#dəniz nəqliyyatı

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqai Omanla Hörmüz boğazı ilə bağlı danışıqların rəvan getdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, bəzi qüvvələr razılaşmaya mane olmağa çalışır. Bəqayi Omanla anlaşmanın əldə olunmasının mümkün olduğunu və bunun danışıqlarda mühüm mərhələ olacağını qeyd edib. İran rəsmisi mane olan tərəflərin adını açıqlamayıb. O, ABŞ-nin Hörmüz boğazındakı fəaliyyətlərini tənqid edib və bunun su yolunun təhlükəsizliyinə mənfi təsir etdiyini bildirib. Tehran ABŞ-nin dəniz mühasirəsini təcavüz aktı kimi qiymətləndirir. İran və Oman arasında danışıqlar Hörmüz boğazında gəmiçiliyin gələcəyi ilə bağlı davam edir.

Yaponiya Baş naziri Sanae Takaiçi Oman Sultanı Heysəm bin Tariq Al Səidlə telefon danışığında Hörmüz boğazında sərbəst və təhlükəsiz keçidin bərpasına çağırıb. Oman rəhbəri su yolundan istifadə edən ölkələrin mövqelərinin nəzərə alınacağını bildirib. Oman və İran Hörmüz boğazında gəmi keçidləri ilə bağlı danışıqlar aparır. Tərəflər regional vəziyyət və beynəlxalq təhlükəsizlik məsələlərini müzakirə ediblər. Yaponiya Omanın dialoq və gərginliyin azaldılması istiqamətində səylərini yüksək qiymətləndirib. Tokio və Maskat müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın gücləndirilməsi imkanlarını da müzakirə edib. Hörmüz boğazı ilə bağlı danışıqlar ABŞ və İran arasında fikir ayrılıqları səbəbindən çətin mərhələdədir. Yaponiya təhlükəsiz gəmiçiliyin bərpasını beynəlxalq əhəmiyyətli məsələ hesab edir.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens Hörmüz boğazında təhlükəsiz gəmi hərəkətinin bərpası üçün ərazinin minalardan təmizlənməli olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, İran və Körfəz ölkələri son bir həftə ərzində təhlükəsiz keçidin təmin edilməsi ilə bağlı danışıqlar aparırlar. Bu müzakirələrdə Omanın xüsusi rol oynadığı qeyd edilir. Vens İranın müharibənin əvvəlində Hörmüz boğazında çoxlu sayda mina yerləşdirdiyini iddia edib. Hazırda gəmilərin təhlükəsiz keçməsinə imkan verəcək yeni hərəkət qaydalarının yaradılması müzakirə olunur. ABŞ boğazın minalardan təmizlənməsini zəruri hesab edir. Vaşinqton, həmçinin İrandan ticarət gəmilərinə atəş açılmayacağına dair öhdəlik tələb edir. Bu tədbirlərin Hörmüz boğazında dəniz nəqliyyatının əvvəlki səviyyəyə qayıtması üçün vacib olduğu bildirilir.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens İranın Hörmüz boğazından keçid haqqı almaq planının olmadığını Vaşinqtona bildirdiyini açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, İran hakimiyyəti daxilində bəzi şəxslər belə bir ödənişin tətbiqindən danışıblar. Buna baxmayaraq, Tehran ABŞ-yə keçid haqqının tətbiq edilməyəcəyini bildirib. Vaşinqton Körfəz ölkələrinin neft və qaz ixracının müharibədən əvvəlki səviyyəyə qayıdacağını gözləyir. Vens İranın da bu istiqamətdə addımlar atacağını ABŞ-yə bildirdiyini deyib. Körfəz ölkələrinin də enerji ixracının əvvəlki səviyyəyə qaytarılmasını istədiyi qeyd olunub. Bununla belə, ABŞ İranın verdiyi vədlərlə kifayətlənmək niyyətində deyil. Vens Vaşinqtonun sözlərdən daha çox İranın atacağı addımları qiymətləndirəcəyini vurğulayıb.

