar Tehranla Vaşinqton arasında gərginliyin davam etdiyini göstərir.