Oman körfəzində baş vermiş son hadisə ABŞ və İran arasında davam edən qarşıdurmanın yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. ABŞ Mərkəzi Komandanlığının məlumatına görə, İrana doğru hərəkət edən “Marivex” adlı neft tankeri hərbi göstərişlərə əməl etmədiyi üçün zərbə ilə dayandırılıb. Hücum nəticəsində gəminin mühərrik və idarəetmə sistemləri sıradan çıxıb və tanker hərəkət qabiliyyətini itirib. ABŞ tərəfi bu addımı həyata keçirdiyi dəniz məhdudiyyətləri siyasətinin tərkib hissəsi kimi təqdim edir. Son aylarda Vaşinqton və Tehran arasında həm hərbi, həm də iqtisadi sahədə gərginliyin artdığı müşahidə olunur. Analitiklər hesab edirlər ki, dəniz nəqliyyatına yönələn bu cür əməliyyatlar bölgədə onsuz da mürəkkəb olan təhlükəsizlik vəziyyətini daha da həssas hala gətirə bilər.

Oman sahillərində yerləşən Masirah adası yaxınlığında tankerdə baş vermiş yanğın dəniz nəqliyyatı sahəsində diqqət çəkən hadisələrdən birinə çevrilib. Rəsmi məlumata görə, yanğından sonra gəmi heyəti təxliyə olunub və onların təhlükəsizliyi təmin edilib. Hadisənin səbəbi hələlik məlum deyil və araşdırmalar davam etdirilir. Oman və Hindistanın aidiyyəti qurumları vəziyyətə birgə nəzarət edir. Hazırda ətraf mühitə mənfi təsirlə bağlı məlumat verilməsə də, bölgədə hərəkət edən gəmilərə əlavə ehtiyat tədbirləri görmək tövsiyə olunub. Mütəxəssislər yanğının səbəblərinin müəyyənləşdirilməsi və tankerin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi istiqamətində işlərin davam etdiyini bildirirlər.

Oman sahillərində Madaqaskar bayrağı altında üzən “Marivex” neft tankerində yanğın baş verməsi ilə bağlı məlumat beynəlxalq dəniz nəqliyyatı dairələrinin diqqətini cəlb edib. Hindistan rəsmilərinin açıqlamasına görə, tankerin göyərtəsində olan 24 hindistanlı dənizçinin hamısı təhlükəsiz vəziyyətdədir və hadisə zamanı insan itkisi qeydə alınmayıb. Məlumata əsasən, gəmi yanğın baş verən vaxt yük daşımırdı. Hindistanın aidiyyəti qurumları hadisə ilə bağlı vəziyyəti nəzarətdə saxlayır və dənizçilərin təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün müxtəlif dövlət qurumları ilə əlaqəli fəaliyyət göstərir. Yanğının səbəbi hələlik məlum deyil və hadisənin bütün təfərrüatlarının araşdırıldığı bildirilir. Rəsmilər yaxın günlərdə daha ətraflı məlumatın açıqlanacağını gözlədiklərini bildirirlər.

Avropa İttifaqı Hörmüz boğazında gəmiçilik təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar fonunda İranın hərbi qurumlarından birinə və iki İran vətəndaşına qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edib. Rəsmi açıqlamaya əsasən, qərar dəniz nəqliyyatının sərbəst hərəkətinə təhlükə yaradan fəaliyyətlərlə bağlı irəli sürülən iddialara əsaslanır. Sanksiyalar İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Hörmüzqan əyaləti üzrə komandanlığını, eləcə də iki iranlı rəsmiyi əhatə edir. Avropa İttifaqı bu addımı yeni sanksiya mexanizmi çərçivəsində atdığını və bunun ilk belə qərar olduğunu vurğulayıb. Dünya neft daşımalarının mühüm hissəsinin keçdiyi Hörmüz boğazında baş verən hadisələr qlobal enerji bazarları tərəfindən yaxından izlənilir və bölgədəki hər hansı gərginlik beynəlxalq iqtisadiyyata təsir göstərə biləcək amillərdən biri hesab olunur.

“Rosneft”in baş direktoru İqor Seçin ABŞ neft və qaz şirkətlərinin Hörmüz boğazındakı gərginlikdən strateji və maliyyə baxımından faydalandığını bildirib. Seçin qeyd edib ki, ABŞ şirkətləri yüksək qiymətə neft sataraq rekord gəlir əldə edib. Eyni zamanda o, Çinin enerji təhlükəsizliyi və alternativ enerji infrastrukturuna sərmayələr qoyaraq bu cür gərginliklərə qarşı daha hazırlıqlı olduğunu vurğulayıb. Bölgədə yaranmış qarşıdurmalar qlobal enerji təminatı və dəniz nəqliyyatına təhdid yaradıb, atəşkəs qüvvəyə minib, lakin diplomatik səylər davam edir.