İran ordusunun sözçüsü Əmir Əkrəminiya Hörmüz boğazında müəyyənləşdirilən yeni qaydaların geri dönməz olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ bu vəziyyəti qəbul etməkdən başqa seçimə malik deyil. Əkrəminiya Vaşinqtonun mövqeyindən asılı olmayaraq yeni qaydaların qüvvədə qalacağını vurğulayıb. İran rəsmisi ABŞ-yə mövcud vəziyyəti qəbul etməsi barədə xəbərdarlıq edib. O bildirib ki, əks halda Vaşinqton daha böyük itkilərlə üzləşə bilər. Əkrəminiya mümkün itkilərin əvvəlkilərdən daha ağır ola biləcəyini iddia edib. İran ordusunun sözçüsü mümkün nəticələrin konkret nədən ibarət olacağını açıqlamayıb. Açıqlama Hörmüz boğazının gələcək fəaliyyəti ilə bağlı Tehran və Vaşinqton arasında fikir ayrılıqlarının davam etdiyi bir vaxtda verilib.

İranın Hörmüz boğazını yenidən açmaq üçün təzminat tələb etməsi Körfəz ölkələrində narahatlıq yaradıb. Qətər Universitetinin dosenti Abdullah Bəndər əl-Uteybi Tehranın Omanla danışıqları ABŞ ilə müzakirələrdən ayrı qiymətləndirmədiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, İran ABŞ-ni əvvəlki anlaşmanı pozmaqda ittiham edir və buna görə təzminat tələb edir. Mütəxəssis Hörmüz boğazında sərbəst gəmiçiliyin maliyyə güzəştləri ilə əlaqələndirilməsinin təhlükəli olduğunu düşünür. O, belə yanaşmanın boğazı siyasi və iqtisadi təzyiq vasitəsinə çevirə biləcəyini bildirib. Əl-Uteybi İranın gələcəkdə yenidən oxşar maliyyə tələbləri irəli sürə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Onun fikrincə, bu vəziyyət danışıqlara və sərbəst gəmiçilik prinsipinə olan etimadı zəiflədə bilər. Mütəxəssis böhranın həlli üçün İran-Oman danışıqları ilə yanaşı, ABŞ-İran müzakirələrinin də bərpa edilməsini vacib hesab edir.

Oman hökuməti Hörmüz boğazından keçən gəmilərə qarşı təkrarlanan hücumları pisləyib. Maskat bu hücumların beynəlxalq hüququ pozduğunu bildirib. Oman Xarici İşlər Nazirliyi belə hərəkətlərin ərazi sularının suverenliyinə də zidd olduğunu vurğulayıb. Nazirlik Hörmüz boğazında dəniz nəqliyyatının təşkili ilə bağlı aparılan danışıqlara da münasibət bildirib. Danışıqların müsbət istiqamətdə irəlilədiyi açıqlanıb. Oman bütün tərəfləri danışıqların uğuruna təhlükə yarada biləcək addımlardan çəkinməyə çağırıb. Maskat bölgədə gərginliyi artıracaq hərəkətlərdən uzaq durulmasının vacibliyini vurğulayıb. Oman hökuməti Hörmüz boğazında təhlükəsiz dəniz nəqliyyatının təmin edilməsinə çağırıb.

Omanın Xəsəb şəhəri sahilləri yaxınlığında gəmi naməlum mərmi ilə vurulub. Hadisə sahildən təxminən 33 kilometr məsafədə baş verib. Gəmiyə mənşəyi müəyyən edilməyən mərminin dəydiyi bildirilir. Zərbədən sonra gəmidə yanğın başlayıb. Yanğının daha sonra söndürüldüyü açıqlanıb. Gəminin hazırda təhlükəsiz vəziyyətdə olduğu bildirilir. Hadisə zamanı heyət üzvlərindən heç kimin xəsarət almadığı qeyd olunur. Mərminin haradan atıldığı və hadisənin arxasında kimin dayandığı hələlik məlum deyil

