#ABŞ–İran münasibətləri

ABŞ və İran arasında mümkün razılaşma ilə bağlı müzakirələr davam edərkən, analitiklər bunun Vaşinqtonun Yaxın Şərq siyasətinə və ABŞ daxilində siyasi proseslərə təsirlərini qiymətləndirirlər. Mütəxəssislərin fikrincə, mümkün razılaşma Donald Tramp üçün həm xarici siyasət, həm də daxili siyasi baxımdan mühüm nəticələr yarada bilər.

Ağ Ev İran mediasında ABŞ və İran arasında mümkün memorandum layihəsi ilə bağlı yayılan məlumatları rədd edib. Rəsmi Vaşinqton açıqlamasında qeyd edib ki, yayılan iddiaların heç bir rəsmi əsası yoxdur və təqdim edilən məlumatlar həqiqəti əks etdirmir. Son günlər tərəflərdən yayılan ziddiyyətli açıqlamalar fonunda məsələ yenidən diqqət mərkəzinə çıxıb.

ABŞ və İran arasında mümkün sülh prosesi ilə bağlı yayılan yeni məlumatlarda Amerika hərbi qüvvələrinin bölgədəki mövcudluğu əsas müzakirə mövzularından biri kimi ön plana çıxıb. İlkin və qeyri-rəsmi memorandum layihəsinə dair yayılan detallara görə, qüvvələrin geri çəkilməsi, Hörmüz istiqamətində dəniz hərəkətinin bərpası və gələcək hüquqi mexanizmlər üzrə bir sıra məsələlər hələ də tam razılaşdırılmayıb.

ABŞ və İran arasında mümkün münaqişənin dayandırılmasına yönəlmiş çoxmərhələli sülh prosesi ilə bağlı yeni məlumatlar yayılıb. İran mənbələrinin açıqladığı detallara görə, təklif olunan mexanizm hərbi qüvvələrin yerləşməsi, diplomatik zəmanətlər və gələcək razılaşmanın beynəlxalq hüquqi statusu kimi məsələləri əhatə edir. Məlumatlar tərəflər arasında intensiv diplomatik təmasların davam etdiyi bir dövrdə gündəmə gəlib.

ABŞ ordusu Hörmüz boğazı ətrafında tətbiq olunan dəniz məhdudiyyətləri çərçivəsində 100-dən çox ticarət gəmisinin istiqamətinin dəyişdirildiyini açıqlayıb. Dünyanın ən mühüm enerji və ticarət marşrutlarından biri hesab olunan Hörmüz boğazında vəziyyət qlobal bazarlarda narahatlıq yaradarkən, mümkün sülh razılaşması ilə bağlı yeni detallar da gündəmə gəlib.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla müharibənin dayandırılmasına yönəlmiş danışıqların həlledici mərhələyə çatdığı bir dövrdə yüksək səviyyəli görüş keçirəcəyi bildirilir. Ağ Evdə baş tutacaq kabinet iclasında əsas diqqətin İranla mümkün razılaşma və onun siyasi nəticələrinə yönələcəyi gözlənilir. Müzakirələr həm xarici siyasət, həm də ABŞ daxilində siyasi proseslər baxımından mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir.

Körfəz ölkələri arasında regional təhlükəsizlik və diplomatik proseslərlə bağlı yüksək səviyyəli təmaslar davam edir. Qətər rəsmiləri Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Səudiyyə Ərəbistanı nümayəndələri ilə keçirilən telefon danışığında ikitərəfli münasibətləri və ABŞ–İran arasında davam edən diplomatik təşəbbüsləri müzakirə ediblər. Görüşlər zamanı Pakistanın vasitəçiliyi ilə aparılan sülh səylərinə diqqət yetirilib və regionda gərginliyin yenidən artmasının qarşısını ala biləcək uzunmüddətli razılaşmanın əldə edilməsinin vacibliyi vurğulanıb.

Qətər və Misir rəsmiləri regionda artan gərginlik fonunda diplomatik təşəbbüsləri və vasitəçilik səylərini müzakirə ediblər. Telefon danışığı zamanı ABŞ–İran qarşıdurması ətrafında yaranmış vəziyyət, Pakistanın vasitəçilik təşəbbüsləri və mümkün həll yolları diqqət mərkəzində olub. Tərəflər böhranların hərbi deyil, dialoq və siyasi həll yolları ilə aradan qaldırılmasının vacibliyini vurğulayaraq, regionda gərginliyin yenidən alovlanmasının qarşısını alacaq uzunmüddətli və dayanıqlı razılaşmanın əldə edilməsinin zəruriliyini qeyd ediblər.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla bağlı prosesin hazırda iki mümkün istiqamət arasında olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, Vaşinqton və Tehran ya diplomatik razılaşmaya daha da yaxınlaşacaq, ya da gərginlik yenidən yüksələ bilər. Tramp tərəflər arasında müəyyən irəliləyiş olduğunu qeyd edib və yaxın günlərin danışıqların gələcək taleyi baxımından həlledici ola biləcəyini vurğulayıb.

İran Xarici İşlər Naziri Abbas Əraqçi, Norveçin Xarici İşlər Nazirinin müavini Andreas Motzfeldt Kraviklə keçirdiyi görüşdə, ABŞ-ın tələblərinin maksimalist olması, təhdidkar ritorikası və səmimiyyətsizliyinin müharibənin sona çatması və hər hansı bir razılaşmaya varılmasının qarşısında duran əsas maneə olduğunu bildirib.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio İrana qarşı həyata keçirilən “Epik Qəzəb” adlı hərbi əməliyyatın başa çatdığını bildirib. Bildirilib ki, ABŞ yaxın günlərdə BMT Təhlükəsizlik Şurasına yeni qətnamə layihəsi təqdim edəcək. Layihə Hörmüz boğazında gəmiçiliyin təhlükəsizliyinin təmin olunmasını və İranın hücum fəaliyyətlərinin dayandırılmasını nəzərdə tutur.

"Wall Street Journal" qəzetinin İranın Əmək və Sosial Rifah Nazirliyinin yüksək rütbəli rəsmisinə istinadən yaydığı məlumata görə, davam edən hərbi əməliyyatlar ölkənin əmək bazarında fəlakətli vəziyyət yaradıb. İlkin rəsmi qiymətləndirmələrə görə, müharibənin başlanmasından bəri 2 milyona yaxın iranlı gəlir mənbəyini itirib.