Hərbi müdafiə məsələləri üzrə analitik Aleksandru Hudisteanu hesab edir ki, ABŞ Hörmüz boğazı üzərində İranın irəli sürdüyü nəzarət iddialarını zəiflətmək üçün müxtəlif addımlar atır. Onun sözlərinə görə, gəmiçilik azadlığı əməliyyatları strateji su yollarında sərbəst hərəkətin qorunmasına yönəlib və İranın bu bölgədəki təsir imkanlarını məhdudlaşdırmaq məqsədi daşıyır. Analitik eyni zamanda qeyd edib ki, Vaşinqton və Tehran arasında fikir ayrılıqları davam etsə də, hər iki tərəf gələcəkdə razılıq əldə olunmasında maraqlıdır. Mübahisənin əsas mövzusu isə mümkün razılaşmanın hansı şərtlərlə və hansı ardıcıllıqla həyata keçirilməsidir.

İranlı tədqiqatçı Əli Əkbər Dəreyni ABŞ ilə İran arasında əldə olunmuş atəşkəsin artıq faktiki qüvvəsini itirdiyini iddia edib. O bildirib ki, bölgədə baş verən son hadisələr daha genişmiqyaslı qarşıdurma ehtimalını artırır. Dəreyninin fikrincə, İran Fars körfəzi və ətraf dəniz yollarında öz təhlükəsizlik maraqlarını qorumaqda qərarlıdır. Tədqiqatçı hesab edir ki, Tehran iqtisadi və enerji maraqlarına qarşı təzyiqləri qəbul etməyəcək və xüsusilə neft ixracı məsələsində geri addım atmaq niyyətində deyil. Onun açıqlamaları bölgədə enerji təhlükəsizliyi, dəniz nəqliyyatı və regional sabitlik ətrafında müzakirələrin yenidən güclənməsinə səbəb olub.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) bildirib ki, İran limanlarının blokadası çərçivəsində 129 ticarət gəmisinin istiqaməti dəyişdirilib, blokadaya əməl etməyən altı gəmi isə deaktiv edilib. Bu əməliyyat İran limanlarına daxil olmaq və ya onlardan çıxmaq istəyən gəmilərin yönünü dəyişdirərək onların təhlükəsiz fəaliyyətini təmin etməyi hədəfləyir. Bundan başqa, bəzi humanitar yardım daşıyan gəmiavtomaşınlarına keçid izni verilib. Bu tədbirlər ABŞ‑ın İran limanlarına nəzarətini gücləndirmək və blokadanı səmərəli şəkildə tətbiq etmək məqsədilə həyata keçirilir, regional dəniz nəqliyyatına və təhlükəsizliyə təsir göstərir.

ABŞ aprel ortasında İran limanlarına qarşı başladılan dəniz blokadası çərçivəsində 125 ticarət gəmisinin istiqamətini dəyişdiyini açıqlayıb. Blokadaya əməl etməyən altı gəmi neytrallaşdırılıb. Donald Trampın başlatdığı bu əməliyyat İranın neft ixracını məhdudlaşdırmaq və ölkəni danışıqlar üçün təzyiq altında saxlamaq məqsədini daşıyır. Bu addım regionda ticarət və enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı gərginliyi artırır.

İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) Hörmüz Boğazından təhlükəsiz keçidin yalnız onların təyin etdiyi marşrutla mümkün olduğunu açıqlayıb. İİKK xəbərdarlıq edib ki, qaydaları pozan hər hansı gəmi hədəf alınacaq. Ötən həftəsonu Tehran xarici hərbi və ticarət gəmilərinə bu su yolu üzrə “keçid qaydalarına” əməl etmədikləri halda hücum ediləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Bu, regionda dəniz nəqliyyatı və beynəlxalq ticarət üçün risklərin artdığını göstərir.

Tehran ABŞ-ın özünü müdafiə arqumentini rədd edərək, son hərbi hücumları “təcavüz və müharibə aktı” kimi qiymətləndirib və regional tərəfdaş ölkələrə xəbərdarlıq edib. İran Xarici İşlər Nazirliyinin açıqlamasında Küveyt və Bəhreyn də adları çəkilərək xəbərdarlıq edilib ki, ABŞ-a aid hər hansı baza və obyekt vasitəsilə hücumlar edilsə, həmin bazalar hədəfə alınacaq. Bu açıqlama ABŞ-ın Hörmüz Boğazında neft tankerinə və Qeşm adasında rabitə obyektinə hücumlarından sonra verilib. İİKK-nin cavab əməliyyatı ABŞ Beşinci Filo hava bazasına yönəldilib və İranın dəniz ticarəti və iqtisadi dəstəyi təhlükə altında olduğunu göstərir.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı bildirib ki, İrana qarşı tətbiq edilən dəniz blokadası çərçivəsində ABŞ ordusu 118 ticarət gəmisini başqa istiqamətə yönləndirib və beşini deaktiv edib. Blokada 13 aprel tarixindən etibarən qüvvədədir və bütün liman daxil olan və ya çıxan gəmilər üçün tətbiq olunur. ABŞ donanması bu tədbirlərlə İran limanlarına ticarət axınını məhdudlaşdırır və İranın dəniz ticarətinə təzyiq göstərir, nəticədə regional dəniz nəqliyyatında qeyri‑sabitlik yaranır.