İran Hörmüz boğazının yenidən açılmasının avtomatik deyil, müəyyən şərtlərdən asılı olduğunu bildirib. Tehran Omanla razılaşmanın əldə edilməsinin boğazın dərhal əvvəlki qaydada açılması demək olmadığını vurğulayır. İran gəmilərin indiyədək istifadə etdiyi mövcud keçid yolunu qəbul etmir. Tehran Hörmüz boğazından keçid üçün yeni yolun müəyyənləşdirilməsini istəyir. Yeni yolun coğrafi göstəricilərinin İran və Oman arasında razılaşdırıldığı bildirilir. İran məsələnin yalnız Omanla ikitərəfli şəkildə həll edilməsini tələb edir və üçüncü tərəflərin müdaxiləsini rədd edir. Tehran Hörmüz boğazını yalnız ticarət su yolu deyil, strateji təsir vasitəsi kimi də qiymətləndirir. İranın mövqeyi boğazda müharibədən əvvəlki keçid qaydalarının tam şəkildə bərpa edilməyəcəyinə işarə edir.

Səudiyyə Ərəbistanı İranın BƏƏ-yə məxsus neftdaşıyan gəmiyə hücumunu kəskin şəkildə pisləyib. Ər-Riyad hücumu beynəlxalq hüququn ciddi şəkildə pozulması kimi qiymətləndirib. Səudiyyə Ərəbistanı Xarici İşlər Nazirliyi hadisənin dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyinə təhdid yaratdığını bildirib. Nazirlik hücumun qlobal enerji təchizatının təhlükəsizliyini də risk altına qoyduğunu vurğulayıb. Səudiyyə Ərəbistanı İranı davam edən hücumlarının nəticələrinə görə məsuliyyət daşıyan tərəf hesab edib. Ər-Riyad Tehrandan bu cür hərəkətləri dərhal dayandırmağı tələb edib. Krallıq Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə tam həmrəyliyini ifadə edib. Səudiyyə Ərəbistanı BƏƏ-nin suverenliyini və sərvətlərini qorumaq üçün atacağı bütün addımları dəstəklədiyini açıqlayıb.

Qətər Hörmüz boğazında BƏƏ-yə məxsus neftdaşıyan gəmiyə İranın raket hücumunu pisləyib. Gəminin Əbu-Dabi Milli Neft Şirkətinə məxsus olduğu bildirilir. Qətər Xarici İşlər Nazirliyi hücumu beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulması kimi qiymətləndirib. Nazirlik hadisənin dəniz nəqliyyatının sərbəstliyi prinsipinə zidd olduğunu bildirib. Doha İranın Hörmüz boğazından siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə etməsini qəbuledilməz hesab edib. Qətər boğazın heç bir şərt irəli sürülmədən yenidən açılmasını tələb edib. Nazirlik boğazın bağlı qalmasının bölgə ölkələrinin həyati əhəmiyyətli maraqlarını təhdid etdiyini vurğulayıb. Mövcud vəziyyətin dünya iqtisadiyyatı üçün də ciddi təhlükə yaratdığı bildirilib.

İran Hörmüz boğazı ilə bağlı Omanla razılaşma əldə etməyə çox yaxın olduğunu açıqlayıb. İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi danışıqların əsasən gəmiçilik marşrutlarına yönəldiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Tehran daha əvvəl Pakistanda əldə olunmuş anlaşmanın beşinci bəndini yerinə yetirir. Razılaşmaya əsasən, Hörmüz boğazında hərəkətin bir ay ərzində normal vəziyyətə qayıtması nəzərdə tutulurdu. Əraqçi iki həftə ərzində hərəkətin normal səviyyənin 60 faizinə çatdığını bildirib. İran ABŞ-ni Hörmüz boğazında yeni keçid yolları yaratmağa çalışmaqda ittiham edib. Omanla danışıqlarda daimi marşrut müəyyənləşdirilənədək müvəqqəti gəmiçilik yolunun yaradılması müzakirə olunur. İran və Omanın hərbi və dəniz qüvvələri arasında da məsələ ilə bağlı danışıqlar aparılıb.